Tag Archive for: Jógvan Júst Rasmussen

Sælur ert tú, sum hoyrir

Brot úr talu hjá Per uppi á Toft

Steinvør Olsen sigur um pápa sín, Per Rasmussen, vanliga nevndur Per uppi í Toft:

„Pápi var føddur í 1890 í Søldarfirði. Hann giftist Poulinu Øregaard av Lakjuni í Fuglafirði, og tey fingu 12 børn. Skal eg nevna okkurt, sum eg haldi sermerkti barnaheim okkara, so er tað kærleiki, gudsótti, nøgdsemi, gestablídni og tol.

Pápi var góðsligur og vinsælur, prúður og sterkur, og eg minnist hann bara eina ferð illan.

Nógv fólk búðu hjá okkum bæði longri og styttri tíð, og mong vóru tey, sum komu inn á gólvið at bíða eftir Mjólkarbátinum – Tróndi ella Streymi – og stundum eftir rutubilinum.

Pápi var góður innløgumaður, so vit áttu altíð saltfisk, kjálkar, lippur, grind og spik og sjálvandi eisini kjøt, bæði av seyði og neytum. Eplini velti hann nógv, ja, hann seldi til handlar, bæði í Klaksvík og í Havn.

Pápi var nógv til skips, og tí hvíldi ein sera stór ábyrgd á mammu. Heimið var jú ein seksmarkagarður, har alt skuldi gerast við handamegi. Tá vóru ongar sláimaskinur og eingir traktorar ella nakað slíkt.

Pápi var sera hegnigur, og væl lá fyri at smíða, mála, tapeta, laga grót, seyma segl – vera skipari, bestimaður og at vera arbeiðsformaður við tangaarbeiðið í Søldarfirði. Ja, eg minnist hann eisini sita og seyma rullupylsur. Hann dugdi alt!

Tá ið hann var heima og kundi fara frá bóndaarbeiðinum, smíðaði hann hús. Hann hevur verið við til at smíða nógvar møtisalar ymsastaðni í Føroyum. Men tað, sum lá fremst í huga hansara, var at kunngera orð Guds. Hann ferðaðist nógv saman við øðrum runt til aðrar bygdir at halda møtir, og í salinum í heimbygdini – Elim í Søldarfirði – hevði hann javnan eitt orð.“

Per uppi í Toft (Peter Ingvard Rasmussen) andaðist í oktober 1954.

Brot úr talu á samfelagsmøtunum í Havn í 1949

„Sælur er hann, ið lesur, og sæl eru tey, sum hoyra profetorðið og varðveita tað, sum harí er skrivað; tí tíðin er nær. … frá Jesusi Kristi, hinum trúverda vitni, hinum frumborna av hinum deyðu og Harranum yvir kongum jarðarinnar – Honum, sum elskar okkum og hevur loyst okkum frá syndum okkara við blóði Sínum og gjørt okkum til kongaríki, til prestar fyri Gudi og Faðir Sínum! …“ Opinberingin 1.3-6

Hesi fáu versini, sum eg las upp, innihalda í veruleikanum trý dýrabar ting:

Ein heilsan til okkara

Jóhannes hevur eina heilsan til okkara, til ein og hvønn, sum her situr. Hann hevur eini boð at bera til tín: „Sælur ert tú, sum hoyrir, tú sum lesur, og tú, sum varðveitir tað, ið tú lesur.“ Tað vil siga, sum goymir tað í tínum hjarta.

Hvørjum heilsanin er frá

Hann hevur eina heilsan til tín. Og veitst tú, hvørjum heilsanin er frá? Heilsanin er frá Jesusi Kristusi, hinum trúfasta Vitninum, sum hevur givið Sítt lív, Sítt blóð. – Sum hevur givið tað fyri teg fyri at bjarga tær og fyri at geva tær pláss í Guds ríki.

Hvat heilsanin sigur okkum

Og heilsanin sigur okkum, hvat ið tað er, sum vit skulu blíva, vit sum trúgva á Jesus Kristus Guds Son. Hann hevur gjørt okkum til eitt kongaríki, til prestar fyri Gudi, fyri at vera saman við Honum í aldur og allar ævir.

Vitnisburður mín

Kanska eru tað fleiri her í kvøld, sum eru komin upp í manndómsár, menn og kvinnur, sum ikki hava givið hesum orði ans fyrr. Sum av einari ella aðrari grund hava forsømt at gripið Kristus í trúnni, yvirgivið seg til Hansara. Soleiðis var eg, vinur, inntil eg var blivin ein vaksin maður og meira til. Eg leið til fimmogtjúgu ár, áðrenn eg fekk eygað upp fyri hesum sannleika: Jesus var deyður í mítt stað.

Men í kvøld kann eg vitna fyri tykkum, at eg eri eitt Guds barn. Havi tikið ímóti Jesusi sum mínum Frelsara, og eg hoyri Honum til! Lovaður veri Gud. Eg kann rokna meg upp í tey sælu, sum hava lurtað eftir Harrans orði! Sælur eri eg, tí Jesus er deyður fyri meg, og Hann hevur goldið syndaskuldina.

Sælur ert tú, um tú í kvøld grípur hesa frelsu! Gud vil tilrokna tær pláss heima hjá Sær. Tú skalt blíva ein dóttir ella ein sonur av konganna Kongi og harranna Harra. Títt starv skal verða í allar ævir at prísa og takka Gudi fyri tað, sum Hann hevur gjørt fyri teg. Tú skalt bera krúnu í Himlinum. Tú skalt ganga á gøtum av gulli. Tú skalt ikki blíva skitin um beinini meira. Alt hevur Hann givið okkum í Kristusi.

Bróðir verður føddur til hjálpar í neyð

„… av Tessalonikamonnum Aristarkus og Sekundus, …“ Ápostlasøgan 20.4

„Aristarkus, … letur heilsa tykkum, eisini Markus, … Eisini Jesus, sum kallast Justus, letur heilsa tykkum. Av hinum umskornu eru hesir teir einastu samverkamenn fyri ríki Guds, sum eru vorðnir mær til troyst.“ Kolossebrævið 4.10-11

Versið í Ápostlasøguni sigur okkum, at Aristarkus kom úr Tessalonika. Versini í Kolossebrævinum siga okkum, at hann var jødi.

Aristarkus ræddist ikki mótstøðu og kom ofta Paulusi til hjálpar, tá ið illa stóð til.

„Vinur elskar altíð, og bróðir verður føddur til hjálpar í neyð. Orðtøkini 17.17

Versið omanfyri lýsir Aristarkus sera væl. Hann var Paulusi aftur og aftur bróðir, sum føddur varð til hjálpar í neyð.

Aristarkus og hendingar í Tessalonika

Vit vita ikki, nær Aristarkus kom til trúgv. At hann var tessalonikamaður kundi bent á, at tað hevur verið fyrstu ferð Paulus kom til Tessalonika (Áp. 17.1-10). Paulus hevði ikki verið har leingi, áðrenn mótstøðufólk løgdu hann og lið hansara undir at eggja fólki til uppreistur móti keisaranum. Hetta loypti ræðslu á fólk, og endin var, at Paulus og lið hansara máttu rýma haðani. Eftir sótu tey nýumvendu. Vit vita ikki, um Aristarkus var har, tá ið alt hetta hendi, men onkursvegna hevur tað verið við til at mynda hann til mannin, hann bleiv.

