Tag Archive for: Orð

Syngur tú hin songin longur – ella heimsins tóma ljóð?

Stutt eftir, at vit fyrstu ferð komu til Filipsoyggjar (fyri 40 árum síðan í januar), las eg eina lítla bók við heitinum „All I Needed to Know I Learned in Kindergarten“ (Alt, mær tørvaði at vita, lærdi eg í barnagarðinum). Ein bók, sum var verd at lesa.

Vit kunnu kanska flyta hesa meginregluna til tað andaliga og siga, at alt, okkum tørvaði at vita, lærdu vit longu í sunnudagsskúlanum.

Sunnudagsskúlin, eg minnist teg
fyri tað, tú vart fyri meg . . .

Latið okkum við tí í huga hyggja at nøkrum gomlum sunnudagsskúlasangum og sannleikum, sum teir lærdu okkum.

Vegin út til krossin

Vegin út til krossin gekk hann fyri meg,
ja, fyri meg, ja, fyri meg,
vegin út til krossin gekk hann fyri meg
og doyði fyri meg.

Onkur hevur sagt tað so væl, at evangeliið er so einfalt, at lítla barnið skilir tað, og so djúpt, at tann vaksni ikki skilir tað. Lætt er at villast frá tí einfalda og greiða. Vandamikið og álvarsamt.

Jesus, Hann biður meg skína

At skína, at skína,
Jesus, hann biður meg skína,
at skína, at skína.
Skína eg vil fyri hann.

Jesus, hann biður meg elska,
ja, elska øll sum hann,
vísa, hvør glatt og hvør blídligt
eitt Guds barn vera kann.

At vísa hvør glatt og hvør blídligt eitt Guds barn vera kann, tað lærdu vit longu í sunnudagsskúlanum. Álvarsamt at hugsa sær, hvussu tíðliga, eg lærdi henda sannleikan, og hvussu illa, eg ofta havi dugað at liva eftir honum.

Ansa, eyga lítla

:,: Ansa, eyga lítla, hvat tú sært. :,:
Tí vár Faðir uppi har
niður her til jarðar sær.
Ansa, eyga lítla, hvat tú sært!

:,: Oyra, ansa, hvat tú hoyra fært. :,:

:,: Lítla hond, ver varin, hvat tú gert. :,:

:,: Lítli fótur, ansa, hvar tú fert. :,:

:,: Lítla hjarta, ansa, hvat tú trýrt. :,:

Hetta kann ikki vera einfaldari, og kortini er tað so lætt at gloyma ella koma við undanførslum.

Gud enn á trónuni er

Gud enn á trónuni er,
og hann minnist børn síni her.
Um freistingar herja,
vil hann meg tó verja
og varða meg á míni ferð.
Gud enn á trónuni er,
og hann minnist børn síni her.
Hans orð stendur fast,
um enn alt annað brast.
Gud enn á trónuni er.

Vit skuldu øll skera í at syngja, tá ið vit komu til „um enn alt annað brast“. Nú mong ár seinni hava vit helst upplivað – kanska meira enn eina ferð – hvussu tað kendist, tá ið alt annað brast. Tora vit framvegis at syngja, so hart vit orka: „Hans orð stendur fast, um enn alt annað brast. Gud enn á trónuni er“? Sangurin er líka sannur nú sum tá.

Pætur út á vatnið gekk

Pætur út á vatnið gekk,
tá hann sá á Jesus.
Paulus altíð sigur fekk
við trúgv á Harran Jesus.
Og ein lítil maður var,
upp í træið fór hann sær,
í hjartanum hann ynski bar:
Eg vil síggja Jesus!

Alt ljóðaði so einfalt og sjálvsagt. Nú mong ár seinni vita vit betur. Og tó, veruleikin er einki broyttur. Sangurin er enn júst líka sannur, sum tá ið vit sungu hann í sunnudagsskúlanum.

Jesus elskar meg, á, ja

Jesus elskar meg, á, ja,
Bíblian mær sigur tað,
smábørn honum hoyra til,
fegin hann tey frelsa vil.

Onkur spurdi einaferð ein eldri, væl kendan gudfrøðing, hvussu hann við fáum orðum vildi lýsa tað, sum Skriftin lærir. Svar hansara var stutt: „Jesus elskar meg, á, ja, Bíblian mær sigur tað.“ Og tað lærdu vit longu í sunnudagsskúlanum.

_______________________________

Vit lærdu tað tá. So er spurningurin: Liva vit eftir tí nú?

Stór er Tín trúfesti

Stór er tín trúfesti, stór er tín trúfesti,
nýggj hvønn ein morgun er náðin frá tær.
Alt, ið eg njóti, frá tær er tað komið,
stór er tín trúfesti, Harri, mót mær.

Sangurin og minnir frá Zarepta

Vit fara at hugleiða um sangin „Stór er tín trúfesti“. Eg noyðist at viðganga – áðrenn vit hyggja nærri at honum – at mær hevur ikki altíð dámað henda sangin.

Havragreyturin í Zarepta hevur skyldina. Tað var so, at á barnalegunum sungu vit altíð niðurlagið á hesum sanginum, áðrenn vit ótu morgunmat. Og morgunmaturin hvønn morgun var havragreytur. Mær dámdi ikki havragreyt, og úrslitið var, at mær kom at dáma „Stór er tín trúfesti“ líka illa, sum mær dámdi havragreyt.

Nú má eingin lesa ov nógv inn í hetta – eg havi bara gott at bera Zarepta. Og lítið vistu vit børn, hvussu nógv bøn lá aftan fyri allar hasar havragreytarnar og mangt annað, sum gjørdi Zareptalegurnar møguligar. Bygningurin fekk ikki navnið  Zarepta av ongum (1. Kong. 17.8-16).

Seinni fór mær bæði at dáma havragreyt og sangin „Stór er tín trúfesti“. Havragreyturin er góður fyri útvortis menniskjað, og sangurin „Stór er tín trúfesti“ er góður fyri innvortis menniskjað.

Sangurin og skaldið

Maðurin, sum yrkti sangin, var amerikumaðurin Thomas O. Chisholm (1866-1960). Líggjas á Váli týddi sangin til føroyskt.

Eg hoyrdi einaferð ein talara siga frá um Chisholm, at kona hansara – einaferð umstøðurnar ikki vóru so góðar – skeyt upp, at tað hevði gjørt honum gott at skriva ein sang afturat um trúfesti Guds. Talarin segði, at Chisholm so gjørdi, og so endurgav talarin fyrsta ørindið av tí sanginum. Tíverri minnist eg ikki sangin og kann heldur ikki vátta, um søgan er sonn ella ikki. Men meginreglan er, í hvussu er, góð, okkum tørvar aftur og aftur at verða mint á trúfesti Guds.

Chisholm yrkti okkurt um 1200 sangir. Sjálvt um hann dugdi væl at yrkja, so legði hann seg eftir aldri at nýta skaldagávur sínar at vinna sær persónligan heiður. Hann skrivaði: „Eg havi lagt meg eftir í songum mínum altíð at vera sannur ímóti Orðinum og halda meg burtur frá tí grunna og virðisleysa.“

Sangurin og innihaldið

Stór er tín trúfesti, á Gud, mín Faðir,[1]
tað er ei broytandi skuggi hjá tær.
Kærleiki botnleysur, ómáld tín náði,
tú ert hin sami, sum áður tú var.

