Tag Archive for: Jógvan Júst Rasmussen

Evodia, Syntýke, Synzygus, Klemens

– og hini, ið hava arbeitt saman við mær

„Evodiu áminni eg, og Syntýke áminni eg, at vera samsintar í Harranum; ja, eg biði teg við, tú, sum av røttum bert navnið Synzygus: Kom teimum til hjálpar! Tí tær hava strítt saman við mær í evangeliinum, og somuleiðis Klemens og hini, ið hava arbeitt saman við mær, tey, hvørja nøvn standa í bók lívsins.“ Filippibrævið 4.2-3

Evodia, Syntýke, Synzygus, Klemens og hini, ið hava arbeitt saman við mær. Fremmand, men viðkomandi, næstringar í Harranum.

Evodia og Syntýke

Navnið Evodia merkir „úrslitagóð“, navnið Syntýke merkir „hepni“. Nøvnini benda á, at tær komu frá heidnum bakstøði, men eisini, at foreldur teirra høvdu givið teimum nøvn, sum lýstu vónir teirra fyri døtrunum. Møguliga vóru tær millum kvinnurnar, sum vit lesa um í Ápostlasøguni 16.13:

„Sabbatsdagin fóru vit út um býportrið, fram við eini á, til eitt stað, har tey plagdu at koma saman til bøn; har settust vit og talaðu við kvinnurnar, ið komu saman.“

Fyrsti persónurin í Filippi, sum vit lesa um kom til trúgv, var Lýdia (Áp. 16.11-13, 40). Vit nevndu í greinini um Lýdiu, at møguliga er hon nevnd í fjórða kapitli í Filippibrævinum. Hildið verður, at Lýdia – og antin Evodia ella Syntýke – hava verið sami persónur.

Orsøkin er, at Lýdia kom úr Týatira, sum var í landslutinum Lýdia. Tí verður hildið, at Lýdia møguliga merkir „kvinnan úr Lýdia“ og er ikki veruliga navn hennara.

Hvussu er og ikki, so áminnir Paulus Evodiu og Syntýke um at vera samsintar í Harranum.

Paulus sigur um tær, at tær høvdu strítt saman við honum í evangeliinum. Tá ið Paulus nýtti orðið „strítt“, meinti hann við hart arbeiði, arbeiði, sum hevði kostað nakað. Hesar vóru andaligar kempur í orðsins rætta týdningi.

Her stóð nógv í váða, nú hesar, sum áður høvdu strítt saman við Paulusi, ikki samdust longur.

„… gerið gleði mína fullkomna – at tit semjast tykkara millum, …“ Filippibrævið 2.2

„Latið okkum tá, so mong sum fullkomin eru, hava hetta sinnalag!“ Filippibrævið 3.15

Paulus hevur aftur og aftur – her í brævinum til Filippi – víst á týdningin av at standa saman, at semjast, at vera eyðmjúk og hava sinnalag Kristusar. Tá ið tú lesur tað, sum Paulus – her móti endanum av brævinum – skrivar til Evodiu og Syntýke, fært tú næstan varhugan av, at alt, sum Paulus hevur sagt, hevur verið við hesum báðum kvinnunum í huga. Tær skaraðu framúr í samkomuni, og tí kundi klandur teirra millum lættliga ávirka alt arbeiðið, bæði tað í samkomuni og tað út frá samkomuni.

Synzygus

Samstundis, sum Paulus áminti Evodiu og Syntýke, vendi hann sær eisini til Synzygus og biður hann koma Evodiu og Syntýke til hjálpar. Vit vita, hvussu tað kann vera, tá ið okkurt óheppið kemur upp í millum okkum og onnur. Tá er ofta gott at fáa ein „Synzygus“ at hjálpa. Onkran, sum er andaligur, kærleiksfullur og vísur.

Synzygus merkir „starvsfelagi“. Eins og við navninum Lýdia, so er møguligt, at hetta ikki er navnið á einum persóni, men eitt heiti. Nýggja umsetingin hjá Føroyska Bíbliufelagnum umsetur Synzygus „mín trúgvi starvsfelagi“:

„Ja, eg biði eisini teg, mín trúgva starvsfelaga, um at vera teimum til hjálpar …“ Filippibrævið 4.2b

Mong søga hevði endað betur, um tú hevði havt ein „Synzygus“ – ein trúgvan starvsfelaga – sum í kærleika og vísdómi tordi at taka um endan.