Aristarkus og hendingar í Efesus

Fyrstu ferð vit møta Aristarkusi er í Efesus. Hetta er eini trý, fýra ár eftir, at Paulus fyrstu ferð kom til  Tessalonika. Vit lesa:

„Røringur kom nú í allan staðin, og tey tustu øll sum eitt á sjónleikarstaðið og rivu við sær Gajus og Aristarkus, sum vóru úr Makedonia og ferðaðust saman við Paulusi.“ Ápostlasøgan 19.29

Tað, sum hendi her, var, at silvursmiður, ið æt Demetrius, østi hinar smiðirnar og alt fólkið upp móti Paulusi. Demetrius, sum gjørdi artemistempul av silvuri, vildi vera við, at Paulus kom yrki teirra í vanda. Hann fekk slíka øði í fólkið, at alt bleiv ein ruðuleiki. Og ein, sum serliga kom at standa fyri skotum, var Aristarkus. Her var maður, sum ikki smæddist burtur.

Aristarkus og hendingar í Grikkalandi

Næstu ferð vit møta Aristarkusi er stutt aftan á hendingarnar í Efesus. Paulus er í Grikkalandi (Áp. 20. 2-3) og skuldi sigla til Sýria fyri síðan at fara víðari til Jerúsalem. Júst sum teir skulu fara avstað, fáa teir greiðu á, at jødar ætla at gera seg inn á Paulus. Úrslitið verður, at Paulus fer yvir land til Makedonia, meðan Aristarkus og nakrir aðrir sigla til Troas. Troas var í útnyrðingshorninum av núverandi Turkalandi.

„Í fylgi við honum til Asia vóru Sopater, sonur Pyrrus, úr Berøa, av Tessalonikamonnum Aristarkus og Sekundus, Gajus úr Derbe og Timoteus, og Týkikus og Trofimus úr Asia.“ Ápostlasøgan 20.4

Aristarkus og teir, sum hann var saman við, vóru á veg til Jerúsalem saman við Paulusi. Teir umboðaðu samkomur, sum Paulus hevði verið við til at stovnað, og vóru nú á veg hagar við hjálp til tey trúgvandi í Jerúsalem.

Hildið verður, at Aristarkus er bróðirin, sum Paulus sipar til í Seinna Korintbrævi 8.18. Samanhangið er hjálpin til tey trúgvandi í Jerúsalem.

„Saman við honum senda vit hin bróðurin, sum í øllum samkomunum verður róstur fyri íðinskap sín í evangeliinum –“ Seinna Korintbræv 8.18

Aristarkus og hendingar á sjónum

Triðju ferð vit møta honum, er hann í ferðalag við Paulusi á veg til Róm. Vit lesa:

„Vit fóru tá umborð í skip úr Adramyttium, sum skuldi fara til staðirnar fram við Asiastrondini. So hildu vit avstað; Aristarkus, Makedoningur úr Tessalonika, var við okkum.“ Ápostlasøgan 27.2

Nógv var hent, síðan Paulus, Aristarkus og aðrir komu til Jerúsalem. Paulus var handtikin og hevði síðstu tvey árini sitið fangi í Kesarea. Túrurin til Róm bleiv minniligur. Teir upplivdu ræðuligt ódnarveður, fingu einki at eta og drekka í fleiri dagar, og endin var, at teir liðu skipbrot. Og mitt í øllum rokinum var Aristarkus, vinurin, sum elskaði altíð, og bróðirin, sum var føddur til hjálpar í neyð (Orðt. 17.17).

Aristarkus og leinkjurnar í Róm

Aristarkus, sum er fangi saman við mær, letur heilsa tykkum, eisini Markus, systkinabarn Barnabas. Hann hava tit fingið boð um – kemur hann til tykkara, so takið ímóti honum! Kolossebrævið 4.10

„… letur heilsa tær, somuleiðis Markus, Aristarkus, Demas, Lukas – ið gera sama verk sum eg. Filemonbrævið 1.24

Brotini omanfyri vórðu skrivað, meðan Paulus sat fangi í Róm. Í Kolossebrævinum skrivar Paulus um Aristarkus, at hann „er fangi saman við mær“. Í Filemonbrævinum skrivar hann, at hann ger „sama verk sum eg“. Hildið verður, at Aristarkus sjálvboðin sat fangi saman við Paulusi – at hann tænti honum.

Jú, sigast kann av sonnum, at Aristarkus var vinur, sum elskaði altíð, og bróðir, sum varð føddur til hjálpar í neyð (Orðt. 17.17). Og vit vita, at tað eigur ikki bara at eyðkenna Aristarkus.

Sostenes

Navnið Sostenes verður nevnt tvær ferðir í Skriftini – í Ápostlasøguni 18.17 og í Fyrra Korintbrævi 1.1.

Eins og við Erastusi – sum vit umrøddu í fyrru greinini – so kunnu vit ikki við vissu siga, um talan er um ein ella tveir persónar. At Sostenes í Ápostlasøguni og Sostenes í Fyrra Korintbrævi eru knýttir at Korint, kann vera ein ábending um, at talan er um sama persón. Í Ápostlasøguni er hann sýnagogustjóri. Í Fyrra Korintbrævi er hann nevndur saman við Paulusi sum sendari av brævinum. Vit vita, hvussu íðin Paulus var at vinna onnur fyri Harran og síðan hjálpa teimum fram á leið. Paulusi líkt, kann hann hava leitt sýnagogustjóran til Harran og síðan tikið hann við sær í arbeiðið.

Latið okkum hyggja at versunum, har Sostenes er nevndur.

Sostenes sýnagogustjórin

Tá løgdu teir allir hond á Sostenes sýnagogustjóra og bankaðu hann beint framman fyri dómstólin. Men Gallio legði líka í alt hetta. Ápostlasøgan 18.17

Tað var ikki lætt hjá Paulusi at koma til Korint:

Táið eg tá kom til tykkara, brøður, kom eg ikki sum meistari í talu ella vísdómi, táið eg kunngjørdi tykkum vitnisburð Guds. Tí eg setti mær fyri, einki at vita millum tykkara uttan Jesus Kristus, og Hann krossfestan. Og eg var hjá tykkum í veikleika, ótta og miklari bivan. Fyrra Korintbræv 2.1-3

Harrin segði við Paulus í sjón um náttina: „Óttast ikki, nei, tala og tig ikki! Ápostlasøgan 18.9

Paulus gjørdi, sum Harrin segði, og nógv fólk kom til trúgv. Men so ein dagin vendi fólkið sær ímóti Paulusi, og her er tað, at vit møta Sostenesi:

Men táið Gallio var landshøvdingi í Akaia, reistust Jødarnir allir sum ein móti Paulusi, drógu hann fyri dómstólin og søgdu: „Hesin yvirtalar fólk at dýrka Gud tvørtur ímóti lógini!“ Ápostlasøgan 18.12-13

Tá løgdu teir allir hond á Sostenes sýnagogustjóra og bankaðu hann beint framman fyri dómstólin. Men Gallio legði líka í alt hetta. Ápostlasøgan 18.17

Løgið. Tað var ikki Paulus, sum varð bukaður, men Sostenes.

Vit vita ikki, hvørjir „teir“, sum løgdust á Sostenes, vóru, um tað vóru jødarnir ella heidningarnir; men hvussu var og ikki, so legði landshøvdingin líka í tað. Stakkals Sostenes varð bukaður, og myndugleikarnir gjørdu einki fyri at steðga tí.

At Sostenes soleiðis er nevndur, kann vera ein ábending um, at hann var kendur av teimum trúgvandi. Hetta kundi so aftur verið ein ábending um, at hann var trúgvandi, tá ið Ápostlasøgan var skrivað.

