Á sumri í 1976 – fyri 50 árum síðan – fór eg á bíbliuskúla. Fór til Amerika. Skúlin lá í statinum Michigan og hoyrdi til trúboðanarfelagskapin NTM (New Tribes Mission).

Tað málsliga

Eg helt meg duga enskt, tá ið eg fór; men skjótt mátti eg sanna, at har fór eg skeivur. Tíbetur tók tað ikki so leingi at læra – so nøkulunda. Tað hevur verið sagt, at enskt er tað lættasta málið í verðini at duga illa.

Tá í tíðini var tað var bara tikið fyri givið, at fórt tú á skúla uttanlanda, so fór tað at verða málsliga torført – í hvussu so er at byrja við. Og tað var ikki bara galdandi fyri tey, sum fóru til enskmælt lond. Tey, sum fóru til Danmarkar, upplivdu tað sama í eitt ávíst mál. Tók eina løtu at venja seg til málið.

Eitt, sum eg helt vera áhugavert á skúlanum, var, at sjálvt um tað kundi vera strævið ikki at duga enskt, so hevði føroyingurin tann fyrimunin, at hann var væl lærdur í Skriftini, áðrenn hann kom. Tað er eingin sjálvfylgja. Har vóru mong á skúlanum, sum einki bíbilskt bakstøði høvdu. Eg haldi, at tey høvdu tað strævnari enn føroyingurin, sum ikki dugdi enskt.

Denturin

Skuldi eg nevnt okkurt, sum NTM-skúlarnir leggja stóran dent á, so er tað á týdningin at halda seg til Skriftina – og ikki lata seg stýra av tí, sum er uppi at venda – á týdningin av trúboðan og á týdningin at skilja evangeliið. Tað, sum eg haldi vera so ríkt við hasum, er, at hatta var denturin fyri 50 árum síðan og er tað enn í dag.

Viðvíkjandi dentinum á at halda seg til Skriftina og ikki til tíðarrákið, so er tað ein kumpass, sum hevur verið til stóra hjálp á leiðini.

Viðvíkjandi dentinum á trúboðan, so er tað ikki løgið, at stórur dentur verður lagdur á tað. Bíbliuskúlin er jú fyrsta stigið í útbúgvingini hjá teimum, sum ætla sær út við NTM. Hetta merkir sjálvandi ikki, at øll, sum fara á skúlan, eiga at fara út sum trúboðarar. Sjálvandi ikki. Men tá ið tað er sagt, so hevði tað verið gott um fleiri fóru.

Viðvíkjandi dentinum á evangeliið, so haldi eg, at bara tað at skilja týdningin av tí ger tað vert at fara á bíbliuskúla hjá NTM.

At skilja týdningin av evangeliinum merkir millum annað at skilja týdningin av frælsinum, sum er okkara í Kristusi. Tey eru mong, sum hava sagt frá, hvussu tað, sum tey lærdu á skúlanum, hjálpti teimum burtur úr lógartrældómi.

Tað er tó løgið, at hóast stórur dentur varð lagdur á frælsi okkara í Kristusi, so havi eg aldri í lívinum upplivað so nógvar reglur og fyriskipanir, sum eg gjørdi á bíbliuskúlanum. Har vóru reglur um alt millum himmal og jørð: um klæðir, hár, tónleik, nær tú skuldi til songar, nær tú skuldi upp, nær tú skuldi hava andakt, nær tú skuldi gera skúlating. Óendaligt.

Tíbetur er alt hatta langt síðan broytt. Allar hasar fyriskipanirnar eru ikki til longur. Eg segði „tíbetur“, og eg meini „tíbetur“ – men so má eg tó leggja afturat – og nú ljóðar tað, sum eg mótsigi mær sjálvum – persónliga gjørdi tað mær gott at læra at vera undir øllum hasum reglunum. At skilja frælsi, men ikki lýdni, roynist ofta illa.