Áhugavert er, hvussu fyltir sangirnir hjá Chisholm eru av Orðinum. Og har er „Stór er tín trúfesti“ eitt gott dømi:

Í hesum fyrsta ørindinum stendur: „tað er ei broytandi skuggi hjá tær.“ Hetta er úr brævi Jákups 1.17:

„Øll góð gáva og øll fullkomin gáva er omanfrá og kemur niður frá Faðir ljósanna, sum ikki er broyting ella skiftandi skuggi hjá.“

Í síðstu regluni stendur: „tú ert hin sami, sum áður tú var.“ Hetta er úr Malakiasi 3.6:

„Tí Eg, HARRIN, eri hin sami sum áður, og ikki er úti við tykkum, børnum Jákups.“

Orðini „stór er tíni trúfesti“ koma ikki færri enn tríggjar ferðir fyri í niðurlagnum. Og so eru tað orðini „nýggj hvønn ein morgun er náðin frá tær“. Hesar orðingarnar koma allar úr Sorgarsongunum 3.21-23:

„Men hetta skal eg leggja mær á hjarta, og tí skal eg vóna: Tað er náði HARRANS, at tað er ikki úti við okkum, hon er ikki uppi enn. Hon er nýggj hvønn morgun, stór er trúfesti Tín.“

Chisholm grundaði ikki trúfesti Guds á tað, sum hendi honum á leiðini, men heldur á tað, sum Gud sigur í Orði Sínum. Jú, vit uppliva aftur og aftur trúfesti Hansara ímóti okkum, men vit uppliva eisini løtur, har vit ikki skilja tað, sum hendir okkum. Og tað er ikki so løgið. Vit hava jú ikki enn sæð heildarmyndina. Okkum tørvar at síggja trúfesti Guds – ikki í tí, sum hendir okkum – men í tí, sum Gud sigur í Orði Sínum.

Summarið, veturin, várið og heystið,
sólin og mánin og stjørnurnar við,
náttúran eisini prógvar hitt sama:
Gud er í trúfesti við vára lið.

Øll syndin goldin er – frelsunnargleðin
fremur í hjarta ein lovsong til tín,
styrki og vón fyri nútíð og framtíð,
náði og signingar flóta til mín.

***

Vit enda við nøkrum versum um trúfesti Guds:

„Trúfastur er Gud, sum tit vórðu kallað við til samfelag við Son Hansara, Jesus Kristus, Harra okkara.“ Fyrra Korintbræv 1.9

„… Gud er trúfastur, Hann skal ikki lata tykkum verða freistað út um tað, ið tit eru ment; …“ Fyrra Korintbræv 10.13

„Trúfastur er Hann, sum kallaði tykkum; Hann skal gera tað við!“ Fyrra Tessalonikabræv 5.24

„Men trúfastur er Harrin – Hann skal styrkja tykkum og varðveita tykkum frá tí, sum ilt er.“ Seinna Tessalonikabræv 3.3

„Latið okkum halda óvikiliga fast við játting vónar okkara – tí Hann er trúfastur, sum gav lyftið!“ Hebrearabrævið 10.23

„Játta vit syndir okkara, er Hann trúfastur og rættvísur, so Hann fyrigevur okkum syndirnar og reinsar okkum frá allari órættvísi.“ Fyrsta bræv Jóhannesar 1.9

[1] Nr. 18 í NSGF

Ein lyftisins lúðurblásari: Jakku í Søldarfirði og sangir hansara

Einastu ferð, eg minnist meg hava hoyrt Jákup Olsen – ella, sum hann vanliga var nevndur, Jakku í Søldafirði – var á einum ungdómssamfelagsmøti í Betesda. Eg haldi, tað var fyrstu ferð ungdómssamfelagsmøtir vórðu hildin – árið var 1974. Teir, sum talaðu, høvdu fingið ávís evnir at tosa um. Evnið hjá Jakku var sangur. Tú merkti, at hetta var ein væl lisin maður, kønur bæði í Skriftini og í søgu.

Jakku yrkti fleiri sangir, og vit fara at hyggja at tveimum teirra. Vit kundu eisini tikið okkurt fram um Jakku sum talara og bíbliulærara – har er nógv at siga frá – men plássið er avmarkað, so vit halda okkum til sangirnar.

Eitt sindur um mannin

Zacharias Zachariassen skrivaði:

Jakku varð føddur 11. apríl 1900 og fór heim til Harran 26. juli 1977.

Sum ungur var hann prúður og sterkur og av raskastu monnum, men 21 ára gamal varð hann smittaður av sponskusjúku. Tað sá ikki út, sum hann fór at blíva frískur aftur. Seinni kom tað fram, at hann hevði tuberklar.

Onkur, sum vitjaði hann, segði, at hann hevði ongantíð verið so vissur í nøkrum sum hesum, at Jakku fór at doyggja. Hann hevði mist annað lunga, og fjórðingurin av hinum var lagdur deyður, so hann hevði bert ¾ lunga eftir. Hetta var ein dyggur smeitur fyri hann í bestu manndómsárum og skerdi hann alt lívið.

* * *

Inga Olivia Jacobsen, dóttir Jakku, skrivar:

Vit høvdu tað ógvuliga fátæksligt, tá ið vit vóru børn. Mamma segði fyri mær einaferð, at tað kom fyri, at hon legði okkum svong í song; men tað minnist eg als ikki!

Hugsa tær, hvussu tað hevur kenst, ikki at eiga mat í munnin á børnunum og so at vera so sjúkur. Hann royndi at koyra lastbil, men hann var altíð sjúkur og veikur; men sum sagt, so minnist eg einki til, at vit høvdu nakra neyð.

Hann royndi í nógv ár, bæði at draga bátin hjá sær á sjógv og fara – mangan einsamallur – at fiska. Tað dámdi honum sera væl. Hann smíðaði sær ein bát sjálvur inni í kjallaranum hjá okkum. Og tá ið hann fylti 70, fekk hann ein bát í føðingardagsgávu.

Tíbetur hevði hann eitt ljóst og gott sinnalag. Hann bleiv ongantíð óður, men var sera mildur og blíður.

At pápi skuldi liva so leingi, sum hann gjørdi, tað var eitt undur!

Sangirnir

Petur W. Háberg skrivaði:

Eyðkenniligt fyri skaldaverk hansara er álit hansara á lyfti Guds. Vissan um Guds lyfti og hvíldin í Guds ørmum gongur sum ein reyður tráður gjøgnum yrkingar hansara. Soleiðis er hann fram um alt ein lyftisins lúðurblásari, ein treystisins trúfasti „troubadour“, sum dagandi móti vónarinnar ljóshavi birtir brand í fáttfallin hjørtu og vísir søkkandi sálum á Harrans æviga kærleika og ósvitandi lyfti. Og alt hetta er meiri enn orð fyri hann ella reglur, ið sita væl, hetta er veruleiki. Hann er mentamaður í orðsins vanliga týdningi, men hann er eisini merktur av Andans mentan, ið kemur til sjóndar í Andans ávøkstum í dagligum lívi og atburði. Takk, Jákup bróðir, fyri títt verk og títt góða fyridømi, eisini í tí at leggja listagávur tínar á Harrans altar!