Klemens og hini, ið hava arbeitt saman við mær

Paulus biður starvsfelaga sín ikki bara hjálpa Evodiu og Syntýke, men eisini:

„… Klemens og hini, ið hava arbeitt saman við mær, tey, hvørja nøvn standa í bók lívsins.“ Filippibrævið 4.3

Paulus sigur um tey, at tey høvdu arbeitt saman við honum. Orðingin „arbeitt saman“ er í fyrsta kapitli, vers 27, umsett „berjast saman“. Orðingin varð nýtt um ítróttarfólk, sum spældu á sama liði. Hetta vóru liðfelagar.

Hann segði um Evodiu og Syntýke, at tær høvdu strítt saman við honum (4.3), og um Klemens og hini, at tey høvdu arbeitt ella barst saman við honum. Og so kallar hann tann, sum skuldi áminna hesi, trúgva starvsfelaga hansara.

Kanska er tað hóskandi, at vit eina ferð enn hyggja at versunum, sum vit nevndu áður:

„… gerið gleði mína fullkomna – at tit semjast tykkara millum, …“ Filippibrævið 2.2

„Latið okkum tá, so mong sum fullkomin eru, hava hetta sinnalag!“ Filippibrævið 3.15

Og so leggur Paulus afturat:

„… tey, hvørja nøvn standa í bók lívsins.“ Filippibrævið 4. 3

Skulu vit veruliga skilja týdningin av sonnum samanhaldi, tørvar okkum at síggja støðuna úr sjónarhorni ævinleikans.

Hvat hevur hetta við okkum at gera? Alt!

„Nýtt boð gevi Eg tykkum: At tit skulu elska hvør annan; sum Eg havi elskað tykkum, skulu eisini tit elska hvør annan. Av tí skulu øll sanna, at tit eru lærisveinar Mínir – at tit hava kærleika hvør til annan.“ Jóhannes 13.34-35

Epafroditus – Hann vágaði lívið

Sermerki Epafroditusar

Navnið Epafroditus merkir vakur, fagur, ásýniligur, prúður, mansligur. Út frá tí, sum Paulus sigur um mannin, samsvarar navnið við, hvør hann var. Hetta var maður, sum var sermerktur av vakurleikanum, sum vit síggja í Filippibrævinum.

Støða Epafroditusar

Epafroditus er bara nevndur í Filippibrævinum. Vit møta honum í øðrum kapitli, versunum 25 til 30, og í 18. versi í fjórða kapitli.

Samkoman í Filippi hevði sent hann til Róm við gávu til Paulusar. Samkoman hevði – heilt frá byrjan – stuðlað Paulusi, men av ymsum orsøkum hevði hetta ikki borið til nú í eina tíð. Men nú bar so aftur til, og tí høvdu tey sent Epafroditus við einari gávu. Umframt at koma við gávuni kom hann eisini fyri at vera Paulusi til hjálpar. Paulus sat jú fangi, leinkjaður til rómverskan hermann. Tað hevur verið lívgandi at havt Epafroditus har hjá sær.

Vit vita ikki, hvussu leingi Epafroditus hevði ætlað at verið hjá Paulusi, men tíverri varð tað ikki leingi, tí hann bleiv sjúkur. Paulus skrivaði til tey í Filippi:

„Hann var eisini sjúkur – og deyðsjúkur; men Gud miskunnaði honum – og ikki bert honum, men mær við – so eg skuldi ikki hava sorg oman á sorg.“ Filippibrævið 2.27

Tey í Filippi høvdu hoyrt, hvussu sjúkur Epafroditus hevði verið, og gjørdust bangin um hann. Tá ið Epafroditus hoyrdi hetta, órógvaði tað hann so nógv, at Paulus helt, at best var, at hann fór heim aftur til Filippi. Paulus vildi fegin havt hann har í Róm, men hann vildi ikki, at samkoman í Filippi skuldi hava ampa av Epafroditusi og hann av teimum.

Aftur við sær hevði hann brævið, vit kalla Filippibrævið. Eitt takkarbræv, har Paulus samstundis eggjar samkomuna at festa seg við Kristus og tað, sum er evangeliinum til frama (Fil. 1.12, 18-21).