Skriftin

Øll evnini á skúlanum vóru beinleiðis knýtt at Bíbliuni. Tú vart har fyri at granska Skriftina, einki annað.

Skúlaskeiðið var bara hálvtannað ár. Skeiðið í Onglandi er eitt ár. Tað er í so stutt tíð til at fara ígjøgnum alla Bíbliuna, Bíblian er jú ein stór bók. Og tó, mær – og mongum øðrum við mær – var longdin á skeiðinum júst passalig. Lunnar vóru lagdir, og tú fekst brell eftir at læra meir. Og hatta brellið gevur tær meir enn mong ár á skúlabeinki.

Og ikki at gloyma, at hvønn skúladag skuldu vit læra okkum eitt bíbliuvers. Bara tað í sær sjálvum var eitt stórt pluss.

Lærararnir

Skeivt er at gera mun á lærarunum. Teir vóru allir góðir hvør á sín hátt. Fari tó at nevna ein, Vern Bartlett, ella, sum vit kallaðu hann, Mr. Bartlett. Eg nevni hann Vern, tá ið eg sipi til hann sum persón, men Mr. Bartlett, tá ið eg sipi til hann í sambandi við tænastu hansara.

Tað var nakað strangt við honum. Hann hevði ein slíkan stillan myndugleika yvir sær, at nógvir næmingar hálvgum ræddust hann. Og kortini dámdi okkum øllum hann sera væl.

Hann og kona hansara, Joyce, høvdu verið trúboðarar í Brasil, áðrenn tey komu á skúlan. Tey høvdu virkað langt inni í Amazonas frumskóginum. Arbeiðið hjá Mr. Bartlett hevði verið at roynt at fingið samband við indiánar. Hetta var í 1950unum, um somu tíð, sum Auca trúboðararnir í Ekvador vórðu dripnir.

Mr. Bartlett tosaði ikki ofta um arbeiðið í Brasil, tað var Orðið, hann legði dentin á. Vit hoyrdu tó frá øðrum, at arbeiði teirra í Amazonas frumskóginum var sera vandamikið, og at hann kundi havt verið dripin fleiri ferðir.

Bartlett hjúnini arbeiddu á NTM bíbliuskúlum í USA í mong ár, men fluttu so í 1979 til Onglands, har tey vóru við til at byrja bíbliuskúlan hjá NTM fyri evropearar.

Fleiri føroyingar hava havt Mr. Bartlett sum lærara, bæði í USA og í Onglandi. Hann vitjaði eisini í Føroyum, meðan hann var í Onglandi.

Vern og Joyce náddu bæði høgan aldur, áðrenn Harrin tók tey heim til Sín. Vern andaðist 95 ára gamal í 2021, og Joyce andaðist 96 ára gomul 23. juni í ár.

Skuldi eg nýtt eitt orð, sum lýsti Mr. Bartlett, so er tað orðið agi (disciplin), týdningurin at vera væl skipaður og ordiligur. Ein floksfelagi segði mær – hetta var eini fjøruti ár aftan á, at vit vóru á bíbliuskúla – at hann og konan høvdu verið og vitjað harra og frú Bartlett. Tey bæði vóru tá farin væl um tey hálvfems árini. Meðan tey práta, sigur Mr. Bartlett: „Mann má vera ansin, tá ið mann gerst gamal. Tað er so skjótt, at „disciplinin“ fer.“ Hatta var Mr. Barlett út í odd og egg.

Eftirmeting

Var tað vert at fara á bíbliuskúla? Stutta svarið er, ja, heilt vist. Eg fari tó at leggja afturat, at skalt tú veruliga njóta ágóðan av at hava verið á bíbliuskúla, mást tú seta tær fyri áhaldandi at byggja upp á tað, sum tú hevur lært.

„Tí Ezra hevði vent hjarta sínum til at granska í lóg HARRANS og gera eftir henni og til at læra onnur í Ísrael lóg og rætt.“ Ezra 7.10

Torir tú sum Dániel
eina standa her?
Torir sannleika tú fylgja,
hvørja leið tað ber?