Sostenes bróðirin

Paulus, við vilja Guds kallaður til ápostul Jesu Krists, og bróðirin Sostenes – Fyrra Korintbræv 1.1

Paulus nevndi fleiri ferðir onkran afturat sær, tá ið hann skrivaði brøv til samkomurnar. Í Tessalonikabrøvunum nevnir hann tveir persónar, Silvanus og Timoteus. Í Seinna Korintbrævi, Filippibrævinum, Kolossebrævinum og brævinum til Filemon er tað Timoteus, og í Fyrra Korintbrævi er tað persónurin, sum vit umrøða her, Sostenes.

Nakrar viðmerkingar í sambandi við, at Paulus nevndi onkran afturat, tá ið hann segði, hvørjum brævið kom frá. Teir, sum hava granskað evnið, siga, at hetta var ikki vanligur siður – serliga ikki hjá so høgt lærdum monnum sum Paulusi. Siðurin hóskar Paulusi. Hann var jú nógv meira enn bara ein høgt lærdur rabbinari. Hann var tænari Guds. Og honum var litið upp í hendur at mynda aðrar tænarar, veri tað Silvanus, Timoteus ella Sostenes.

Aftur til Sostenes. Um Sostenes í Fyrra Korintbrævi er tann sami, sum vit lesa um í Ápostlasøguni, so merkir tað, at hann kom til trúgv onkuntíð fyri ella eftir ruðuleikan í Korint.

At sýnagogustjóri kom til trúgv, fór fyrr ella seinni at kosta honum. Og nú loyva vit hugflognum at fara við okkum. Møguliga var hann í ferðalagi við Paulusi, tá ið Paulus fór úr Korint til Efesus. Teir hava báðir havt stóran ampa av samkomuni í Korint, tí tú hoyrdi so nógv keðiligt um hana. Ein dagin fekk Paulus bræv frá samkomuni um mangt og hvat. Paulus sigur við Sostenes: „Kom, latið okkum skriva til samkomuna í Korint. Hann byrjar brævið:

Paulus, við vilja Guds kallaður til ápostul Jesu Krists, og bróðirin Sostenes – til samkomu Guds, sum í Korint er, tey, sum halgað eru í Kristi Jesusi, kallað, heiløg, … Fyrra Korintbræv 1.1-2

Leggið til merkis. Hann sigur ikki „sýnagogustjórin Sostenes“, men „bróðirin Sostenes“. Sum nevnt, vit vita ikki við vissu, um hetta er sýnagogustjórin Sostenes, men mynstrið passar væl til tað, sum vit síggja evangeliið gera aftur og aftur. Tað knústi fariseararan Paulus og sýnagogustjóran Sostenes og hevur knúst mangan og ein síðan tá. Tað fer at gera tað sama við okkum, um vit loyva tí at gera tað.

Er tað ikki stórt, at Paulus ikki bara segði, at brævið kom frá sær, men at hann eisini nevndi Sostenes?

Uppgáva okkara er at gera sum Paulus at taka onnur við og læra tey at verða partur av tænastuni.

Ein av teimum fáu vísu, mektigu og hábornu

Navnið Erastus verður nevnt tríggjar ferðir í Skriftini. Tað er í Ápostlasøguni 19.22, Rómbrævinum 16.23 og Seinna Timoteusbrævi 4.20.

Í Ápostlasøguni og í Seinna Timoteusbrævi er Erastus ein av monnunum, sum ferðast saman við Paulusi og liði hansara. Í Rómbrævinum er Erastus roknskaparstjórin í Korint. Møguliga er talan um tveir persónar, møguliga ikki. Í hvussu er, haldi eg, at her okkurt, sum vit kunnu taka til okkara

Erastus í Rómbrævinum

„… Erastus, roknskaparstjórin í býnum, og bróðirin Kvartus lata heilsa tykkum.“ Rómbrævið 16.23

At hann var roknskaparstjórin í býnum, merkti, at hann var ein sera týðandi maður. Tað kann sýnast løgið, at ein so týðandi persónur skuldi vera partur av samkomuni í Korint og eisini, at hann sendi heilsan til samkomuna í Róm.

Fyri at lýsa hetta betur: Roknskaparstjórin hevði ábyrgdina av øllum tí fíggjarliga í býnum. Ikki eiti á ábyrgd. Bara rómverskir borgarar kundu verða roknskaparstjórar, og tað var ikki bara bara (sí Áp. 22.26). Fyri at gerast roknskaparstjóri skuldi tú vera fólkavaldur. Og vit vita, at skuldi tú verða valdur – serliga í einum so stórum og týðandi býi sum Korint – so kravdi tað, at tú vart bæði væl kendur og høgt virdur.

Jú, tykist kanska óhugsandi, at ein so týðandi maður kundi vera partur av einari samkomu líkari samkomuni í Korint.

„… Tit eru ikki mangir vísir eftir holdinum, ikki mangir mektigir, ikki mangir hábornir. Nei, tað, sum var heiminum dárskapur, útvaldi Gud Sær fyri at gera hinar vísu til skammar; tað, sum var heiminum veikt, útvaldi Gud Sær fyri at gera hitt sterka til skammar; tað, sum heiminum hevði lítið at týða, hitt vanvirda, tað, sum einki var, útvaldi Gud Sær fyri at gera til einkis tað, sum var nakað,“ Fyrra Korintbræv 1.26-28

Óhugsandi ella ikki, so er tað ein veruleiki, at evangeliið ger tað óhugsandi hugsandi. Múrar verða brotnir, og alt vent upp og niður, tá ið Kristus kemur uppí. Hatta er nakað, sum tey, ið ikki hava upplivað tað, aldri fara at skilja.

„Her er ikki Jødi ella Grikki, her er ikki trælur ella frælsur, her er ikki maður ella kvinna; tí tit eru øll eitt í Kristi Jesusi.“ Galatiabrævið 3.28

„Her er ikki Grikki og Jødi, umskorin og óumskorin, fremmandur, Skýtti, trælur, frælsur – nei, Kristus er alt og í øllum.“ Kolossebrævið 3.11

Jú, Paulus skrivaði „ikki mangir vísir eftir holdinum, ikki mangir mektigir, ikki mangir hábornir“, men hann skrivaði ikki „eingir vísir eftir holdinum, eingir mektigir, eingir hábornir. Nakrir vóru, og Erastus var ein teirra.

Navnið Erastus kemur frá orðinum „eros“. Tað er grikska orðið fyri kynsligan kærleika. Kanska vit kunnu umorða navnið og siga hin erotiski. Ikki so løgið, at leingi varð hildið fast við, at eingin týðandi persónur hevði funnið upp á at gingið undir einum slíkum navni. Hildið var, at Erastus reint og slætt ongantíð hevði verið til. Tey fóru skeiv. Fornfrøðingar í Korint komu fram á eitt gólv, gjørt úr kálksteini, 19 metrar langt og 19 metrar vítt. Innlagt í gólvið er ein koparpláta, har skrivað stendur: „Erastus legði hetta gólvið fyri egna rokning aftur fyri aedile tænastu.“ Orðið „aedile“ er látínskt og merkir eftirlitsmaður (rómverskur) t.d. roknskaparstjóri. Jú, Erastus, roknskaparstjórin, er ein søguligur persónur.

Erastus í Ápostlasøguni

„Hann sendi tá tveir av teimum, ið gingu honum til handa, Timoteus og Erastus, til Makedonia; sjálvur varð hann eina tíð enn í Asia.“ Ápostlasøgan 19.22

Sum nevnt at byrja við, kunnu vit ikki siga við vissu, at Erastus, roknskaparstjórin í Rómbrævinum 16, er sami persónur sum Erastus í Ápostlasøguni og í Seinna Timoteusbrævi.