Og so hoyra vit einki meira um Epafroditus. Jú, tænasta hansara í Róm varð ikki drúgv, men eftirmæli hansara er gott. Minnir um eftirmæli Mariu:

„Sanniliga, sigi Eg tykkum: Allastaðni um allan heimin har hetta evangelium verður prædikað, skal eisini tað, sum hon hevur gjørt, verða umtalað til minni um hana.“ Matteus 26.13

Skotsmál Epafroditusar

„Men eg helt vera neyðugt at senda Epafroditus til tykkara, hann, sum er bróðir mín og virkar og stríðir saman við mær, og sum er sendimaður og tænari tykkara at hjálpa mær í trongd míni.“ Filippibrævið 2.25

Tað er ikki óhugsandi, at Epafroditus hevur verið hjástaddur, tá ið Paulus skrivaði brævið. Paulus dikteraði vanliga brøv síni, og tí hevur Epafroditus – um hann var hjástaddur – hoyrt tað, sum Paulus segði um hann. Paulus var ikki bangin fyri at rósa fólki.

Hann er bróðir mín

At teir vóru brøður, hevur við tað grundleggjandi at gera. Teir vóru í somu familju, familju Guds.

Hann virkar saman við mær

Grikska orðið, sum er umsett at virka saman, er „synergi“. Orðið verður nógv nýtt í dag í sambandi við samarbeiði. Meginreglan í Skriftini er, at tá ið tveir persónar duga at virka saman, verður eitt pluss eitt nógv meira enn tvey. Hetta skiltu Paulus og Epafroditus og dugdu at gagnnýta tað.

Hann stríðist saman við mær

Orðið, sum er umsett at stríðast saman, er á frummálinum hermannamál. Teir høvdu ikki bara virka saman, teir høvdu verið í bardaga saman.

Hann er sendimaður filippimanna

Orðið sendimaður er „ápostul“ á frummálinum. Á sama hátt, sum Harri okkara sendi ápostlar Sínar út at umboða Seg, soleiðis sendi samkoman í Filippi Epafroditus til Paulus, umboðandi samkomuna. Hann var – kunnu vit siga – ápostul teirra.

Hann hjálpir mær í trongd míni

Orðið hjálpir hevur við prestatænastuna at gera. Í Skriftini eru tilbiðjan og hjálp nær knýtt. Tað skilti Epafroditus.

Hann vágaði lívið og mundi doyð

„Tí fyri Kristusar verks skuld mundi hann doyð, við tað at hann vágaði lívið fyri at bøta um saknin av tykkum í tænastuni móti mær.“ Filippibrævið 2.30

Leggið til merkis: Hann gjørdi tað fyri Kristusar verks skuld. Hann gjørdi tað fyri at bøta um saknin av samkomuni í Filippi, og hann gjørdi tað í tænastuni móti Paulusi. Her var maður, sum vágaði lívið, tí hann hugsaði um Kristus, samkomuna og Paulus.

Skylda okkara

Og so til síðst tað, sum samkoman skyldaði Epafroditusi – og flutt til okkara – tað, sum vit skylda fólki sum Epafroditusi.

„Takið tá ímóti honum í Harranum við allari gleði, og haldið slíkar í æru!“ Filippibrævið 2.29

Skylda okkara er at taka ímóti slíkum og gera tað við gleði. Og ikki bara tað, men at halda hann og øllum honum líkum í æru.

Vit kundu kanska sagt: Skylda okkara er at lata tey – ígjøgnum okkum – smakka vakurleikan í Filippibrævinum.

Lýdia

„Hjarta hennara læt Harrin upp“

Lýdia er nevnd í 16. kapitli í Ápostlasøguni og møguliga í fjórða kapitli í Filippibrævinum. Tað er ikki nógv, vit lesa um hana, men tað, sum vit lesa, sigur eina rúgvu. Har er nógv at taka til okkum.

„haðani til Filippi“

„Vit fóru so við skipi úr Troas og hildu beint til Samotrake og dagin eftir til Neapolis, haðani til Filippi, sum er fyrsti býurin í tí partinum av Makedonia, nýbygd. Har í býnum steðgaðu vit eina tíð. Sabbatsdagin fóru vit út um býportrið, fram við eini á, til eitt stað, har tey plagdu at koma saman til bøn; …“ Ápostlasøgan 16.11-13

At teir komu til Makedonia, merkir, at teir komu til Evropa. Vit vita ikki, um hetta er fyrstu ferð, evangeliið kom til Evropa, men tað er fyrstu ferð, at tað kom hagar við Paulusi og fylgi hansara.