Philip P. Bliss (Amer.), 1838-1876
(Victor Danielsen týddi)

Tað er ofta einsligt at liva eitt heilagt lív. Bíblian sigur tað, og lívið váttar tað.

Havi júst lisið eina ævisøgu um gamla anglikanska bispin John Charles Ryle (1816-1900). Enska heitið á bókini er: „Prepared to Stand Alone“, vit kundu sagt: „Útgjørdur at standa aleina.“ J.C. Ryle var eitt satt fyridømi, tá ið tað kom til at tora at standa einsamallur.

At hann var anglikanari og enntá bispur, merkir, at vit høvdu helst ikki verið samd við hann í øllum. Vit lata tað fara. Hetta var maður, sum náddi andaligum hæddum, sum flestu okkara aldri fara at náa.

Kom til trúgv

J.C. Ryle var 21 ára gamal, tá ið hann kom til trúgv. Hann sigur um seg sjálvan: „Um nakað er, sum eitur ævigt fortapilsi í Helviti – og eg havi ongan iva um, at so er – so var eg æviga fortaptur, um eg doyði, áðrenn eg var 21.“

Álvarslig sjúka gjørdi, at hann kom til trúgv. Drúgva seingjarlegan fekk hann at lesa Skriftina og biðja. Skriftstaðið, sum opnaði eygu hansara, var Efesusbrævið 2.8:

„Tí av náði eru tit frelst, við trúgv – og tað ikki av tykkum sjálvum, tað er gáva Guds,“

Kom at standa einsamallur

Tað hevur ikki altíð verið lætt hjá Ryle at vera prestur og seinni bispur í anglikansku kirkjuni. At hann var persónligur trúgvandi og sannførdur um, at Skriftin var sonn, merkti, at hann ofta kom at standa einsamallur. Jú, tað vóru sjálvandi onnur trúgvandi fólk í anglikansku kirkjuni, men flestu prestarnir vóru tíverri meira ávirkaðir av tíðarrákinum enn av Orðinum.

Tað vóru serliga tvey rák, sum gjørdu seg galdandi. Tað eina var tað hákirkjuliga rákið, nevnt anglo-katolisisma ella ensk-katolisisma. Tað er rákið, sum dregur kirkjuna nærri katólsku kirkjuni og tí, sum hon stendur fyri – eitt nú frelsu í dópinum. Sum prestur og bispur tók Ryle eina sterka støðu ímóti hesum rákinum. Hitt rákið var nevnt liberalisman. Tað er rákið, sum avnoktar trúvirðið í Skriftini. Og eisini her tók Ryle eina sterka støðu.

Sæð frá einum søguligum høpi, tapti hann stríðið ímóti hesum báðum rákunum. Anglikanska kirkjan gleið bara longri og longri burtur frá Orðsins grund, men sæð úr ævinleikans sjónarhorni, so var J.C. Ryle á røttu síðuni, og tá tapir tú ikki.

Flestu samtíðarfólk hansara mettu hann sum ein dinosaur frá fornøldini. Tað er ofta prísurin, tú noyðist at gjalda, vilt tú vera trúgvur ímóti Bíbliuni. Og tó er tað áhugavert at síggja, hvussu stóra ávirkan, hann hevur á trúgvandi kring allan heim enn tann dag í dag. Tað sigur ikki so lítið, tí tað eru jú meira enn 125 ár eftir, at Harrin tók hann heim til Sín.

Ryle er meira lisin enn nakar av mótstøðumonnum hansara. Og soleiðis er tað altíð. Tað nýggja kann tykjast spennandi, men tað verður skjótt gamalt og gloymt. Men so er ikki við tí æviga, tað verður verandi ævigt.