Tað kann tykjast eitt sindur løgið, at ein so týðandi persónur sum roknskaparstjórin í Korint kundi vera samverkamaður Paulusar og ganga honum til handa; men evangeliið vendir øllum á høvdið – skilja vit ikki tað, skilja vit ikki Skriftina. Í tí ljósinum kann Erastus saktans vera sami persónur, sum er nevndur Ápostlasøguni, Rómbrævinum og í Seinna Timoteusbrævi.

Versið omanfyri sipar til innsavningina til tey fátæku trúgvandi í Jerúsalem. Er her talan um Erastus, roknskaparstjóran, so vísir tað, hvussu stóran dent Paulus legði á at hava gott fólk at umsita innsavningina.

Erastus í Seinna Timoteusbrævi

„Erastus varð eftir í Korint; Trofimus læt eg sjúkan eftir í Milet.“ Seinna Timoteusbræv 4.20

Hetta er fleiri ár eftir heilsanina í Rómbrævinum og ferðingina í Ápostlasøguna. Er hetta fyrrverandi roknskaparstjórin, sum Paulus sipar til her, er tað aftur ein talandi mynd av, hvussu evangeliið vendir øllum á høvdið. Ein av mest týðandi monnunum í Korint verður her ikki lýstur sum vinur teirra stóru, men sum vinur Paulusar – manninum, sum sat fongslaður í Róm og bíðaði eftir at verða hálshøgdur.

Bæði Skriftin og søgan vísa, hvussu tað gjøgnum tíðirnar hava verið trúgvandi lík Erastusi, sum ikki bara dugdi at rokna, tá ið tað kom til tað tímiliga, men eisini tað æviga.

Slík fólk gera mun.

Paulus plantaði, Apollos vatnaði

Apollos arbeiddi ikki saman við Paulusi á sama hátt sum Barnabas, Silas, Timoteus og aðrir. Og kortini hevði hann ein týðandi lut í verkinum. Tað var um Apollos, at Paulus skrivaði:

„Eg plantaði, Apollos vatnaði, men Gud gav vøkst.“ Fyrra Korintbræv 3.6

Apollos í Alexandria

„Til Efesus kom nú Jødi, ið æt Apollos; hann var ættaður úr Aleksandria og var orðkringur maður, sterkur í skriftunum.“ Ápostlasøgan 18.24

Alexandria er í Egyptalandi. Býurin var – um tað mundið hendingarnar í Nýggja Testamenti fóru fram – ein sera týdningarmikil býur, kendur sum miðdepil fyri lærdóm. Tað var ikki av ongum, at hann var kallaður „Hin annar Aten“.

Nógvir jødar búðu í Alexandria, og fleiri teirra vóru týðandi borgarar í býnum. Hildið verður, at Apollos var ein teirra. At hann var orðkringur og talaði og lærdi skilagott, merkir, at hann kendi væl grikska røðulist (retorikk). Tað var ikki ein og hvør, ið fekk slíka útbúgving og merkir óivað, at hann var av múgvandi fólki.

Apollos í Efesus

„Hann var lærdur veg Harrans, og við tað at hann var brennandi í andanum, talaði hann og lærdi skilagott um Jesus, tóat hann bert kendi dóp Jóhannesar. Hann fór at tala hugreystur í sýnagoguni. Táið Priskilla og Akvila hoyrdu hann, tóku tey hann til sín og útløgdu honum veg Guds gjøllari.“ Ápostlasøgan 18.25-26

Apollos kom til Efesus nakað eftir, at Paulus var farin haðani. Hetta var aftan á, at Paulus fyrstu ferð kom hagar. Fólk gjørdust hugtikin av væl lærda, orðkringa manninum úr Alexandria. Eisini Priskilla og Akvila. Meðan tey lurtaðu eftir talum Apollosar, løgdu tey til merkis, at vitan hansara um evangeliið var avmarkað. Hann prædikaði hugreystur, men kendi bert dóp Jóhannesar. Eyðsæð var, at hóast hann lærdi skilagott um Jesus, var neyðugt at greiða honum gjøllari frá evangeliinum.

Priskilla og Akvila vístu neyðuga dirvið og tóku dugnaliga, høgt lærda aleksandriamannin til sín og útløgdu honum veg Guds gjøllari. Ótrúliga flott!

Eftir at hava verið í Efesus í eina tíð hevði Apollos hug at fara til Korint. Kanska ikki so løgið. Býurin Korint var jú – eins og Alexandria – ein kendur handils- og mentanarmiðdepil. Vit lesa:

„Táið hann so hevði hug at fara longur, til Akaia, skrivaðu brøðurnir til lærisveinarnar har og bóðu teir taka ímóti honum. …“ Ápostlasøgan 18.27

Apollos í Korint

„… Táið hann var komin hagar, varð hann við náði Guds hinum trúgvandi til stóra nyttu. Tí við miklari kraft tepti hann Jødarnar, so øll hoyrdu, og prógvaði við skriftunum, at Jesus er Kristus.“ Ápostlasøgan 18.27-28

Legg til merkis, at tað stendur um Apollos, at tá ið hann kom til Korint, varð hann við náði Guds hinum trúgvandi til stóra nyttu og prógvaði við skriftunum, at Jesus er Kristus. Nú var tað ikki bara lærdómur og dugnaskapur, sum eyðkendi hann. Nú var tað náðin og læran um Kristus, sum skein ígjøgnum. Og legg eisini til merkis, at nú var tað ikki sýnagogan, sum var ramman um tænastu hansara, men samkoman. Hann gjørdist hinum trúgvandi til stóra nyttu.

Mong av teimum trúgvandi í Korint vóru andaliga óbúgvin, og tað gav seg til kennar í flokkadrátti millum brøðurnar. Summir søgdu seg vera Apollosarmenn (1. Kor. 1.12; 3.4), meðan aðrir søgdu seg vera Paulusarmenn, Kefasarmenn (Pætursmenn) og Kristusarmenn. Fjákut! Paulus heftir seg í Fyrra Korintbrævi serliga við teir, sum søgdu seg vera Paulusarmenn og teir, sum søgdu seg vera Apollosarmenn. Hann vísti á, at teir sóu seg ikki sum kappingarneytar, men samverkamenn, Paulus plantaði, og Apollos vatnaði (1. Kor. 3.6).

Paulus hevur verið í Efesus, tá ið hann skrivaði Fyrra Korintbræv, og út frá brævinum at døma hevur Apollos verið har saman við honum, antin meðan hann skrivaði brævið ella stutt áðrenn. Paulus skrivar:

„Viðvíkjandi Apollosi bróður – honum mældi eg nógv til at fara til tykkara við brøðrunum; men hann hevði als ikki hug at fara nú; hann kemur, táið honum ber til.“ Fyrra Korintbræv 16.12

Eyðsæð er, at Paulus hevur verið glaður fyri tænastu Apollosar. At Apollos ikki vildi fara til Korint, merkti neyvan nakran illvilja. Hann hevur helst ikki kent tað sum Harrans vilja at fara júst tá.

Apollos á Kreta

„Zenasi hinum lógkøna og Apollosi skalt tú gera tær ómak fyri at hjálpa á veg, so einki fattast teimum.“ Titusbrævið 3.13

Hetta er síðstu ferð, vit møta Apollosi.

Zenas, hin lógkøni, og Apollos vóru báðir høgt lærdir menn. Menn, sum kundu havt notið alt tað góða, sum heimurin hevði at bjóða, men í staðin valdu teir at gera verk Harrans. Teir vóru nú úti á oynni Kreta. Teimum tørvaði tímiliga hjálp, og Paulus bað Titus gera sær ómak at hjálpa teimum. Tað hevur sjálvandi verið gjøgnum samkomurnar har á staðnum. Eftir Titusbrævinum at døma vóru tey trúgvandi á Kreta fátæk. Vit vita einki um bakstøðið hjá Zenasi; men vit vita, at lívið á Kreta var fjart frá tí, sum Apollos kom frá í Alexandria.