Hvat var verðin uttan Jesus (nr. 1057 í NGSF)

Hvat var verðin uttan Jesus?
Hon av Gudi bannað varð,
og um ikki hann varð føddur,
enn sín deyðadóm hon bar.
Hon tá, stødd í hjálparloysi,
var eitt myrkur uttan ljós,
sum eitt skip í ódnarveðri
uttan kumpass, uttan kós.

Í brævi, sum Jákup Olsen skrivaði Peturi Háberg, stendur:

 Tað einasta, eg kann skriva um sangirnar, er nøkur fá orð um tann fyrsta sangin, sum eg skrivaði: „Hvat var verðin uttan Jesus?” Tá var eg púra óroyndur í at seta mínar hugsanir á rím. Eg var staddur á Sanatoriinum í Hoydølum og var tá 23 ára gamal og hevði kent Harran sum mín Frelsara, síðan eg var 15 ár. Eg hevði onga vón um at blíva frískur aftur, og tað var tí gott at vita, at eg átti eitt ævigt lív við trúnni á Jesus. Eg hevði ofta havt høvi til at vitna fyri øðrum um ta frelsu, sum eg hevði fingið í ogn, og eg skrivaði sangin við tí tanka, at tað var helst tað seinasta, sum eg fekk høvi til at vitna fyri øðrum.

Elskaður til endan (nr. 746 í NGSF)

Elskaður til endan
– syng nú, hjarta mítt!
Elskaður av honum, sum gav lívið sítt.
Hjartans heita kærleik
allan gav hann tær,
tá ið her á krossi ofraður hann varð.

Elskaður til endan
– hvønn ein lívsins dag.
Elskaður til endan
– sál mín, ver tí glað!
Eingin dagur kemur, tá tú síggja skalt
fyri tær og tínum Jesu hjarta kalt.

„Elskaður til endan“ varð skrivaður nærum 20 ár aftan á, at hann skrivaði „Hvat var verðin uttan Jesus“.
Inga Olivia sigur, at pápi hennara segði einaferð, at tað tók honum ikki meir enn fimm minuttir at skriva sangin.

Elsti sonurin, Olaf, sigur:

Pápi skrivaði „Elskaður til endan“ í 1947. Hann hevði tað so vánaligt tá, at hann skrivaði sangin sum eina seinastu heilsan!

Jú, sum Petur Háberg skrivaði: „Ein treystisins trúfasti „troubadourur“.“  – Ein maður, sum kundi vitna, hvat tað er at vera elskaður til endan.

Krossurin í jólaevangeliinum – Komin at geva lív Sítt sum loysigjald

Jólaevangeliið er ikki bara søgan um føðing Jesusar, tað er eisini søgan um krossin. Skuggi krossins fylgir Honum heilt frá fyrsta lyftinum um komu Hansara, til Hann á krossinum segði: „Tað er fullgjørt!“

Latið okkum við tí í huganum fara til 2. kapittul hjá Lukasi.

Krossurin og hirðarnir

„Har á leið vóru nakrir hirðar, ið lógu úti á markini og hildu náttarvakt yvir fylgi sínum.“ Lukas 2.8

Betlehem er nær Jerúsalem, og fylgini úti á markunum vóru ofta ætlað til nýtslu í templinum. Hugtakandi er, at hirðar, sum sótu hjá offurseyði, sluppu at vitja Hann, tað endaliga offurlambið.

Krossurin og sveipaða barnið

„Og hetta skulu tit hava til tekin: Tit skulu finna barn, sveipað, liggjandi í krubbu.“ Lukas 2.12

Millum hirðarnar, sum hildu vakt, vóru prestar, sum høvdu til uppgávu at kanna nýlembdu lombini, um tey kundu nýtast í templinum. Lombini, sum vóru góðkend, vórðu sveipað og løgd í krubbu. Tekinið, sum hirðarnir skuldu hava, var at finna hitt endaliga offurlambið, sveipað, liggjandi í krubbu. Sanniliga ríkt!

Møguliga var klæðið, sum Jesu barnið var sveipað í, eins og klæðið, sum nýlembdu offurlombini vórðu sveipað í.

Áhugavert er eisini, at Lukas nevnir tvær ferðir, at Jesus varð sveipaður. Í Lukasi 2.7 varð Jesus sveipaður og lagdur í eina krubbu; í Lukasi 23.53 varð Jesus sveipaður og lagdur í eina grøv.

Krossurin og frelsan

„Tykkum er í dag Frelsari føddur, sum er Kristus, Harrin, í staði Dávids.“ Lukas 2.11

„Táið nú átta dagar vóru gingnir, og Hann skuldi verða umskorin, varð navn Hansara kallað Jesus (Jehova er frelsa) – sum tað var kallað av einglinum, áðrenn Hann var gitin í móðurlívi. Lukas 2.21

„tí eygu míni hava sæð frelsu Tína,“ Lukas 2.30

Leggið til merkis, hvussu ofta frelsan verður nevnd í 2. kapitli hjá Lukasi. Eingilin segði hirðunum, at Frelsarin var føddur. Navnið Jesus merkir Jehova er frelsari, og gamli Símeon kundi siga, at hann nú hevði sæð frelsu Harrans.

Frelsan, sum øll hesi versini peika á, er frelsan, sum Jesus vann okkum á krossinum.

Krossurin og turtildúvurnar

„Táið reinsanardagar teirra eftir Móselóg vóru at enda, fóru tey niðan til Jerúsalem við Honum at bera Hann fram fyri Harran – sum skrivað er í lóg Harrans, at alt mannkyn, ið opnar móðurlív, skal kallast heilagt fyri Harranum – og fyri at bera fram offur eftir tí, sum sagt er í lóg Harrans, tvær turtildúvur ella tveir dúvuungar.“ Lukas 2.22-24

Lógin kravdi, at tá ið kvinna hevði átt dreingjabarn, skuldi hon fjørutiunda dagin koma við ofri fyri reinsan sína (3. Mós. 12.6-8). Neyvan hava Maria og Jósef skilt, tá ið tey komu at ofra fyri reinsanina, at tey við sær høvdu hitt fullkomna ofrið, Hann sum fór at gera reinsan fyri Mariu eins væl og okkum øll.

Krossurin og svørðið

„Símeon signaði tey nú og segði við Mariu, móður Hansara: „Hesin er settur mongum í Ísrael til fall og uppreising, og til tekin, ið verður mótsagt – ja, eisini tína egnu sál skal svørð fara ígjøgnum – fyri at opinberast skal, hvat mong hjørtu hugsa.““ Lukas 2.34-35

Tað man mangan hava sært móðurhjartað at sæð mótstøðuna, sum sonur hennara fekk. Og ikki at tala um krossfestingina og alt, sum førdi til hana. Jú, Símeon hevði rætt, svørð fór at fara gjøgnum sál hennara.