Nakrar endurgevingar frá Ryle

„Bíbliulærarin má vera bæði postivur og negativur. Skulu fólk skilja sannleikan, er ikki nóg mikið bara at vísa á tað rætta, tú ert eisini noyddur at vísa á tað skeiva. Tú mást fáa fólk at skilja munin á tí, sum er livandi, og tí, sum er deytt. Paulus vísti mangan á tað, sum var skeivt, og hann ræddist ikki at gera tað á ein hátt, ið áhoyrarunum ikki dámdi.

„Tað, sum eg ræðist mest í dag, er ikki so nógv læruna um, at eingin Gud er, men læruna um, at alt er Gud. Eg ræðist ikki so nógv læruna, sum sigur, at einki er satt; eg ræðist læruna, sum sigur, at alt er rætt. Eg ræðist, tá ið eingin torir at siga, hvat er skeivt, tá ið vit eru ov fitt til at tora at tala at. Tá ið vit eru so varin at særa onkran, at vit tora ikki at átala, tá ið okkurt er skeivt. Slíkur atburður er einki annað enn at boyggja seg fyri avgudinum, sum kallast frælslyndi, og ofra sannleikan á altari hansara.“

„Vara teg, at tú ikki skapar tær tín egna Gud, ein Gud, sum er bara miskunn, men ikki rættvísi; ein Gud, sum er bara kærleiki, men ikki heilagur; ein Gud, sum hevur ein Himmal fyri øll, men einki Helviti; ein Gud, sum ongan mun ger á tí góða og tí ónda. Ein slíkur Gud er ein avgudur, gjørdur við okkara egnu hondum, hatta er ikki Gud Bíbliunnar.“

Tey, sum Andin dregur til Jesus, eru tey, sum Andin hevur sannført um synd. Eingin kann vera drigin til Jesus og fylgja Honum, um viðkomandi ongantíð hevur havt nakra sannan av synd.

Undir vanligum umstøðum kanst tú fáa barnið at gevast at gráta, um tú gevur tí onkra leiku at spæla við. Men er barnið svangt, so nyttar eingin leika. So er eisini við mannasálini. Hon verður ongantíð nøgd, fær hon ikki røttu føðina.

Tað var fyrstu ferð, eg var á Palawan. Vit høvdu bara verið á Filipsoyggjunum nakrar vikur. Cathy og børnini vóru eftir í Manila.

Eg visti tað ikki tá; men meðan eg var á Palawan, fór tiltikna „People Power Revolution“ fram í Manila. Tað var, tá ið Ferdinand Marcos, forseti, misti valdið og mátti flýggja. Hetta var í februar í 1986. Vit vistu, at støðan í landinum var spent. Val hevði verið í landinum, og tað var eyðsæð, at andstøðan hevði vunnið valið, men Marcos vildi ikki geva eftir. Jú, støðan var spent, men at tað skuldi enda við uppreistri, og so skjótt, tað høvdu vit ikki væntað. Høvdu vit tað, var eg neyvan farin til Palawan.

Eg lendi í høvuðsstaðnum á Palawan, Puerto Princesa, og skuldi síðan suður til flogstøðina hjá NTM (New Tribes Mission). Ferðin tók okkurt um fimm tímar við bussi. Í dag er túrurin bæði lættari og skjótari.

Eg skilti ikki málið, alt var fremmant. Ein trúboðari fór við mær á bussstøðina og segði ferðaseðlamanninum, hvagar eg skuldi.

Bussurin var gamal og kjokkfullur av fólki, vøru og øllum møguligum øðrum. Har var trongt og ringt at sita. Onkur hevði eina geit, og fleiri høvdu hanar við sær. Og so vóru tað grísarnir, sum vóru bundnir niður í eini rimagirðing aftast í bussinum.

Har var eitt støðugt trýst av fólki, sum kom upp í bussin at selja sodavatn, ís, egg, nøtur o.a. Júst sum í filmum.

Eg havi koyrt handa teinin óteljandi ferðir síðan, men henda fyrsta túrin gloymi eg ongantíð.