Her vóru menn, sum við lívi sínum vístu, hvat tað merkir at taka upp kross sín og fylgja Harranum. Og tað er nógv størri enn at vera orðkringur og sterkur í skriftunum (Áp. 18.24). Tað er at vera stríðsmaður krossins.

Priska og Akvila

„Eftir hetta fór Paulus úr Aten og kom til Korint. Har hitti hann Jøda, ið æt Akvila og var ættaður úr Pontus; hann var fyri kortum komin úr Italia við konu síni, Priskillu; tí Klaudius hevði givið tað boð, at allir Jødar skuldu fara úr Róm. Til teirra fór hann. Og við tað at hann hevði sama yrki, varð hann hjá teimum og arbeiddi; yrki teirra var at gera tjøld.“ Ápostlasøgan 18.1-3

Akvila og Priskilla. Nøvnini eru so fremmand, at best er at siga, hvør er hvør: Akvila er maðurin, og Priskilla er konan. Lukas nevnir hana Priskilla, meðan Paulus nevnir hana Priska. Priska er formligi hátturin av navninum, og Priskilla er minkingarorðið t.v.s. lítla Priska.

Frásøgnin um tey bæði er spennandi. Her er ríkiligt tilfar til bæði søgu og film, kanska eina heila røð. Upplýsingarnar, sum vit fáa úr Skriftini, eru avmarkaðar, men nógv kann lesast ímillum reglurnar. Akvila var jødi (Áp. 18.2), og navnið Priska kundi bent á, at hon var rómverji; hetta er tó óvist. At hon er ofta nevnd áðrenn hann, kann vera ein ábending um, at hon er komin úr eini hægri samfelagsstætt. Tað, at vit lesa um samkomuna í húsi teirra, bæði í Efesus og Róm, bendir, ið hvussu er, á, at tey hava verið fíggjarliga rímiliga væl fyri.

Um Priska er komin úr ríkari rómverskari familju, hevur tað kostað henni at gift seg við einum jøda. Ein ábending um hetta er, at Klaudius, keisari, gav boð um, at allir jødar í Róm skuldu úr býnum (Áp. 18.2). Boðini førdu til, at Priska var noydd at rýma saman við manni sínum. Hildið verður, at orsøkin til, at jødarnir vórðu vístir úr Róm, hevði okkurt við tey kristnu at gera. Klaudius vildi sleppa av við tey.

Akvila kom úr landspartinum Pontus (Áp. 18.3), sum var í norðara partinum av Turkalandi, fram við Svartahavinum.

Fyrstu ferð, vit hitta tey, er saman við Paulusi í Korint. Vit lósu at byrja við:

„Til teirra [Priskillu og Akvila] fór hann [Paulus]. Og við tað at hann hevði sama yrki, varð hann hjá teimum og arbeiddi; …“ Ápostlasøgan 18.3

Tað var siður millum rabbinarar at hava eitt yrki, sum teir kundu liva av, samstundis sum teir lærdu orð Guds. Vit vita, at Paulus var rabbinari, men vit vita ikki, um Akvila eisini var tað. Bandið millum hjúnini og Paulus var, ið hvussu er, sterkt og vardi fyri lívið.

Paulus var okkurt um hálvtannað ár í Korint og fór so haðani til Efesus (Áp. 18.18), og Priska og Akvila fóru saman við honum. Tá ið tey komu hagar, fór Paulus at læra í sýnagonguni, men steðgaði ikki leingi har í býnum, tí hann ætlaði sær til Jerúsalem (Áp. 18.21). Tað var nakað eftir hetta, at Apollos kom til Efesus, og Priskilla og Akvila tóku hann til sín og lærdu hann veg Guds gjøllari:

„… Táið Priskilla og Akvila hoyrdu hann, tóku tey hann til sín og útløgdu honum veg Guds gjøllari. Táið hann so hevði hug at fara longur, til Akaia, skrivaðu brøðurnir til lærisveinarnar har og bóðu teir taka ímóti honum. Táið hann var komin hagar, varð hann við náði Guds hinum trúgvandi til stóra nyttu.“ Ápostlasøgan 18.26-27

Hetta er ein av vakrastu hendingunum í allari Ápostlasøguni. Priska og Akvila kundu jú bara havt tosað ringt um Apollos við onnur ella rættað hann alment. Men soleiðis vóru tey ikki; nei, tey tóku hann til sín og útløgdu honum veg Guds gjøllari. Kanska var hetta júst tað, sum Paulus gjørdi, tá ið hann møtti Prisku og Akvila á fyrsta sinni; og nú føra tey tað víðari. Kanska.

Tað stendur um Apollos, at hann fór úr Efesus til Akaia, og har varð hann teimum trúgvandi til stóra nyttu. Korint var í Akaia. Og í fyrra brævi sínum til teirra í Korint kundi Paulus siga:

„Eg plantaði, Apollos vatnaði, men Gud gav vøkst.“ Fyrra Korintbræv 3.6

Neyvan hevði hetta verið so, høvdu Akvila og Priskilla ikki tikið Apollos til sín.

Paulus kom aftur til Efesus (Áp. 19.1) og virkaði har í meir enn tvey ár. Hann skrivaði Fyrra Korintbræv úr Efesus og nevnir Akvila og Prisku móti endanum av brævinum:

„… Akvila og Priska lata heilsa tykkum flittuliga í Harranum, somuleiðis samkoman í húsi teirra.“ Fyrra Korintbræv 16.19

Okkurt um eitt ár seinni skrivar Paulus Rómbrævið. Ímóti endanum av brævinum nevnir hann aftur Prisku og Akvila:

„Heilsið Prisku og Akvila, sum hava arbeitt saman við mær í Kristi Jesusi! Tey hava vágað sítt egna lív fyri mítt; teimum takki ikki bert eg, men eisini allar samkomur heidninganna. Heilsið eisini samkomuni í húsi teirra! …“ Rómbrævið 16.3-5

Tey eru nú flutt aftur til Róm; og aftur møtist ein samkoma í heimi teirra. Paulus skrivar um tey, at tey høvdu arbeitt saman við honum og enntá vágað lív teirra fyri hann. Vit vita ikki, hvørjar umstøðurnar vóru; vit vita bara, at tey høvdu verið ígjøgnum nógv saman.

Síðstu ferð, vit hoyra um tey, er móti endanum av Seinna Timoteusbrævi. Paulus skrivar til Timoteus, sum er í Efesus, og skrivar móti endanum av brævinum:

„Heilsa Prisku og Akvila …“ Seinna Timoteusbræv 4.19

Nú eru tey aftur í Efesus. Vit hittu tey í Korint, fóru so við teimum til Efesus, seinni til Róm og so aftur til Efesus. Var tað útlongsil? Nei. Har lá nakað nógv djypri aftanfyri. Hetta vóru fólk, sum fóru, har tað var brúk fyri teimum. Fólk, sum vágaðu lív sítt fyri onnur. Tryggjandi at hava slík fólk rundan um seg.

Líka frá fyrsta degi og til nú

Paulus og samkoman í Filippi

Paulus kundi skriva til samkomuna í Filippi:

„… í fyrstu tíð evangeliums, táið eg fór avstað úr Makedonia, hevði eingin samkoma rokning við meg um givið og móttikið, uttan bert tit.“ Filippibrævið 4.15

Tað sigur ikki so lítið um samkomuna í Filippi, at hon var einasta samkoman, ið stuðlaði Paulusi fíggjarliga.