Vanliga mannagongdin, tá ið Paulus og teir komu onkustaðni, var, at teir fyrst vitjaðu sýnagoguna, men soleiðis gjørdu teir ikki í Filippi. Kanska var eingin sýnagoga har. Í staðin fara teir út um býportrið, fram við eini á til eitt stað, har nakrar kvinnur plagdu at koma saman til bøn.

„Kvinna, ið æt Lýdia“

„… har settust vit og talaðu við kvinnurnar, ið komu saman. Kvinna, ið æt Lýdia, og sum dýrkaði Gud, lurtaði eftir; hon var úr býnum Týatira og handlaði við purpuri. …“ Ápostlasøgan 16.13-14

Lýdia var ikki upprunaliga úr Filippi, men úr vestara partinum av tí, sum vit í dag kalla Turkaland. Hon kom úr býnum Týatira1, sum var í landspartinum Lýdia. At Lýdia æt eins og landsluturin, sum hon kom úr, kundi bent á, at Lýdia ikki var veruliga navn hennara, men at hon varð nevnd soleiðis, tí hon kom haðani. Á sama hátt, sum tá ið tilflytarar eru kallaðir við staðarnavninum, haðani teir koma.

Lýdia var handilskvinna og handlaði við purpuri. Nógv purpur varð framleitt í Týatira, og tí er møguligt, at hon átt hús bæði í Týatira og í Filippi. At hon handlaði við purpuri og búði í stórum húsum, bendir á, at hon var múgvandi kvinna.

„Hjarta hennara læt Harrin upp“

„Kvinna, ið æt Lýdia, og sum dýrkaði Gud, lurtaði eftir; hon var úr býnum Týatira og handlaði við purpuri. Hjarta hennara læt Harrin upp, so hon gav tí gætur, sum Paulus talaði.“ Ápostlasøgan 16.14

At „hon dýrkaði Gud“ merkir, at hon var heidningur, sum hevði vent um til Gud Ísraels. Hetta og tað, at hon regluliga kom saman við øðrum kvinnum, sum komu saman til bøn, vísir, at Harrin hevði longu javnað vegin til hjarta hennara, áðrenn hon nakrantíð hoyrdi Paulus tala.

Og tað vísir eisini – og hetta er sera týdningarmikið – at tað, at hon dýrkaði Gud og kom regluliga saman til bøn, merkti ikki, at hon var longu trúgvandi, tá ið Paulus og teir komu hagar. Tað hendi ikki, fyrr enn hon hoyrdi evangeliið prædikað. Týdningarmikið at minnast.

Harrin læt upp hjarta hennara. Hon gav tí gætur, sum Paulus prædikaði. – Við øðrum orðum –. Hon lurtaði og gav gætur, men tað var Harrin, sum læt upp hjartað. Soleiðis virkar Harrin.

„doypt, bað hon okkum“

„Táið nú hon og hús hennara vóru doypt, bað hon okkum og segði: „Halda tit meg vera Harranum trúgva, so komið inn í hús mítt og verðið har!“ – Og hon noyddi okkum.“ Ápostlasøgan 16.15

Vit vita ikki, hvussu mong tey vóru, men heilt fá hava tey ikki verið. Slíkt húsarhald taldi jú bæði familjuna, tænarar, trælir og møguliga onnur við.

„… Halda tit meg vera Harranum trúgva, so komið inn í hús mítt og verðið har!“ – Og hon noyddi okkum.“ Ápostlasøgan 16.15

Vit kunnu ímynda okkum, hvussu Lýdia – dýggjvát, júst komin upp úr vatninum – sigur við Paulus og teir, at teir nú skuldu gista hjá sær. Lukas, sum jú var eygnavitni, skrivar, at hon noyddi teir. Hetta hevur verið kvinna, ið lurtað varð eftir.

„hjá Lýdiu“

„So fóru teir út úr fangahúsinum og fóru inn hjá Lýdiu. Táið teir høvdu hitt brøðurnar og ámint teir, fóru teir avstað.“ Ápostlasøgan 16.40

Heim hennara gjørdist ikki bara Paulusi og teimum eitt heim; tað gjørdist eitt andaligt heim teirra trúgvandi.

Og so sigur Ápostlasøgan okkum einki meir um Lýdiu.

Vit halda okkum tó møguliga hóma hana í Filippibrævinum. Vit koma aftur til tað, tá ið vit viðgera kvinnurnar, sum verða nevndar í fjórða kapitli í Filippibrævinum.