Støðan á sunnaru helvt av Palawan var spent; tað var serliga muslimunum, tú mátti ansa tær fyri. Tað var komið fyri, meira enn eina ferð, at teir høvdu sett eld á bussar. Enn høvdu teir ongantíð gjørt seg inn á ferðafólkið, bara bussarnar, men tú mátti vera varin. Og so var tað eisini vandin við gíslatøku. Enn var eingin tikin gísli á Palawan, men tað kundi altíð henda.

Meðan vit koyra, síggi eg – nakað aftan fyri meg – ein mann, sum eg merkti hevði eyguni við mær alla tíðina. Hann sá grummur út. Stardi ikki at mær beinleiðis, men hevði kortini eyguni við mær. Sum eg minnist tað, hevði hann langt feittut hár, langan frunt og sítt yvirskegg.

Tá ið vit høvdu koyrt einar tveir tímar, steðgaðu vit onkustaðni at eta. Bygdin, har vit steðgaðu, eitur Abu-abu, men tað visti eg ikki tá. Enn var alt fremmant.

Meðan eg standi uttan fyri bussin, síggi eg grumma mannin tosa við nakrar aðrar menn, og teir skeita allir at mær. Ikki ein serliga góð kensla.

Vit halda leiðina fram. Landslagið er stórsligið, fátæktin stór, tú merkir, at tú ert langt heimanífrá. Vit koyra yvir um nógvar brýr, allar lítlar og skirvisligar – als ikki skikkaðar til bussar. Eg var vísur í, at her fór at enda galið, men bussførarin visti, hvat hann gjørdi.

Bussurin steðgar í heilum, onkuntíð tí onkur skuldi av, og onkuntíð tí onkur skuldi uppí. Nú fer at skýma, og skjótt verður alt bølamyrkt.

Brádliga – mitt í myrkrinum – rópar grummi maðurin okkurt á filipinskum, og bussurin steðgar. Eg vendi mær, og grummi maðurin sigur við meg á flótandi enskum, meðan hann peikar á ljós longri yviri: „Hatta er flogstøðin hjá tykkum. Eg havi biðið ferðaseðlamannin vísa tær yvir.“

Maðurin hevði átikið sær at havt eyguni við mær. Hann visti, at skuldi hasin útlendingurin koma fram, mátti hann fáa alla ta hjálp, sum hann kundi fáa.

Eg lærdi nakað týdningarmikið henda túrin, bæði um filipinarar og Gud. Um filipinarar, at teir eru hjálpsamir og umsorgarfullir. Um Gud, at Hann meinti tað, tá ið Hann segði, at Hann skuldi altíð vera við okkum, líka til enda tíðarinnar (Matt. 28.20).

Hendingin minnir meg um eitt brot úr Narnia bókini „The Horse and His Boy“. Tað er tá ið leyvan Aslan, sum er ein mynd av Kristusi, sigur við høvuðspersónin í bókini, Shasta:

Eg var leyvan, sum noyddi teg at fara í part við Aravis. Eg var kettan, sum troystaði teg, tá ið tú vart í húsum teirra deyðu. Eg var leyvan, sum rak burt sjakalarnar, meðan tú svavst. Eg var leyvan, sum gav hestunum nýggja megi. Og eg var leyvan, sum tú ikki minnist, sum førdi bátin, tú lást í, sum barn, nær deyðanum. Tað var eg, sum lagaði tað so, at tú á miðjari nátt kom at landi, júst har onkur var at taka ímóti tær.

Hann er altíð har, men ofta skilja vit tað ikki. Vit mistaka Hann fyri onkran annan, ofta onkran, sum okkum ikki dámar.

Kanska hóskandi, at vit enda við Sálmi 139.7-12:

„Hvar skal eg fara undan Anda Tínum, og hvar skal eg flýggja undan ásjón Tíni!

Fari eg upp til Himmals, so ert Tú har, og reiði eg mær legu í deyðaríkinum – ja, so ert Tú har;

taki eg veingir morgunroðans, og festi eg búgv við ytsta mark havsins,

so leiðir hond Tín meg har við, høgra hond Tín heldur mær føstum.