Okkum kunnigt, var samkoman í Filippi fyrsta samkoman í Evropa. Evangeliið kom hagar í sambandi við, at í Troas hevði Paulus um náttina eina sjón. Í sjónini sá hann makedoniskan mann, ið bað hann koma yvir og hjálpa teimum (Áp. 16.9). Paulus og teir, ið við honum vóru, komu til býin Filippi í Makedonia. Har møttu teir nøkrum kvinnum, prædikaðu evangeliið fyri teimum, og tær komu til trúgv, og so byrjaði at leggjast afturat.

Nakað seinni rak Paulus spádómsanda út úr ungari gentu. Harrar hennara gjørdust óðir, tí hon hevði veitt teimum góða inntøku við at spáa. Endin var, at Paulus og Silas vórðu settir í fangahús. Um midnátt kom stórur jarðskjálvti. Tá kom fjáltur á fangavaktaran, ið stakk upp úr svøvni og ætlaði at beina fyri sær. Endin varð kortini góður, tí bæði fangavaktarin og øll í húsi hansara komu til trúgv. Morgunin eftir vórðu Paulus og Silas bidnir um at fara úr býnum.

Vit lesa alt hetta í Ápostlasøguni 16; men so hoyra vit einki meir um samkomuna í Filippi, fyrr enn Paulus – hetta er eini 12 ár seinni – sendir teimum brævið, sum vit kalla Filippibrævið, úr fangalegu í Róm.

Brævið er eitt takkarbræv fyri gávu, sum tey høvdu sent honum. Í brævinum vísir Paulus á, at tey høvdu stuðlað honum líka frá tí fyrsta (Fil. 1.5) og eisini, at tá ið hann fór úr Filippi, var samkoman har tann einasta, sum stuðlaði honum (Fil. 4.15).

Í brævinum nevnir Paulus fýra fólk í samkomuni í Filippi, sum hann roknar sum samverkafólk síni. Tey eru Epafroditus – vit møta honum í versunum 25-30 í øðrum kapitli – Evodia, Syntýke og Synzygus – vit møta teimum í øðrum og triðja versi í fjórða kapitli. Vit koma aftur til teirra í onkrum komandi greinum. Nevni tey bara fyri at lýsa samarbeiðið millum Paulus og samkomuna.

„– Eg takki Honum fyri, at tit, líka frá fyrsta degi og til nú, hava havt samfelag við meg í arbeiðinum fyri evangeliið.“ Filippibrævið 1.5

Sum nevnt, var hetta samfelag, sum gekk heilt aftur til, tá ið tey komu til trúgv. Samfelag, sum eisini hevði við fíggjarligan stuðul at gera.

„Tit vita jú eisini sjálvir, Filippimenn, at í fyrstu tíð evangeliums, táið eg fór avstað úr Makedonia, hevði eingin samkoma rokning við meg um givið og móttikið, uttan bert tit. Tí eisini í Tessalonika sendu tit mær bæði eina ferð og tvær ferðir tað, sum mær tørvaði.“ Filippibrævið 4.15-16

Paulus skrivar í 10. versi:

„Tað hevur verið mær stór gleði í Harranum, at nú endiliga aftur stendur so væl til hjá tykkum, at tit hava fingið hugsað um hjálp til mín. Ikki tí, tit hugsaðu um tað áður við, men tykkum bar ikki til.“ Filippibrævið 4.10

Vit vita ikki, hví teimum ikki hevði borið til at hjálpt. Nevnt hevur verið, at tað kann hugsast at hava okkurt við tað at gera, sum Paulus skrivar um samkomurnar í Makedonia í Seinna Korintbrævi 8.2. Paulus skrivar, at „tey vóru hart roynd í trongd“, og nevnir fyrimyndarliga hugburð teirra í „djúpa fátækdómi teirra“. Filippi var í Makedonia, so tað, sum hann skrivar her, fevnir eisini um samkomuna í Filippi.

Hetta, sum Paulus skrivar í Seinna Korintbrævi, samsvarar við tað, sum hann skrivar til teirra í fyrsta kapitli í Filippibrævinum:

„Tykkum varð jú givið – fyri Kristusar skuld – ikki bert at trúgva á Hann, men eisini at líða fyri Hansara skuld – tit hava jú sama stríð, sum tit sóu hjá mær og nú hoyra um meg.“ Filippibrævið 1.29-30

Hugsa um tað. Trongdin, sum tey upplivdu, var eitt beinleiðis úrslit av trúgv teirra. Tað hevði kostað teimum at tikið eina støðu fyri Harran – eisini fíggjarliga – og tó, hart roynd og í stórum fátækdømi kundi Paulus skriva um tey í Seinna Korintbrævi 8.1-5:

„Vit kunngera tykkum, brøður, ta náði Guds, sum givin er í samkomunum í Makedonia, at hóast tey vóru hart roynd í trongd, hevur tó yvirstreymandi gleði teirra verið so í yvirflóð mitt í djúpa fátækdómi teirra, at tey góvu, ríkliga og gávumilt. Tí eftir førimuni góvu tey – tað vitni eg – ja, út um førimun, av egnum eintingum. Tey bønaðu okkum um at sleppa at vera við í hjálpini til hini heiløgu. Og tey góvu, ikki bert so sum vit høvdu vónað; nei, tey góvu seg sjálv við – fyrst Harranum og síðani okkum, við vilja Guds,“ (1. Kor. 8.1-5).

Hetta var hugburðurin, sum hevði eyðkent samkomuna líka frá fyrsta degi.

Og so at enda. Leggið til merkis tað, sum Paulus skrivar um samfelagið í Filippibrævinum:

  • Samfelag í arbeiðinum (Fil. 1.5)
  • Samfelag Andans (Fil. 2.1)
  • Samfelag líðinga Hansara (Fil. 3.10)

„Nú havi eg nóg mikið av øllum og havi yvirflóð; mær trýtur ikki, nú eg við Epafroditusi havi fingið gávu tykkara – yndisligan anga, offur, fagnað av Gudi og Honum til gleði.“ Filippibrævið 4.18

Yndisligur angi. Offur, fagnað av Gudi og Honum til gleði. Hetta er samfelag í arbeiðinum, í Andanum og í líðingum Hansara. Vakurt.

Lukas, læknin, hin elskaði

Søguskrivarin Lukas

Lukas er serliga kendur fyri bøkurnar, sum hann gav okkum. Tær eru tvær: Evangeliið eftir Lukas og Ápostlasøgan.

Lukas var heidningur – einasti ikki jødi, ið skrivaði bøkur, sum gjørdust partur av Skriftini. Og tað var ikki smávegis, ið hann læt eftir seg. Lukasar evangeliið og Ápostlasøgan telja næstan 30% av øllum Nýggja Testamenti. Tað er í mongd meira, enn Paulus læt eftir seg.

Báðar bøkurnar hjá Lukasi eru skrivaðar til ein, ið nevndist Teofilus (Luk. 1.3 og Áp. 1.1). Møguliga var Teofilus sakførarin, sum skuldi verja Paulus, tá ið hann skuldi standa framman fyri keisaranum, og møguliga vórðu bøkurnar skrivaðar sum verjurit. Hóast áhugavert, er tað sjálvandi bert gitingar.

Samverkamaðurin Lukas

Trý brot eru í Ápostlasøguni, har Lukas skrivar í fyrsta persóni fleirtal. Hann skrivar „vit“, heldur enn „teir“. Orsøkin er, at hann var við í tí, sum fór fram.