  1. Ein av samkomunum, sum Kristus skrivaði til í 2. og 3. kapitli í
    Opinberingini, er samkoman í Týatira. ↩︎

Misskilti langafríggjadagur

Siðir og langafríggjadagur

Kring heimin eru Filipsoyggjar kendar fyri, hvussu tey halda langafríggjadag. Tað er sera ógvisligt. Fólk lata seg krossfesta ella píska við berum yvirkroppi, til blóðið rennur av teimum. Og so eru tað eisini longu „Via Dolorosa“ gongurnar eftir longum, heitum og støvutum vegum. Tey, sum fara hesar gongurnar, eru ofta ílatin klæðir, ið eru sera illa hóskandi í tí nógva hitanum.

Lat meg siga, áðrenn vit halda fram, at tað, at Filipsoyggjar eru kendar fyri hatta, merkir ikki, at øll á Filipsoyggjum halda langafríggjadag á handa hátt.

Jú, longu „Via Dolarosa“ gongurnar fara fram allastaðni, men ikki teir meira ógvisligu siðirnir – písking og krossfesting. Eitt nú havi eg ongantíð hoyrt, at písking og krossfesting fer fram á Palawan. Vit mugu eisini hava í huga, at hetta eru siðir, sum bara fara fram millum katolikkar. Vert er eisini at hava í huga, at bæði myndugleikarnir í landinum og katólska kirkjan ráða fólki frá at fylgja hesum siðum. Kortini slepst ikki undan, at mong fylgja hesum siðunum.

Fyrsta langafríggjadag, vit vóru á Filipsoyggjum, búðu vit nakað sunnan fyri Manila, í Batangas landslutinum í býnum Lipa City. Ein vinmaður og eg ætlaðu at fara at hyggja, meðan fólk vórðu pískað og krossfest. Tíverri viltust vit og komu ongantíð fram. Ístaðin upplivdu vit í fleiri tímar okkara egnu „Via Dolarosa“ – soleiðis kendist tað, í hvussu so er – meðan vit, í heitum bili uttan mið og mál, reikaðu í eyst og vest.

Tá ið vit vóru liðug í Lipa City, fluttu vit til muslimarnar suðuri á Balabac, og har hendir ikki nógv langafríggjadag. Vit vóru har í 14 ár og fluttu síðan til Puerto Princesa á Palawan, men, sum nevnt eru tey ikki so ógvislig har langafríggjadag.

Sum tit skilja, so havi eg sjálvur sæð lítið av hesum, sum eg nú tosi um, og tí eri eg noyddur at fyrihalda meg til tað, sum eg havi hoyrt frá øðrum.

Ein trúboðari segði mær, at ein langafríggjadag tók hann tríggjar myndir av sama manni. Fyrsta myndin varð tikin, meðan maðurin varð negldur til ein kross. Næsta, eftir at krossurin við manninum á var komin upp at standa. Triðja, eftir at maðurin var tikin niður av krossinum og stóð og drakk eina Pepsi.

Tað eru ymiskar orsøkir, hví fólk soleiðis lata seg pína. Hjá onkrum er tað gjørt í vón um at fáa syndirnar forsónaðar. Hjá øðrum er tað gjørt í tí vón, at Gud á ein ella annan hátt skal hjálpa teimum.

Las um ein ungan mann fyrst í tjúgunum, sum hevði latið seg pískað, til hann var tað bera blóð. Hann gjørdi tað, tí mamma hansara sama mánadag var løgd undir skurð fyri krabba. Hann gjørdi tað í vón um, at tað fór at gera mammuna fríska.

Tú kanst ikki annað enn at virða hann fyri kærleikan til mammuna – og tó so syrgiligt.

Skriftin og langafríggjadagur

Grundin til siðir – líkum hasum á Filipsoyggjum – er, at fólk skilja ikki tað, sum Kristus gjørdi á krossinum. Tey skilja ikki, at okkum tørvar ikki at straffa okkum sjálv. Straffin varð øll løgd á Sonin.

„Men Hann varð særdur fyri brot okkara, soraður fyri misgerðir okkara; straffin varð løgd á Hann, so vit skuldu hava frið, og við sárum Hansara eru vit grødd.“ Esaias 53.5

Tey skilja heldur ikki, at okkum tørvar ikki at pína okkum sjálv fyri at fáa Gud at lurta eftir okkum.