Krossurin og teir tríggir dagarnir

„Táið so tríggir dagar vóru gingnir, funnu tey Hann í templinum, har Hann sat mitt millum lærararnar og bæði lurtaði eftir teimum og spurdi teir.“ Lukas 2.46

„Vit vónaðu, at Hann var tann, ið skuldi endurloysa Ísrael; men tó – oman á alt hetta er í dag triði dagurin, síðani hetta hendi.“ Lukas 24.21

Tað, sum hendi teir tríggjar dagarnar, tá ið Jesus var tólv ára gamal, var ein skuggi av tí, sum hendi teir tríggjar dagarnar, Hann lá deyður.

Eg eigi at vera í verki Faðirs Míns

„Táið tey nú sóu Hann, kom ræðsla á tey; og móðir Hansara segði við Hann: „Barn, hví gjørdi Tú okkum hetta! Faðir Tín og eg hava sorgarfull leitað eftir Tær.“ Tá segði Hann við tey: „Hví leitaðu tit eftir Mær? Vitstu tit ikki, at Eg eigi at vera í verki Faðirs Míns?““ Lukas 2.48-49

Jesus var longu tólv ára gamal byrjaður í verkinum, sum Hann fullførdi á krossinum.

Eitt orð frá Markusi at enda

„Tí Menniskjasonurin er … komin … at tæna og geva lív Sítt sum loysigjald fyri mong.“ Markus 10.45

Hugnaligi Jesus og vit

Gud er jólaligur

Kann ikki prógva tað, men eg loyvi mær at halda, at var Jesus her millum okkara, so sum Hann var í evangeliunum, so hevði eingin verið so jólaligur sum Hann. Jú, Hann hevði hildið lítið um alla materialismuna, oyðslið og strongdina og rist við høvdinum at, hvussu ein høgtíð, sum skal eitast at snúgva seg um Hann, nú snýr seg um alt annað. Og tó. Lesi eg evangeliini rætt, so kann eg ikki annað enn halda, at Honum hevði dámað hugnan og góðu løturnar rundan um borðið.

Eg haldi, at hesir tekstirnir úr Fyrra Timoteusbrævi geva mær rætt:

„eftir evangeliinum um dýrd hins sæla Guds, …“ 1. Tim. 1.11

Orðið „sæla“ kann eisini umsetast glaða. Gud okkara er ein glaður Gud. Tað hava vit ofta ilt við at viðurkenna. Vit líkjast smádronginum, sum helt, at uppgávan hjá Gudi var at ansa eftir, at eingin hevði tað stuttligt.

„… at tey, sum trúgva og hava lært sannleikan at kenna, skulu njóta hana við tøkk.“ 1. Tim. 4.3

„… Gud, sum ríkliga gevur okkum alt at njóta.“ 1. Tim. 6.17

Leggið til merkis orðið at njóta, sum kemur fyri í báðum versunum. Havi lisið onkustaðni, at gomlu rabbinararnir plagdu at læra, at tá ið vit ein dag fara at standa fyri dóminum, fara vit at standa til svars fyri hvørja njóting, sum Harrin sendi á leið okkara, men sum vit ikki vildu njóta. Vert at taka til eftirtektar.

Gud okkara er ein glaður Gud, sum vil, at vit skulu njóta tað góða, Hann sendir á leið okkara.

Fyrstu jólini heimanífrá

Við hesum sum bakstøði hugsaði eg at hugleiða eitt sindur um tvey tey fyrstu jólini, eg var í USA.

Eg var á bíbliuskúla, sum merkti, at flestu starvsfólk og næmingar komu aðrastaðni frá og fóru tí heim í jólafrí. Amerikanarar eru fittir og blíðir; og tey, sum ikki høvdu so langan tein heim, buðu okkum, sum komu langvegis frá, heim til teirra at halda jól saman við teimum. Har bar til hjá øllum at njóta eini hugnalig jól.

Fleiri buðu mær at koma heim til teirra, men eg veit ikki, tímdi ikki, segði, at eg hevði nógv skúlating, sum lógu á láni, og ætlaði at fáa tey frá hondini, nú øll vóru í jólafrí. Ljóðaði væl, men tit kunnu gita, hvussu nógv skúlating, eg fekk avgreidd. Null.

Havi ongantíð upplivað eini so keðilig jól, og tað var alt sjálvgjørt. Jólaaftan var serstakliga keðiligur. Eingin hugni. Bygningurin var mestsum tómur. Øll vóru í jólafrí, og tey, sum vóru eftir, vóru fólk, sum einki løgdu í jólini.

Fyrsti jóladagur var frægari. Fólk í samkomuni, eg gekk í, buðu mær til døgurða, og eg hevði ein hugnaligan dag saman við teimum.

Annan jóladag var einki – amerikanarar halda ikki annan jóladag. Og so vóru tað dagarnir millum jól og nýggjár.

Lágmarkið mundi vera eitt kvøldið, eg megnaði at steingja meg úti. Eg hevði til uppgávu hvørt kvøld at vaska gólvið í forhøllini. Eitt kvøldið, eg skuldi út at banka og rista mottuna, var eg óansin og læsti meg úti. Tað var hurðin millum lítlu útgongdina og sjálva forhøllina.

Har var eingin at rópa á, og tá var jú einki, sum æt fartelefon. Einasta at gera var at taka skitnu mottuna – hon var nokk so stór – og balla hana um meg. Minnist enn, hvussu kalt tað var. Eg var bara í eini tunnari nylonskjúrtu, og tað var hávetur. Fastlandsvetrar eru ikki at spæla við.

Ásla, systir mín, helt – tá ið eg fortaldi henni tað – at tað minti um gentuna við svávilpinnunum. Nei, so synd var tað kortini ikki í mær. Eg var, í hvussu so er, enn á lívi morgunin eftir.

Gloymi ongantíð, hvussu gott tað kendist, tá ið jólafrítíðin var av, og lív aftur kom í bygningin.

***

Árið eftir vóru tað aftur fleiri, sum buðu mær at koma heim við sær at halda jól. Eg gjørdi ikki sama feilin tvær ferðir og slapp at uppliva eini hugnalig jól á einum bóndagarði í Ohio, langt úti á landinum. At halda jól í kavakløddum umhvørvi saman við góðum fólki, ja, tað var sanniliga øðrvísi enn at liggja í einari forhøll, innballaður í eina skitna mottu.

Gud, sum ríkliga gevur okkum alt at njóta

Tað var býttisligt av mær at vera eftir á skúlanum og enntá fjákutari at halda, at eg fór at fáa nakað sum helst av skafti.

Og so eru vit aftur í Fyrra Timoteusbrævi, versunum, sum vit byrjaðu við. Tað er týdningarmikið at minnast, at Gud okkara er ein glaður Gud, og at Hann vil, at vit skulu njóta tað, sum Hann sendir á leið okkara. Einki andaligt er í ikki at vilja gera tað av berum tvørskapi.