Og sigi eg: „Myrkrið skal fjala meg, ljósið rundan um meg skal verða nátt!“

so er heldur ikki myrkrið Tær myrkt, og náttin er bjørt sum dagurin, myrkrið er sum ljósið.“

Hetta er hørð tala

„Nógvir av lærisveinum Hansara søgdu nú, táið teir hoyrdu tað: „Hetta er hørð tala; hvør orkar at hoyra hana!“ … Frá hesi tíð fóru nógvir av lærisveinum Hansara at halda seg burtur og ferðaðust ikki longur um við Honum.“ Jóhannes 6.60, 66

Teimum dámdi ikki tað, sum Jesus segði. Teimum dámdi ikki, hvat tað bar í sær, kallaðu tað harða talu. Úrslitið varð, at teir fóru at halda seg burtur og ferðaðust ikki longur um við Honum.

Vit eru ofta á sama hátt. Okkum dámar ikki tað, sum Hann sigur, halda tað vera harða talu. Munurin er bara, at vit – heldur enn at halda okkum burtur – tosa uttanum, siga, at Hann kann ikki hava meint tað soleiðis, og fylgja Honum so á okkara hátt, billa okkum inn, at tað ber til.

Tað ger tað bara ikki. Jesus meinar tað, sum Hann sigur.

Eg minnist, hvussu tú fylgdi Mær

„Eg minnist elskhug tín, táið tú vart ung, kærleik tín, meðan vit vóru trúlovað – hvussu tú fylgdi Mær eftir í oyðimørkini, í landi, sum ikki verður sáað í;“ Jeremias 2.2

Vit kenna hatta aftur. Tað var so stórt at fylgja Harranum; men so komu avbjóðingarnar. Vit skiltu, at tað at fylgja Harranum var nógv meira krevjandi, enn vit høvdu væntað. Eins og lærisveinarnir í forðum hildu vit orð Jesusar vera í so hørð.

Vit kenna tað eisini aftur úr samkomusøguni. Tá ið samkomurnar eru nýggjar, vilja tær gera mun og ikki gera neyðsemjur um tað, sum Skriftin lærir. Men so koma avbjóðingarnar. Neyðsemjur verða gjørdar, og samkoman verður meir ella minni tannleys. Tað hendi, tá ið samkoman fyrst byrjaði í Nýggja Testamenti, og kemur meira enn so fyri enn.

Vit gloyma, at Jesus meinar tað, sum Hann sigur.

Tann, ið tekur ikki kross sín

„tann, ið tekur ikki kross sín og fylgir Mær eftir, er Meg ikki verdur.“ Matteus 10.38

„Vil onkur koma aftan á Mær, má hann avnokta seg sjálvan og taka upp kross sín og fylgja Mær.“ Matteus 16.24

„Tann, ið vil koma aftan á Mær, má avnokta seg sjálvan og taka upp kross sín og fylgja Mær.“ Markus 8.34

„Vil onkur koma aftan á Mær, má hann avnokta seg sjálvan og dagliga taka upp kross sín og fylgja Mær.“ Lukas 9.23

„Um onkur kemur til Mín og hatar ikki faðir sín og móður sína, konu, børn, brøður og systrar, ja, sítt egna lív við – hann kann ikki vera lærisveinur Mín. Tann, ið ikki ber kross sín og fylgir Mær eftir, kann ikki vera lærisveinur Mín.“ Lukas 14.26-27

„Soleiðis kann eingin av tykkum, sum ikki sigur frá sær alt, ið hann eigur, vera lærisveinur Mín.“ Lukas 14.33

Hørð tala, men Harrin meinti tað. Meinti tað líka nógv, sum tá ið Hann segði: „Komið higar til Mín, øll tit, ið strevast.“