„Hann, sum spardi ikki Sín egna Son, men gav Hann fyri okkum øll, hvussu skal Hann kunna annað enn geva okkum alt við Honum!“ Rómbrævið 8.32

Tey skilja heldur ikki, at Jesus doyði ikki sum eitt hjálparleyst blóðvitni, nei Hann gav lív Sítt fyri síðan páskamorgun at taka tað aftur. Hann doyði sum sigursharri, tí við deyða Sínum avopnaði Hann tignirnar og valdini. At skilja týdningini av langafríggjadegi er at skilja hatta.

„Tí elskar Faðirin Meg, tí Eg gevi lív Mítt – fyri at taka tað aftur. Eingin tekur tað frá Mær, nei, Eg gevi tað av Mær sjálvum. Eg havi vald at geva tað, og Eg havi vald at taka tað aftur. Hetta boð fekk Eg frá Faðir Mínum.“ Jóhannes 10.17-18

„Hann avvápnaði tignirnar og valdini og gjørdi tey til skammar fyri eygum alra, táið Hann á krossinum vísti Seg sum sigurharra yvir teimum.“ Kolossebrævið 2.15

—————

Tað er lætt at finnast at fólki hinumegin klótuna fyri ikki at skilja tað, sum Kristus gjørdi á krossinum. Kanska gloyma vit, hvussu lítið vit sjálv ofta skilja tað. Eg eri sannførdur um, at eingin sannleiki í Skriftini er so torførur fyri okkum at fata, sum tá ið Kristus á krossinum segði: „Tað er fullgjørt!“

Hvat boygdi, Jesus, høvur títt?
Mín synd varð løgd á teg,
mín svára dóm og myrkur mítt,
ta skuld, ið tyngdi meg,
alt, alt tú bart, eitt offur vart,
tí tyngir einki meg.

Í míni skál var deyði, bann,
hon full var fyri teg.
Hvør dropi rætt sum eldur brann
– tóm er hon fyri meg.
Ja, kærur var eg, Jesus, tær
– tú drakst tað fyri meg!

Anne Ross Cousin (Ongl.), 1824–1906
(Victor Danielsen týddi – nr. 192 í NSGF)

Poul Madsen

Mær dámar væl at lesa bøkur, sum viðgera bøkur í Skriftini. Á enskum verða slíkar bøkur nevndar „Commentaries“, á føroyskum man tað vera „Viðmerkingar“. Fyrsta slíka bókin, sum eg las, var ein lítil bók hjá Poul Madsen við viðmerkingum um Galatiabrævið. Hann og onkrir aðrir góvu fleiri slíkar bøkur út. Røðin var kallað „Kapitel for kapitel“.

Poul Madsen var dani og mundi vera millum dugnaligastu bíbliulærararnar í Norðurlondum. Tað, sum mær dámdi serliga væl við honum, var, at hann ofta kom úr øðrum sjónarhorni enn aðrir bíbliulærarar. Hetta kendist vekjandi og frískt.

Øssur Berghamar skrivar

„Prædikumaðurin Poul Madsen andaðist 1. juli í 2009, 93 ára gamal. Hann var ein bíbliukønur maður og ein Orðsins myndugleiki, sum hevði ómetaliga nógv at geva.

Svenning av Lofti segði onkuntíð – og hann er útbúgvin prentari – at tala Poul Madsen var so væl orðað, at hon var klár til at vera sett í blýggi (t.v.s. klár at prenta).

Tað var altíð tign og myndugleiki yvir tí, hann bar fram. Hann skýggjaði alt, ið var grunt, popput ella lættisoppaligt.

Eg minnist, hvussu hann stuðlaði Susan og mær, tá ið vit tóku stig til verkið, sum seinni fekk navnið Kristnastova.

Til ber at lesa og lurta eftir nøkrum av tí nógva tilfari, sum liggur eftir Poul Madsen, á www.modmaalet.dk.“

Sitat frá Poul Madsen

Orðaspæl

Poul Madsen dugdi væl at orða seg:

  • Nogle af biskopperne var kun indstillet på at YDE DET BEDSTE – andre kun indstillet på at NYDE DET BEDSTE.
  • Ordet om korset er aldrig LET KOST, men altid RET KOST.
  • Hvis vi mener, at vor TJENESTE leder til FORTJENESTE, da er vi endnu ikke Guds sande TJENERE.
  • … NEDDRAGELSE af vort folk i stedet for OPDRAGELSE.
  • Der er kun en hårfin grænse mellem FRIHED og FRÆKHED.
Um krossin
  • Einki er skilt rætt, er tað ikki skilt í ljósinum av krossinum.
  • Rødd Hirðans hevur altíð klang krossins.
  • Lagna sannleikans í heimi lygnarinnar er krossurin.
Um Orðið
  • Skal Orðið veruliga hava framgongd, mugu vit stremba eftir at koma at kenna Orðið og at fylgja tí. Um vit hinvegin stremba eftir at fremja okkara egnu framgongd, ella framgongdina hjá samkomum okkara, verða vit ein forðing fyri framgongd Orðsins.
Um sannleikan
  • Sannleiki og dirvi fylgjast. Lygnir og ræðuskítar ganga hond í hond.
  • Legg til merkis orðið „sannleiki“, sum Jesus brúkar um Seg sjálvan. Hetta merkir ikki bara, at Hann er tann einasti, sum er sannleikin, men eisini, at sannleikin er alt fevnandi – tað er einki øki í lívinum, sum ikki er fevnt av Sannleikanum.
  • Heimsins átrúnaðir vísa ikki, at menniskju leingjast eftir sannleikanum, men heldur mótstøðu teirra ímóti sannleikanum.
Um syndina
  • Ein og hvør synd hevur tveir ræðuligar møguleikar við sær: Annar er, at vit herða okkum. Hin er, at vit enda í vónloysi.
  • Syndin er ikki bara ein størri ella minni veikleiki. Nei, hon er ein makt. Tað er, sum vóru vit undir einum persóni, sum er okkum ov sterkur.
Um tað grunna og popputa
  • Paulus ápostul fekk frálíka umtalu í Filippi, tá ið gentan, sett av illum anda, gekk aftan á honum og rópti: „Hesir menn eru tænarar hins hægsta Guds, og teir kunngera tykkum frelsuvegin!“ Paulus skoytti ikki um slíka umtalu og steðgaði henni.
  • Orðið „tiltak“ er ikki at finna í heilagu Skriftini. Bíblian tosar harafturímóti um góð verk, sum Gud frammanundan hevur lagt til reiðar, at vit skulu liva í teimum (Ef. 2.10).
  • Endurnýggjan kemur omanfrá, ikki uttanífrá – og hon kemur á móðurmálinum.
  • Evangelisk gleði er arbeiðsgleði.
Um tíðarrákið
  • Størsti vandin við tí, sum nú hendir, er ivaleyst, at tíðarandin fær loyvi at treingja seg inn og við honum heimsins sjónarmið og mannagongd. Tað er bara ein verja móti hesum, og tað er andaligur búnaskapur, sum er, at trúgvandi á ein djúpan og inniligan hátt kenna Harran.
  • Tey eru errin av at hava eggjað allan fólkaligan atburð burtur. At vera óhøviskur gerst alt meira vanligt. Og tað at vísa virðing er nú eitt hugtak, sum tey flestu hava lítla hóming av. Ikki so løgið, at hugtakið at vera høviskur er so sjáldan at hoyra longur. Tíðarandin er uppreistrarhugur, og tað sæst aftur bæði í máli og atburði.
  • Vit eru øll í vanda fyri at seta tollyndi í staðin fyri sannleikan. Tollyndið er nú orðafellið, sum verður nýtt at lýsa, hvat kærleiki er. At vera tolsintur er at gevast við at siga JA ella NEI. Tað er tigandi at góðtaka alt. At vera sannur er hinvegin at siga JA ella NEI – ikki fariseiskt dømandi, men í kærleika.
Um pengar
  • At vit í øllum altíð kunnu hava alt, sum okkum tørvar (2. Kor. 9.8) merkir, at vit sum børn Guds aldri eru í tí støðu, at tað ikki ber til hjá okkum at geva og tað ríkiliga.
  • Nýggja Testamenti vísir eina heilaga vanvirðing fyri pengum. Ein vanvirðing, sum samstundis leggur dent á okkara heilagu ábyrgd av pengunum, sum okkum eru litnir upp í hendur.

Tá ið bátur skuldi dragast úr neysti

– grein um bøn eftir Sonna Poulsen

Sonni og eg eru javnaldrar og fóru saman við familjum okkara út á „hermótið“ umleið sama tíðarskeið – tey til Papua Nýguinea og vit til Filipsoyggjar. Í fjør legði hann grein út á evr.fo, sum hann hevur givið okkum loyvi at leggja út her. Ein sera góð, álvarsom og grípandi grein, skrivað á beinraknum og mergjaðum sandoyarmáli. Vóni hon verður tykkum til líka stóra signing, sum hon var mær.