Vandin er sjálvandi, at vit kunnu falla í hina grøvina, har vit halda okkum hava rætt til alt og so gerast óð og beisk, tá ið vit ikki kunnu njóta alt, ið vit halda okkum hava rætt til. Rætta javnvágin man vera tann, sum Paulus skrivar í Filippibrævinum 4.11-13:

„… eg havi lært at lata vera mær nóg mikið – tað, sum eg havi.
Eg dugi at vera í smáum korum, og eg dugi eisini at hava yvirflóð; við hvønn stand og øll viðurskifti eri eg kunnigur, bæði at vera mettur og at vera svangur, bæði at hava yvirflóð og at líða trongd.
Alt eri eg mentur í Honum, sum ger meg sterkan.“

Við hesum ynskja vit hvør øðrum eini gleðilig jól og Harrans ríku signing í tí komandi árinum. Minnist til, at Frelsari okkara er ein hugnaligur Frelsari.

Kristus – ikki kristindómur

– við støði í bókini „Karamazov brøðurnir“

„Jesus segði við hann: „Av tí at tú hevur sæð Meg, trýrt tú! Sæl eru tey, sum ikki hava sæð og tó trúgva!“ Jóhannes 20.29

„Tí vit liva í trúgv, ikki í skoðan.“ Seinna Korintbræv 5.7

„Trúgv er full vissa um tað, sum vónað verður, sannføring um tað, sum ikki sæst.“ Hebrearabrævið 11.1

Stórur munur er á at hoyra til eina átrúnaðarliga skipan, har alt er skorið út í papp, og at hoyra Jesusi til. Tað fyrra krevur onga trúgv, tað seinni er ómøguligt uttan trúgv.

Við hesum sum grundstøði fara vit at vitja Fjodor Dostojevskij og bók hansara „Karamazov brøðurnir“.

Í bókini er eitt brot, har ein av brøðrunum, Ivan, sigur beiggja sínum, Aljosha, eina søgu, sum eitur „Tann stóri inkvisitorurin“.

Inkvisitorar vóru menn, sum arbeiddu fyri katólska rannsóknarrættin í miðøldini. Hetta vóru dómstólar, ið katólska kirkjan hevði stovnað til tess at berja niður trúarvillu og falstrúgv. Inkvisitorurin hevði vald til at avhoyra, døma og revsa tey, ið vóru undir illgruna fyri at ganga ímóti læruni hjá katólsku kirkjuni. Søgan fer fram í Spania.

Eg haldi søgan lýsir so væl munin á boðskapi Jesusar og skipaðum átrúnaði. Skipaði átrúnaðurin setur alt so greitt upp fyri okkum, at tað oyðileggur trúnna og tekur frælsið at velja og vraka frá okkum. Kristus gevur okkum hinvegin frælsi at velja.

Jesus og tann stóri inkvisitorurin

Í søguni kemur Jesus aftur til jarðar, eins og tá ið Hann kom fyrru ferð.

Tað var ein dagin, tá ið nærum hundrað fólk vóru vorðin brend á báli fyri at trúgva øðrum enn tí, sum kirkjan lærdi, at Jesus brádliga steig fram. Eins og fyrru ferð, Hann kom, gjørdi Hann mong undurverk. Og júst sum fyrru ferð komu teir hægstu – í hesum førinum inkvisitorarnir – og handtóku Jesus og dømdu Hann til deyða.

Seinni sama kvøldið kemur tann leiðandi – ella sum hann verður nevndur – „tann stóri inkvisitorurin“ til fangatippið, har Jesus situr. Inkvisitorurin er gamal, nærum 90, andlitið er følnað og eyguni hjánað, men enn er hann kortini bæði høgur og fattur. Hann heldur einari lampu í hondini, kemur nær upp at Jesusi og spyr: „Er tað Tú? Tú?“ Jesus svarar honum ikki.

„Í morgin,“ sigur inkvisitorurin, „verður tú brendur á báli.“

„Tú fórt skeivur hina ferðina í oyðimørkini, tá ið tann stóri andin kom til Tín. Tú skuldi havt tikið við tilboðnum. Tú hevði kunnað – hevði Tú tikið av – givið menniskjanum alt, tey veruliga vilja hava. Tann stóri andin bað Teg gera steinar til breyð. Fólk høvdu fegin lagt frælsi teirra við føtur Tínar, vistu tey, at Tú kundi geva teimum tað jørðiska breyðið.“

Tann stóri andin bað Teg leypa niður av takbrún tempulsins. Menniskju tráa ikki so nógv eftir Gudi sum tí yvirnatúrliga. Tú hevði kunnað mettað hasa tráanina, hevði Tú gjørt, sum andin beyð Tær.

Tann stóri andin lovaði Tær øll ríki heimsins. Tað einasta, sum Tær tørvaði fyri at fáa tey, var at falla niður og tilbiðja hann. Tú skuldi sagt ja, tí menniskjan vil hava onkran yvir sær, onkran, sum kann sameina tey. So leingi tey ikki hava tað, fara tey áhaldandi at liva í stríði hvørt við annað.“

Inkvisitorurin vildi vera við, at Jesus – við ikki at taka við tilboði Djevulsins – hevði lagt eina alt ov tunga byrðu á menniskjuna. „Menniskju eru skipað soleiðis,“ segði hann, „at tey fylgja Tær ikki, síggja tey ikki okkurt, sum tryggjar teimum vælferð, men síggja tey tað, ja, so fylgja tey Tær.“

„Trý eru,“ segði hann, „sum menniskju vilja hava. Tað er at hava onkran, sum tey kunnu lýða; onkran, sum ger undurverk; og onkran, sum tey kunnu tilbiðja. Hevði tú sagt ja, so hevði Tú kunnað givið menniskjanum tað, sum tað vil hava, og so hevði støðan í heiminum verið mangan betri, enn hon er.“

Inkvisitorurin helt fram: „Seinni bjóðaði tann stóri andin kirkjuni tað, sum hann fyrst hevði bjóðað Tær. Kirkjan tók av. Og við tað, at vit gjørdu tað, so hava menniskjuni nú ein, sum tey kunnu lýða; ein, sum ger undurverk; og ein, sum tey kunnu tilbiðja.“

Hvørki inkvisitorurin ella kirkjan vildu nú hava Jesus at koma og spilla spælið. Tí var tað, at teir handtóku Hann og fóru at brenna Hann á báli í morgin. Hann mátti beinast av vegnum.

Og so til okkara

Lætt er at gloyma munin á skipaðum átrúnaði og tí, sum Jesus stendur fyri. At fylgja Jesusi er ikki at fylgja átrúnaðarliga heiminum, men at hava eyguni vend á Hann, sum bara trúareygað kann síggja.

„Tí var tað eisini, Jesus leið uttan fyri portrið – fyri at Hann við Sínum egna blóði kundi halga fólkið.

Latið okkum tá fara út til Hansara, út um tilhaldið, berandi vanæru Hansara!

– Vit hava jú ongan verðandi stað her; vit søkja hin komandi.“ Hebrearabrævið 13.12-14

Teir lótu heilsa – Heilsanir í Rómbrævinum 16

Vit hava nú í nøkrum greinum verið í Rómbrævinum, 16. kapitli. Evnið hevur verið heilsanir til fólk í samkomuni í Róm. Vit eru framvegis í 16. kapitli í Rómbrævinum, og evnið er – enn sum áður – heilsanir; men hesa ferð eru tað heilsanir, sum samverkamenn Paulusar senda samkomuni í Róm.