Latið okkum hyggja at brotunum:

Fyrsta brotið: Ápostlasøgan 16.9-17

Tað byrjar í Troas. At hetta er fyrstu ferð, at Lukas gerst partur av søguni, kundi bent á, at tað var her, at hann og Paulus komu at kennast. Tað var eisini í Troas, at Paulus um náttina sá sjón av manni úr Makedonia, sum bað Paulus koma yvir at hjálpa teimum. Teir – eisini Lukas – gjørdu, sum maðurin hevði biðið Paulus, og teir fóru.

At teir fóru yvir til Makedonia, merkti – okkum vitandi – at evangeliið fyri fyrstu ferð kom til Evropa, og Lukas var við, tá ið tað hendi.

Í Makedonia fóru teir til Filippi. Har hendi mangt og hvat. Teir prædikaðu evangeliið, fólk komu til trúgv, Paulus og Silas vórðu settir í fangahús og fangavaktarin og øll í húsi hansara vórðu frelst (Áp. 16.23-34).

Orsøkin til, at Paulus og Silas vórðu settir í fangahús, var, at Paulus hevði rikið spádómsanda út úr ungari gentu (Áp. 16.18).

Og so er Lukas ikki partur av tí, sum fer fram, fyrr enn vit koma til 20. kapittul.

Annað brotið: Ápostlasøgan 20.5-21.18

Í fyrra brotinum var Lukas við í Filippi – tað vil siga í Makedonia – og tað er her, at vit møta honum aftur. Teir ferðast nakað í Makedonia og fara so aftur til Troas, staðið, har vit fyrstu ferð møttu Lukasi.

Vitjanin hesaferð verður serliga minst fyri tað, sum hendi unga manninum Eutykusi. Tað var hann, sum sovnaði, meðan Paulus talaði, og hann datt niður úr vindeyganum á triðju hædd (Áp. 20.10).

Úr Troas byrja teir longu ferðina til Jerúsalem. Á vegnum steðga teir í Milet, har Paulus sendi boð til Efesus og bað teir elstu í samkomuni koma til sín. Teir fara so víðari og steðga her og har og vitja trúgvandi. Á ferðini verður Paulus fleiri ferðir ávaraður um ikki at fara til Jerúsalem. Paulus kendi tó á sær, at tað var júst har, hann skuldi. Ilt er at vita, hvat Lukas og hinir hava hugsað. Umsíðir koma teir til Jerúsalem, og Lukas er saman við Paulusi, tá ið teir fara til Jákup og hinar elstu.

Nakað seinni verður Paulus tikin og hildin fangi í Kesarea í heili tvey ár. Hann verður síðan sendur til Róm.

Triðja brotið: Ápostlasøgan 27.1-28.16

Lukas var við á minniligu ferðini til Róm, tá ið teir komu í ódnarveður og strandaðu á Malta. Hann var við allan vegin, til teir komu fram, og Paulus endaði í húsavarðhaldi í Róm.

Nøkur av brøvum Paulusar vórðu skrivað, meðan Paulus sat fangi í Róm. Í tveimum teirra nevnir hann Lukas. Tað er í Kolossebrævinum 4.14 og brævi Paulusar til Filemon 1.24. Brøvini eru skrivað samstundis, og Lukas er við Paulusi, tá ið brøvini eru skrivað.

Kolossebrævið 4.10-14

Í Kolossebrævinum nevnir Paulus Lukas „Lukas, læknin, hin elskaði“. Vit vita ikki nógv um arbeiðið hjá Lukasi sum lækni, og hvønn leiklut tað hevði í arbeiði hansara saman við Paulusi. At Paulus nevndi hann „Lukas, læknin, hin elskaði“, sigur tó ikki so lítið. Kærleiki og serkunnleiki hansara man mangan hava gjørt bæði Paulusi og øðrum gott.

Eg nevndi at byrja við, at Lukas var ikki jødi. Hetta er grundað á tað, sum Paulus sigur um Lukas í Kolossebrævinum 4.10-14.

Seinna Timoteusbræv 4.11

Aftan á fangaleguna í Róm var Paulus latin leysur; men seinni varð  hann aftur handtikin og førdur til Róm, har hann seinni varð hálshøgdur. Tað er undir hesari seinnu fongslingini, at Paulus skrivaði (2. Tim. 4.11):

„Eingin er hjá mær uttan Lukas.“ 

Maðurin, sum kundi havt livað trygt og væl bæði sum lækni og høvundur, valdi at vera um vin sín Paulus; eisini tá ið Paulus sat einsamallur og kaldur í myrkum fangarúmi. Ei undur í, at Paulus kallaði hann „Lukas, læknin, hin elskaði“.

Timoteus og Titus – ymiskir og tó

Timoteus og Titus eru kanska kendastu samverkamenn Paulusar. Kortini fært tú varhugan av, at teir ferðaðust fyri ein stóran part í hvør sínum umhvørvi. Eg meini ikki, at teir ikki kendust. Paulus nevnir jú Titus í Seinna Timoteusbrævi 4.10. Tað hevði hann neyvan gjørt, um teir ikki kendust. Men tað, at Timoteus verður umrøddur í fleiri kapitlum í Ápostlasøguni og Titus ikki, bendir á, at teir hava ikki verið nógv saman.

Tú fært eisini varhugan av, at teir vóru ólíkir av lyndi. Hetta minnir meg á, at okkum tørvar ikki at vera eins fyri at kunna tæna Harranum.

Felags fyri báðar

Størsti felagsnevnarin hjá Timoteusi og Titusi er, at Paulus skrivaði báðum brøv, sum gjørdust partur av Skriftini, og sum hava verið mongum til hjálp og signing gjøgnum tíðirnar.

Paulus kallaði báðar ektabørn síni í trúnni (1. Tim. 1.2; Tit. 1.4) – vit skilja tað sum, at hann leiddi báðar til Harran. Paulus sigur um báðar, at teir arbeiddu saman við honum (Róm. 16.21; 2. Kor. 8.23). Teir vóru samverkamenn og umboðsmenn hansara (1. Kor. 4.17; 2. Kor. 12.18) og høvdu leiðandi lut í at seta inn elstar og at hjálpa at samskipa samkomurnar (1. Tim. 1.2-3; Tit. 1.4-5).

Hvørgin teirra var umskorin, tá ið teir møttu Paulusi. Orsøkin til, at Timoteus ikki var umskorin, var, at mamman var jødi, og pápin var grikki (Áp. 16.1). Orsøkin til, at Titus ikki var umskorin, var, at hann var grikki (Gal. 2.3).

Munurin

Paulus læt Timoteus umskera, áðrenn hann gjørdist partur av liðinum, men ikki Titus. At tvinga Titus at lata seg umskera hevði verið at givið eftir fyri lóglærarum. Ikki at umskorið Timoteus hevði verið at hindra tænastuni (Áp. 16.3; Gal. 2.1-3).

Gevið orðunum íðinskapur og hjarta gætur í komandi versunum, og hvat tey siga um Titus og Timoteus:

„Gudi veri tøkk, sum eisini hevur givið Titusi í hjarta sama íðinskapin fyri tykkum!“ Seinna Korintbræv 8.6

„… av sonnum hjarta … roynda trúskap hansara [Timoteusar] kenna tit, at eins og barn tænir faðir sínum, hevur hann tænt við mær í evangeliinum.“ Filippibrævið 2.20, 22

Paulus skrivar um íðinskap Titusar og hjartalag Timoteusar. Hetta merkir sjálvandi ikki, at Timoteus ikki var íðin, og at Titus einki hjartalag hevði; men hetta lýsir kortini, hvussu ymiskir teir vóru.

Hóast Titus hevði nógv størri hjarta enn flestu okkara, so var tað ídni og skil, sum vóru høvuðseyðkenni hansara. Og hóast Timoteus bæði tordi og toldi nógv meira enn flestu okkara, so var tað hjartalagið, sum var høvuðseyðkenni hansara.