Kendi bíbliulærarin William MacDonald skrivaði ein lítlan bókling, sum hann kallaði „True Discipleship“. Umsett til føroyskt: „Sannir lærisveinar.“ Hann segði hetta um Lukas 14.33:

• Jesus sigur ikki, at hetta er bert ætlað ávísum bólkum av trúgvandi. Nei, Hann sigur: „Soleiðis kann eingin av tykkum …“ Hetta er til okkum øll.
• Hann sigur ikki, at vit eiga at vera villig at siga alt frá okkum. Nei, Hann sigur: „… eingin … sum ikki sigur frá sær alt …“
• Hann sigur ikki, at vit eiga at geva part av tí, sum vit eiga. Nei, Hann sigur: „… alt, ið hann eigur …“
• Hann sigur ikki, at tann, sum ikki ger tað, kann bara vera lærisveinur í ávísan mun. Nei, Hann sigur, at hann kann ikki „vera lærisveinur Mín“.

Hørð tala, men Jesus meinti tað, sum Hann segði.

Loyv mær fyrst

„Sum teir nú hildu ferðina fram, segði ein við Hann: „Eg skal fylgja Tær, hvar Tú so fert.“

Jesus svaraði honum: „Revar hava holur, og fuglar himmalsins reiður, men Menniskjasonurin hevur ikki tað, ið Hann kann halla høvdinum at.“

Hann segði við ein annan: „Fylg Mær!“ Men hann svaraði: „Harri, loyv mær fyrst[1] at fara og jarða faðir!“

Tá segði Hann við hann: „Lat hini deyðu jarða síni deyðu, men far tú avstað og ber boð um ríki Guds!“

Uppaftur ein annar segði: „Harri, eg skal fylgja Tær, men loyv mær fyrst at siga teimum farvæl har heima við hús!“

Tá svaraði Jesus honum: „Eingin, ið leggur hondina á plógvið – og hyggur aftur um seg, hóskar til ríki Guds.““ Lukas 9.57-62

Leggið til merkis orðini „mær fyrst“. Tað ber ikki til at hava ein „eg fyrst“ hugburð, og samstundis vera lærisveinur Kristusar.

Jú, freistandi er at royna at tosa uttan um tað, sum Jesus sigur, øgiliga freistandi, men vit hava ongan rætt at gera tað. Jesus meinar tað, sum Hann sigur.

******

Tá ið Kristus kallar eitt menniskja, biður Hann tað koma og doyggja. (Dietrich Bonhoeffer)

---

[1] Undirstrikingarnar eru høvundsins.

Minnist meg rætt, var søgan um Adoniram Judson fyrsta bókin, eg las, um trúboðarar í fremmandum londum. Bókin var á norskum.

Nancy og Adoniram

Nancy var fødd í 1789, Adoniram í 1788. Tey vóru fyrstu amerikanarar, ið fóru út í onnur lond við evangeliinum.

Adoniram vaks upp í trúgvandi heimi, men gjørdist „deistur“ (t.e. avnoktaði ein persónligan Gud), meðan hann var á hægri skúla. Hann livdi soleiðis í nøkur ár, men so doyði ein vinur hansara. Vinurin var „deistur“ eins og Adoniram. Judson var so skelkaður av at hoyra og uppliva vónloysið hjá doyggjandi vini sínum, at hann, sum frá leið, vendi sær til Harran. Og nøkur ár seinni kendi hann kall Harrans at fara út sum trúboðari.

Nancy var fødd Ann Hasseltine, men vinir, kenningar og familja nýttu oftast kelinavnið Nancy. Tey giftust í 1812 og fóru stutt eftir hetta til Burma við evangeliinum. Leiðin lá fyrst til Calcutta, India. Árið eftir fóru tey haðani til Burma, sum í dag eitur Myanmar.

Av tí at landið æt Burma, tá ið Nancy og Adoniram vóru har, halda vit okkum til tað navnið.

Komin til Burma fóru tey undir at læra seg mál og mentan. Tey lærdu seg málini burmesiskt og pali.