Nakrar viðmerkingar

Paulus skrivar Rómbrævið, meðan hann er í Korint á veg til Jerúsalem. Hann fer við gávu frá heidningasamkomunum.

Tað er móti endanum av Rómbrævinum, at Paulus kemur við fleiri heilsanum.

Kanska skilagott við einum yvirliti yvir Rómbrævið 16:

  • Vers 1-2:
    Paulus biður tey trúgvandi í Róm taka sær av Føbe.
  • Vers 3-16:
    Paulus heilsar samkomuni og persónum í samkomuni.
  • Vers 17-20:
    Paulus áminnir um tey, sum volda tvídrátt og ástoyt.
  • Vers 21-23:
    Heilsanir frá nøkrum av samverkamonnum Paulusar.
  • Vers 24-27:
    Endalig heilsan.

Og so fara vit til teirra, sum senda heilsanir. Nakrir teirra ferðaðust við Paulusi, nakrir búðu í Korint.

Timoteus

Timoteus er fyrsti maður at senda heilsan. Vit hava longu umrøtt hann í 4 greinum[1], so hann leypa vit um á hesum sinni. 

Lukius, Jason og Sosipater

Hesi nøvnini síggja vit aðrastaðni, bæði í Ápostlasøguni og í brøvunum.

Viðvíkjandi Lukius, so lesa vit um ein Lukius í Ápostlasøguni 13.1. Hetta er helst ein annar Lukius.

Viðvíkjandi Jason, so búði Paulus eitt stutt skifti hjá einum Jason í Tessalonika (Áp. 17.5-9). Møguliga er tað sami persónur.

Viðvíkjandi Sosipater, so er tað væl møguligt, at hetta er sami Sosipater, sum var í ferðalagi við Paulusi til Jerúsalem. Vit lesa um hann í Ápostlasøguni 20.4. Hann var sonur Pyrrus, úr Berøa.

Paulus kallar teir tríggjar skyldmenn sínar. Tað kann eisini umsetast landsmenn.

Tertius

Vit vita ikki annað um Tertius, enn at hann skrivaði Rómbrævið niður. Paulus hevur orðað, og Tertius hevur skrivað.

Gajus

Hetta er ivaleyst sami Gajus, sum Paulus nevnir í Fyrra Korintbrævi 1.14.

„Eg takki Gudi fyri, at eg ongan av tykkum havi doypt uttan Krispus og Gajus,“

Hetta stuðlar undir, at Gajus kom til trúgv, fyrstu ferð Paulus var í Korint. Paulus kom fyrstu ferð hagar í Ápostlasøguni 18.1-17. Vit vita ikki, hvussu ofta Paulus vitjaði aftur, men hann var, ið hvussu er, aftur í Ápostlasøguni 20.2-3. Tað var undir hesi vitjanini, at Paulus skrivaði Rómbrævið, og at hann segði um Gajus, at hann lænti honum og allari samkomuni hús.

Vit lesa í Ápostlasøguni 18.7, at fyrstu ferð Paulus var í Korint, helt hann til hjá Titus Justusi eina tíð. Hildið verður, at hesin Gajus, ið nú letur heilsa, er – við fullum navni og heiti – Gajus Titus Justus. Um so er, er talan um ein múgvandi rómverja.

Erastus

Erastus var roknskaparstjórin í Korint, ein múgvandi og týðandi maður. Vit hava áður lagt út grein um hann[2].

Kvartus

Síðsti á listanum er Kvartus. Navnið kundi bent á, at hann var trælur ella hevði verið tað. Og um ikki, at hann, ið hvussu er, kom av fólki, sum høvdu verið trælir.

Annars vita vit einki um hann.

Sambandið, teir høvdu hvør við annan

Teir vóru ymiskir, Paulus og hesir átta. Teir komu úr ymiskum londum, tosaðu ymisk mál. Onkur var jødi, onkur heidningur. Onkur vaks upp sum trælur, onkur sum frælsur. Onkur vaks upp við ongum, onkur við nógvum.

Jú, munurin var stórur, men felagsnevnarin var Kristus, og tað vendir øllum upp og niður.

Sambandið, teir høvdu við tey í Róm

Paulus hevði ongantíð verið í Róm, og tað sama mundi vera galdandi fyri teir flestu av teimum átta. Og kortini heilsa teir teimum trúgvandi í Róm. Tað er kraftin í evangelium, ið ger tað. Hon skapar eitt band, sum bara tann kann skilja, sum sjálvur hevur upplivað tað.

Sambandið, teir hava við okkum

Tað, sum vit hava tosað um her, er nógv meira enn søgan um deyð fólk, sum livdu fyri mongum, mongum árum síðan. Nei, hetta er søgan um fólk, sum einaferð vóru deyð; men so møttu tey Kristusi og fingu ævigt lív.

Hesir eru livandi brøður okkara. Viðkomandi. Samband undurfult.

[1] Greinarnar vórðu lagdar út 22.09.2023; 06.10.2023; 20.10.2023 og 23.02.2024.

[2] Greinin varð løgd út 03.05.2024 – Ein av teimum fáu vísu, mektigu og hábornu.

Heilsið endiliga (Triði partur av trimum)

Trýfena og Trýfosa

„Heilsið Trýfenu og Trýfosu, sum arbeiða í Harranum!“ Rómbrævið 16.12a

Hildið verður, at Trýfena og Trýfosa – eins og mong onnur, ið verða nevnd her – vóru antin trælir ella fyrrverandi trælir. Møguliga hava tær verið systrar.

Áhugavert er, at nøvn teirra merkja følin og fín. Kanska hava tær ikki sæð út til at orka nógv, men tað gjørdu tær sanniliga. Grikska orðið, sum er umsett „arbeiða“, sipar til hart ella strævið arbeiði.

Persis

„Heilsið Persis, hini elskaðu, sum hevur arbeitt nógv í Harranum!“ Rómbrævið 16.12b

Persis var møguliga eisini trælur ella fyrrverandi trælur. Sum vit hava umrøtt áður, so merkir tað, at Paulus kallar hana hina elskaðu, at tey kendust væl. Hann skrivar ikki bara, at hon arbeiddi, men at hon arbeiddi nógv.

Og so er tað aftur orðingin „í Harranum“. Tað var tilknýti hennara til Hansara, sum gjørdi allan munin.

Rufus[1]

„Heilsið Rufusi, hinum útvalda í Harranum,“ Rómbrævið 16.13a

Orðingin „hinum útvalda í Harranum“ merkir, at hann var ein úrmælingur.

Móðir Rufus

„og móður hansara og míni!“ Rómbrævið 16.13b

Paulus nevnir hana ikki við navni, men kallar hana móður Rufusar og sína. Tað, sum helst liggur í orðingini, er, at Paulus hevur búð hjá henni, og at hon tá hevur verið honum sum ein móðir. Tað kann ikki prógvast, men hildið verður, at hon og maður hennara høvdu búð í Antiokia, og at tað var tá, at Paulus búði hjá henni.