Í Seinna Korintbrævi 7.15 skrivar Paulus, um hvussu tey í Korint tóku ímóti Titusi við ótta og bivan. Og í Fyrra Korintbrævi 16.10 biður Paulus samkomuna síggja til, at Timoteus kann vera hjá teimum óttaleysur. Tit síggja munin. Titus hevur helst havt meira myndugleika yvir sær, meðan Timoteus ivaleyst hevur verið smæðin av lyndi (1. Kor. 16.10-11) og møguliga havt lætt við at missa mótið (2. Tim. 1.4, 7-8). Timoteus hevur eisini havt trupulleikar við heilsuni  (1. Tim. 5.23).

Titus arbeiddi longur saman við Paulusi enn Timoteus. Sambært Galatiabrævið 2.1 fór Titus til Jerúsalem saman við Paulusi og Barnabasi, og tað hevur verið, áðrenn Timoteus kom upp í liðið (Áp. 16.1-3). Kortini fær Timoteus nógv meira umrøðu enn Titus. Sum nevnt, er Titus als ikki nevndur í Ápostlasøguni, meðan Timoteus er nevndur fleiri ferðir.

Paulus skrivaði tvey brøv til Timoteus og bara eitt til Titus. Brøvini til Timoteus eru í mongd okkurt um fýra ferðir so stór sum Titusbrævið. Paulus sigur í seks av brøvum sínum, at tey koma frá honum og Timoteusi; men hann skrivaði einki bræv saman við Titusi.

Timoteus, Titus og vit

Ein stutt, hent bøn at enda:

„Hjálp mær, Harri, ikki at leggja í, um eg ikki fái líka nógva viðurkenning og umrøðu sum onkur annar. Eisini tá ið eg haldi meg hava gjørt eins nógv ella meir enn hann ella hon.“

Dias Godtfred – eg var fullur av religión

Absalon Absalonsen skrivaði fyri nøkrum árum síðan bók um Dias Godtfred (1879-1968). Í bókini skrivar hann millum annað:

Í deyðsiglaratíðini – áðrenn skipini fingu motor – var Dias nógv umtalaður og víðagitin millum føroyingar, tá ið hann sum skipari var bestur at fiska fleiri ár á rað. Hetta er vert at geva gætur, men í sínum bestu árum gavst hann at føra skip og fór undir handils- og reiðaravirksemi, og samstundis nýtti hann meira tíð til at vera virkin í samkomuni í Betel í Vági, sum hann sjálvur hevði verið við til at seta á stovn.

Dias á Heyggi er farin av foldum, og tað verðsliga virksemið er ikki har meir, men samkoman livir enn og er virkin. Hennara virðir verða ikki uppgjørd í krónum, men tey hava ævigan og óforgeingiligan týdning.

Niðanfyri er brot úr talu, sum Dias Godtfred talaði á samfelagsmøtunum í 1959 ella 1960. Legg til merkis, at hann nýtir norska Bíbliu. Ikki var lætt hjá summum av teimum gomlu at skifta til ta føroysku. Vit geva Diasi orðið:

Útpeikaður av Gudi

„Og det skal skje: Hver den som påkaller Herrens navn, han skal bli frelst.

Israelittiske menn! hør disse ord: Jesus fra Nasaret, en mann som var blitt utpekt for eder av Gud ved kraftige gjerninger og under og tegn, som Gud gjorde ved ham midt iblandt eder, således som I selv vet,“ Ápostlasøgan 2.21-22.

Hesin, sum útpeikaður varð av Gudi (v. 22). Hatta orðið hevur altíð gingið mær so til hjartað. Ein persónur, sum varð útpeikaður av Gudi. Hvør var hann? Tað var kongasonurin, sum lá í Bethlems krubbu, og sum gekk hin tunga og tronga og langa veg sirka 33 ár og legði lívið niður á Golgata krossi. Tað var tann persónurin, ið varð peikaður út av Gudi fyri at redda alla hesa slekt, sum var deyð í synd og í yvirtrædilsi. Og mín vinur, soleiðis stóð til hjá okkum.

Tá ið vit lesa tað triðja kapitlið av Rómarbrævinum, har finna vit, hvat ið Gud vísir okkum um, hvussu okkara tilstandur er. Hvør einasti ein. At tað finnist ikki ein retfærdigur, ikki ein tann einasti.

Les hatta har, sum stendur í Rómarbrævinum (Róm. 3.9-10), so sært tú, hvussu tú ert skikkaður fyri Gudi. Men Gudi verði takk, um tú blívur við at lesa, so fert tú at síggja í sama kapitlinum, hvussu dýrabarur ið Gud er, at Hann frelsir teg av náði fyri einki við tann stóra forloysning, sum Jesus Kristus vann okkum hvør sær. Hann, sum varð útpeikaður av Gudi at gera tað stóra verkið at frelsa syndarar, sum trúgva upp á Jesus Kristus.

Eg var fullur av religión

Eg kom at tonkja yvir tað. Tað var vist í gjárkvøldið, at beiggin beklagaði, hvussu hansara ungdómsdagar vóru, at hann var ein maður, sum dámdi væl at drekka og so víðari og gekk nátúrligvís fullur í sinum villfarilsi, sum mangur hevur gingið. Men tá ið eg skal taka mín egna persón, hevur nakar gingið fullur í villfarilsi, so var tað eg, men ikki av spritti; eg var fullur av religión. Og mín vinur, tú kanska trekkir upp á smílibandið og kanska hugsar sum so: var tað ringt at vera fullur av tí? Ja, eg var í sama forholdi, sum hann var. Hann var ein fortaptur maður, og eg var ein fortaptur maður. Og tann syrgiliga sannheitin er, at eg visti ikki, at tað var so. Men Gudi verði takk. Eg fekk einaferð míni eygu upplatin.

At vera fullur av religión, tað frelsir ongan mann, hvørki yngri ella eldri. Tað er ein skaði fyri hvønn einkultan, sum er fullur av religión. Tí eg trúgvi, at tað er vanskiligari fyri hann at koma til Kristus, enn tað var fyri hann, sum gekk fullur av spiritussi. Hann fekk kanska nemmari at síggja tað elendigheit, hann var í, enn hann, sum er fullur av religión.

Napoleon í Dali kom einaferð til Porkeris at prædika evangelium. Tað var á mínum 25. ári. Og eg tonkti, at tann mannin má eg fáa at hoyra, tí eg hataði ta nýggju læruna, sum hann var komin við. Og eg hugsi, at eg má endiliga møta upp har og skal vera klárur at mótsiga honum. Men tá ið tann maðurin begynti at tala, tá var eg lítil í mær sjálvum og hevði einki at siga ímóti honum; men eg fall fyri hansara orði. Tað var sum ein hamari, sum sundursoraði eina klippu. Ja, tað var sum ein hamari, sum fellur á ein stein og knúsar hann.

***

Eg komi ofta at tonkja um ein sálm, sum Sloan diktaði, sum stendur vist í bók okkara. Eg mangar gangir, tá ið eg leggi meg at sova, og tað ofta glippar hjá mær, og svøvnurin fer, sum mangt annað fer, tá ið aldurin kemur, men altíð royni eg at lesa tað versið fyri meg sjálvan:

Og skjótt í dýrd hans uppi har
eg honum líkur skal
í hvítum búna syngja hátt
um hann, meg leiddi væl.

Æra verði Hansara navn. Hann hevur leitt væl til denna stund á eitt land, sum vanst, og øll æran er Hann. Má Gud vælsigna tykkara sálir yngri og eldri fyri Kristi navns skyld.