Ikki kann sigast annað, enn at tey vóru ágrýtin. Mong komu, sum frá leið, til trúgv gjøgnum tænastu teirra, og Adoniram Judson umsetti Skriftirnar til bæði burmesiskt og pali.

Í 1824 brast kríggj á millum Burma og Ongland. Kríggið førdi við sær, at kongurin í Burma fongslaði flestu vesturlendingarnar í landinum, teirra millum Adoniram Judson. Hann kom at sita fastur í 19 mánaðir. Umstøðurnar í fongslinum vóru ræðuligar. Hóast Nancy var við barn og fekk eina dóttur, gjørdi hon alt, hon kundi, fyri at Adoniram skuldi koma livandi ígjøgnum tíðina, hann var fongslaður.

Nancy bjargaði Adoniram lívið, men tað tók henni so dygt, at hon doyði av sjúku stutt eftir, at hann var leyslatin. Hetta var í oktober 1826. Hon var so statt bara 36 ára gomul, tá ið hon andaðist. Eitt hálvt ár seinni doyði lítla dóttir teirra.

Alt hetta førdi til, at Adoniram fekk nervasamanbrot. Eitt tíðarskeið búði hann enntá í einingi í frumskóginum. Fýra ár seinni kom hann tíbetur fyri seg aftur, og við endurnýggjaðum sinni fór hann við nýggjum treysti undir aftur at náa Burma við evangeliinum.

Hann virkaði í Burma, til Harrin tók hann heim til Sín í 1850.

Brot úr talu

Adoniram Judson gjørdi nógv fyri at fáa fólk heima at skilja tørvin á at breiða evangeliið út.

Her er eitt lítið brot úr talu, sum hann talaði í 1846 til limir í „The American and Foreign Bible Society“.

Lat meg bert siga, áðrenn vit geva honum orðið, at tað munnu vera fá nú á døgum, sum høvdu viljað lagt eins nógv fyri sum Nancy, Adoniram og teirra líkar. Ikki so løgið, at okkum kanska ikki dámar talur sum hesa, hóast tær eru líka viðkomandi í dag, sum tær vóru fyri 180 árum síðan.

Vit geva Adoniram Judson orðið:

Kann nakar, sum sigur seg trúgva vónini, uttan at blunka, undir hættisligu tíðunum, sum vit liva í, fáa seg til at fara foldum frá og inn í Paradís uttan at hava gjørt nakað fyri at senda ljós Bíbliunnar út í myrka heimin, sum vit liva í?

Er onkur okkara sekur í hesum og heldur tað vera í lagi, lat so viðkomandi gera sær greitt, hvussu nógvar milliónir tað eru, sum aldri hava sæð so mikið sum eina síðu av heilaga Orði Guds; sum aldri hava smakkað so frægt sum ein dropa av tí vatninum, sum vit dagliga drekka úr. Lat hana ella hann gera sær greitt, hvussu nógvir pengar skulu til, hvussu nógv strev, og hvussu mong lív ofrað, áðrenn bókin kann verða týdd, prentað, útgivin, og síðan deild út, alt fyri at fólk kunnu fáa atgongd til brunnin og draga upp vatn lívsins. Og lat so viðkomandi spyrja sína egnu samvitsku, hvat hon ella hann, síðan hon ella hann fyrst komu til trúgv, hevur gjørt fyri at vera liður í at útinna hetta verk.

Gert tú tað, eigur tú ikki at kunna annað enn rópa: „Gud, ver mær syndara náðigur. Hjálp mær frá hesi løtu at traðka til og gerast partur av arbeiðinum. Hjálp mær at gera tað við gleði og støðufesti.“

Skal eg, ein krossins stríðsmaður,
sum lív og frelsu vann,
við Jesu navn nú skamma meg
og kennast ei við hann!

Skal eg nú spilla míni ár
til latan svøvn og dreym,
tá onnur toldu blóðigt stríð
og vunnu storm og streym!