Og so fleiri nøvn afturat

„Heilsið Asynkritusi, Flegon, Hermes, Patrobasi, Hermasi og brøðrunum har hjá teimum!“ Rómbrævið 16.14

„Heilsið Filologusi og Juliu, Nereusi og systur hansara, Olympasi og øllum hinum heiløgu hjá teimum!“ Rómbrævið 16.15

Leggið til merkis mynstrið í báðum versunum: Í 14. versi letur hann heilsa fimm persónum og síðan brøðrunum hjá teimum. Í 15. versi letur hann heilsa fimm persónum og síðan teimum heiløgu hjá teimum.

Vit vita einki um persónarnar, sum eru nevndir í 14. versi. Møguliga hoyra teir allir til sama húsarhald, onkur sum trælur, onkur sum frælsur.

Munurin á persónunum í 14. og 15. versi er, at í 15. versi er helst talan um eina familju. Filologus og Julia hava verið hjún, og Nereus og systir hansara hava verið børn teirra. Vit vita ikki, hvør Olympas var.

Í 14. versi endar Paulus við orðunum „og brøðrunum har hjá teimum“. Í 15. versi endar hann við orðunum „og øllum hinum heiløgu hjá teimum“. Orðingarnar sipa helst til trúgvandi, sum savnaðust saman við teimum. Helst hússamkomur.

Leggið til merkis, at í 14. versi nevnir Paulus teir brøður, og í 15. versi nevnir hann tey heiløg. At teir vóru brøður ella systkin, merkti, at tey vóru nær knýtt hvørt at øðrum; og at tey vóru heiløg, merkir, at tey vóru nær knýtt at Gudi.

Og so øll

„Heilsið hvør øðrum við heiløgum kossi! Allar samkomur Kristusar lata heilsa tykkum.“ Rómbrævið 16.16

Onkur heldur hatta vera løgnan sið – at heilsa hvør øðrum við heiløgum kossi. Veit ikki, í Italia gera tey tað. Tú verður nógv mussaður, bæði tá ið tú kemur á møti, og tá ið tú fert avstað aftur.

Tá ið vit royndu at greiða teimum á Balabac á Filipsoyggjum frá siðinum, hildu tey tað vera ógvuliga løgið. Tey høvdu aldri funnið seg í slíkum.

Hvussu er og ikki. Vit skilja øll tað, sum kossurin avmyndar, nevniliga, at vit koma hvør øðrum við og eru góð hvør við annan.

Leggið at enda til merkis, at Paulus skrivar: „Allar samkomur Kristusar lata heilsa tykkum.“ Tað er óhoyrt í Nýggja Testamenti ikki at vera partur av einari samkomu. Og so eisini tað, at hann skrivar, at tær lata heilsa. Tað vísir, at samkomurnar vóru góðar hvør við aðra.

Tað er soleiðis, at tað eigur at vera.

[1] Grein um Rufus og móður hansara varð løgd út 6. september 2024.

Heilsið endiliga (Annar partur av trimum)

Hóast Paulus ongantíð hevði verið í Róm, so sendi hann 26 heilsanir til fólk í samkomuni í Róm. Onkrir bíbliuummælarar halda ikki, at tað kann vera rætt, og vilja tí vera við, at heilsanirnar ikki eru partur av sjálvum brævinum, men eru lagdar afturat seinni.

Slík uppáhald fáa meg at smílast. Tann, sum hevur roynt tað, sum ger okkum til eitt í Harranum, ja, hann veit, at einki løgið er í tí, at Paulus kendi so mong.

Vælsignað band er tað,
sum semur okkum her,
várt bróðurfelag her í dag
líkt tí í Himli er.
(Nr. 653 í Nýggju Sangbók Guds Fólks)

Og so halda vit fram, har vit sleptu í fyrra parti.

Maria

„Heilsið Mariu, sum hevur arbeitt nógv fyri tykkum!“ Rómbrævið 16.6

Nógvar Mariur eru í Nýggja Testamenti. Summar teirra vita vit nógv um, onkrar ikki so nógv, aðrar einki. Tað einasta, vit vita um hesa Mariu, er, at hon hevði arbeitt fyri samkomuna í Róm, og ikki bara tað, men eisini, at hon hevði arbeitt nógv.

Ein av mongu ókendu hetjunum í søgu samkomunnar.

Andronikus og Junias[1]

„Heilsið Andronikusi og Juniasi, skyldmonnum mínum og samfangum mínum, sum jú eru nógv umhildnir millum ápostlarnar og eisini hava verið í Kristusi longur enn eg!“ Rómbrævið 16.7

Junias er møguliga eitt kvinnunavn og eigur tí kanska av verða umsett Junia.

Orðið skyldmenn merkir ikki endiliga, at hetta vóru skyldfólk, tað kann eisini merkja, at teir vóru landsmenn. Hvussu er og ikki, har var eitt serligt tilknýti. At teir vóru samfangar, merkir, at har var nógv felags søga og felags líðing. At teir vóru nógv umhildnir, merkir, at har var virðing og vakur vitnisburður. At teir høvdu kent Harran longur enn Paulus, merkir, at har var búnaskapur og áhaldni.

Ampliatus

„Heilsið Ampliatusi, hinum elskaða mínum í Harranum!“ Rómbrævið 16.8

Paulus kallar hann hin elskaða mín. Sum nevnt í fyrsta parti, so vil tað siga, at teir kendust væl.

Navnið Ampliatus er skrivað á veggin í einari katakombu í Róm. Hildið verður, at tað er skrivað onkuntíð í fyrstu øld – kundi verið sami Ampliatus.

Urbanus

„Heilsið Urbanusi, sum hevur arbeitt saman við okkum í Kristusi,“ Rómbrævið 16.9a

Sum við flestu teirra, ið eru nevnd her, so vita vit ikki nógv um Urbanus. Vit vita tó, at hann hevði arbeitt saman við Paulusi og samstarvsfelagum hansara. At arbeiðið var gjørt í Kristusi, merkir, at tað var gjørt knýtt at Kristusi.

Stakys

„og Stakysi, hinum elskaða mínum!“ Rómbrævið 16.9b

Og so er tað aftur orðingin „elskaða mínum“. Paulus og Stakys hava kenst væl og hava havt nógva felags søgu.

Apelles

„Heilsið Apellesi, hinum roynda í Kristusi!“ Rómbrævið 16.10a

Hinum roynda í Kristusi. Tað er vakurt. Her var maður, sum hevði verið gjøgnum álvarsamar royndir og staðið tær. Og so er tað aftur orðingin „í Kristusi“. Orðingin kemur, sum áður nevnt, tíggju ferðir  fyri í heilsanunum, sum vit hyggja at. Hann hevði staðið royndirnar, tí hann livdi í Kristusi.

Tey hjá Aristobulusi

„Heilsið teimum hjá Aristobulusi!“ Rómbrævið 16.10b

Tey hjá Aristobulusi, meinast óivað við trælirnar í húsarhaldi Aristobulusar. At Paulus ikki sendir Aristobulusi sjálvum heilsan, kann merkja, at hann ikki var trúgvandi, ella at hann ikki longur var á lívi.

Søgan sigur frá einum Aristobulusi, sum var knýttur at Heródesi Agrippa (Ápostlasøgan 12). At næsti persónurin, sum Paulus sendir heilsan til – eftir teimum hjá Aristobulusi – er ein, ið nevnist Heródion, sum helst merkir „trælur hjá Heródesi“, kann vera ein ábending um, at talan her er um tann Aristobulus, sum var knýttur at Heródesi Agrippa.

Tað áhugaverdasta er kortini, at í heiminum hjá ríkmanninum Aristobulus var ein bólkur av trúgvandi, og at Paulus heilsaði teimum.

Heródion

„Heilsið Heródion, skyldmanni mínum!“ Rómbrævið 16.11a

Navnið Heródion, kundi bent á, sum nevnt, at talan er um ein persón, sum hevði verið trælur hjá einum av Heródes-monnunum. Um so er, er helst talan um mann, sum var loystur úr trælabandinum og nú búði sum fríur maður í Róm.

Harmiligt, at vit ikki vita meira, men eisini spennandi. Hetta vísir, hvussu fjølbroytt bakstøðini vóru hjá teimum trúgvandi í Róm.

At Paulus nevnir hann skyldmann, merkir helst, at teir vóru landsmenn.

Tey hjá Narkissusi

„Heilsið teimum hjá Narkissusi, sum í Harranum eru!“ Rómbrævið 16.11b

Sum við Aristobulusi er Narkissus ríkmaður, sum antin ikki var partur av samkomuni ella ikki longur var á lívi.

Søgan sigur frá um ein Narkissus, ein fyrrverandi træl, sum seinni gjørdist ein av týðandi monnunum í Róm og var enntá í tænastu hjá Klaudiusi keisara. Lív hansara fekk tó ein syrgiligan enda við tað, at hann beindi fyri sær. Hetta var nøkur ár, áðrenn Rómbrævið var skrivað.

Tað stóra er tó ikki, at hesi, sum Paulus heilsar, hoyrdu Narkissusi til, men at tey hoyrdu Harranum til.

[1] Vit løgdu eina grein um Andronikus og Junias út 23. august 2024.

Heilsið endiliga (Fyrsti partur av trimum)

Paulus sendi ofta heilsanir. Her er Rómbrævið í serflokki við fleiri enn 30 heilsanum – 26 til einstaklingar og 5 til teirra, sum vit kalla húsasamkomur. Vit kunnu kanska eisini kalla tær bíbliubólkar. Umframt hetta lata eisini teir, sum eru saman við Paulusi, heilsa.

Ein fjálgur hiti kennist í hesum heilsanunum, sum ger, at tað kundi lívgað okkum, at hugt at teimum.

At heilsanirnar eru so nógvar, merkir, at vit fara at hyggja at teimum í hesi og teimum báðum næstu greinunum.

Áðrenn vit koma til heilsanirnar

Nøvn

Tá ið Nýggja Testamentið varð skrivað, høvdu nøvn ofta meira at siga enn nú á døgum. Nøvnini vístu ofta, um viðkomandi var av múgvandi ætt ella ikki, og um foreldur ella abbar og ommur høvdu verið trælir ella ikki o.s.fr. Summi nøvn vóru vanligari millum jødar, og onnur nøvn vóru vanligari millum heidningar.

Nøvnini, sum vit lesa um í 16. kapitli í Rómbrævinum, geva eina ábending um, at samkoman var fyri tað mesta samansett av heidningum, og at nógv av fólkunum vóru trælir ella høvdu verið trælir ella vóru eftirkomarar hjá trælum.

At nógvar kvinnur fáa heilsanir, sigur ikki so lítið um samkomuna.

Í Harranum, í Kristusi og í Kristi Jesusi

Hesar orðingarnar koma 10 ferðir fyri í heilsanum hjá Paulusi her í Rómbrævinum 16. Tað var støða teirra í Kristusi, sum taldi.

„Tit eru tí ikki longur fremmand og útlendingar; nei, tit eru samborgarar hinna heilagra og húsfólk Guds, tit, sum uppbygd eru á grundvølli ápostlanna og profetanna – og hornsteinurin er Kristus Jesus sjálvur.“ Efesusbrævið 2.19-20

Hinum elskaða og hini elskaðu

Tá ið Paulus skrivaði Rómbrævið, hevði hann sjálvur enn ongantíð verið í Róm. Vit halda, at hetta merkir, at flestu teirra, sum hann sendir heilsanir til, eru fólk aðrastaðni frá, men sum nú búðu í Róm.

Orðingarnar „hinum elskaða“ og „hini elskaðu“ koma 4 ferðir fyri. Hildið verður, at tey, sum hann kallaði so, eru fólk, sum hann kendi serliga væl.

Og so til heilsanirnar

Fyrsta heilsanin er til Prisku og Akvila; næsta er til samkomuna, sum kom saman í heimi teirra; og triðja er til mann, nevndur Epenetus, sum óivað hevur verið serliga nær knýttur Prisku og Akvila.

 Heilsið Prisku og Akvila (Róm. 16.3-4)[1]

Heilsið Prisku og Akvila, sum hava arbeitt saman við mær í Kristi Jesusi! Tey hava vágað sítt egna lív fyri mítt; teimum takki ikki bert eg, men eisini allar samkomur heidninganna.

Paulus skrivar um Prisku og Akvila, at tey høvdu arbeitt saman við honum. Vit vita sjálvandi ikki alt, sum hetta inniber; men har hevur verið nógv felags søga. Paulus skrivar, at allar samkomur heidninganna takkaðu teimum. Vit kenna ikki alt bakstøðið, men ríkt hevur tað verið.

Og so leggur Paulus afturat, at tey høvdu enntá vágað lív sítt fyri hann.

„Av tí kenna vit kærleikan, at Hann gav lív Sítt fyri okkum; eisini vit skylda at lata lívið fyri brøðurnar.“ Fyrsta bræv Jóhannesar 3.16

 Heilsið samkomuni í heimi teirra (Róm. 16.5a)

Heilsið eisini samkomuni í húsi teirra!

Tað er sjálvandi avmarkað, hvussu nógv vit vita um samkomuna, sum kom saman í heimi teirra. Og tó, hetta er næsta familja. Hann, sum var høvd teirra, er eisini høvd okkara. Vit eru øll partur av sama likami. Spennandi verður einaferð at møta teimum.

 Heilsið Epenetusi (Róm. 16.5b)

„Heilsið Epenetusi, hinum elskaða mínum, sum er frumgróður Asia fyri Kristus!“

Hetta er einastu ferð, Epenetus er nevndur. At Paulus skrivar „hinum elskaða mínum“, merkir, at teir hava kenst væl. Og at hann var „frumgróður Asia fyri Kristus“, merkir, at hann var ein av teimum fyrstu í Asia at koma til trúgv.

At hann er nevndur beint eftir Prisku og Akvila og samkomuni í húsi teirra, kundi bent á, at hann kom til trúgv gjøgnum Prisku og Akvila, og at hann var komin til Róm við teimum.

***

Fløvandi er at hitta slík trúgvandi. Jú, 2000 ár eru millum okkum og tey, og mentanarmunurin er nógv størri, enn vit skilja. Og tó. At Kristus er felagsnevnarin, skapar kennskap, sum bara unnist teimum, ið hoyra Honum til.

[1] Grein um Prisku og Akvila varð løgd út 5. apríl 2024.