———————

Eg las eina bók um bøn langt síðani, og vakti hon av álvara tankarnar. Rithøvundurin vísti á, at vit kundu vera eins virkin sum trúboðin hinumegin klótuna, ja, enntá í vissum førum meiri virkin enn trúboðin. Eg fari at geva áðurnevnda rithøvundi rætt í tí, at har – á knøunum – er tað, at veruligi bardagin fer fram.

Tá ið bátur skuldi dragast úr neysti, løgdu allir rygg til: summir tóku niður á stokkin, aðrir tóku í tollarnar og aftur aðrir breiddu herðarnar undir skut og rong fyri at lætta honum úr lunnunum, sum hann hevði sitið so fastur í eina tíð. Jú, allir skuldu til. Lítið vita vit, hvussu nógvir løgdu rygg til fyri at fáa okkum úr neysti. Og Harrin, Hin rættvísi dómarin, fer ikki at gloyma teimum ta kærleiksgerðina.

Eg minnist aftur á ta spennandi tíðina, tá ið dragast skuldi úr neysti í verkinum í Mangseng, tí nú vóru vit so fræg í málinum, at vit skjótt fóru at byrja at læra úr Orðinum. Fleiri brøv vóru send til samkomurnar og einstaklingar við myndum av hvørjum húsarhaldinum í bygdini og grannabygdini Mangseng. Hetta var fyri enn aftur at minna tey heiløgu í Føroyum á at fara á knøini, tí nú var um at røkka ella støkka.

Tey heiløgu heima stóðu saman um okkum trúboðar og eisini tey – tá – vantrúgvandi í Mangseng. Harrin gjørdi tað, Hann hevði lovað, at geva Orði Sínum vitnisburð, og opnaði eygu teirra.

Hvussu stóran part átti bønin í Mangsengverkinum? Í Ápostlasøguni 2:42 lesa vit um teir fýra grundstólparnar, samkoman virkar undir:

„Tey hildu trúliga fast við læru ápostlanna og við samfelagið, við breyðbrótingina og við bønirnar.“

Læran, samfelagið, breyðbrótingin og bønirnar

Her er bønin síðst nevnd, men: „når enden er god er alting godt.“ Vit hava kanska lyndi til at halda, at okkara fjarandi ár ikki hava nakað at bjóða Harranum og verki Hansara; men so er ikki. Tí helst eru vit meiri virkin í verkinum enn á okkara yngru árum – bønini at takka.

Tá ið lærisveinarnir spurdu Harran, hvussu teir kundu gera verk Guds, svaraði Hann teimum: „Hetta er verk Guds, at tit trúgva á tann, ið Hann hevur sent.“ Júst so. Verk Guds er álit á Harran, antin vit eru seingjarliggjandi ella á fótum.

Eg minnist eina hending eftir eitt frágreiðingarmøti um Mangseng. Hetta var í Ebenezer. Systkini gleddust um ljósmyndirnar av tí, Harrin hevði gjørt har úti í Mangseng. Tá ið fólk fóru avstað aftur, var ein bróðir, sum gav mær eitt so hjartaligt lógvatak, hyggur upp á meg og sigur: „Eg havi biðið dagliga fyri tykkum.“ Eg fór so sjálvur á dyr, og tankarnir mólu í høvdinum: „Nú skilji eg, hví henda og handa ómøguliga støðan eydnaðist, hví vit fingu styrki eftir veikleika o.s.fr.“ Tí var tað, at tað bleiv til unga har úti, tí fólk bóðu. So ja, tykkara partur liggur ikki eftir har eysturi, og ein dag koma tit at verða saman við teimum, tit vóru við til at vinna fyri Harran.

Ein bróðir, sum ongantíð hevði møtt mær og lá á ellisheimi, hevði hvønn mánað sent okkum eina peningagávu. Eg hevði avgjørt, at eg mátti fara og vitja hann ta einu ferðina, vit vóru heima. Vit sótu í uppihaldsstovuni. Hetta elskuliga menniskjað sigur so einaferð, tá ið eg skuldi fara: „Kom líka inn á kamarið, og eg skal vísa tær, hvar eg biði fyri tykkum.“ Hann fer so inn á kamarið við mær og vísir mær eitt gólvteppi við tveimum djúpum kullum. Hann sigur so: „Her biði eg fyri tykkum.“ Tá var lítið um meg, henda reysta trúboðan, sum varð borin framá av einum Harrans barni, sum kendi veikleika, tó ikki í bønini.

Sama var eftir eitt møti, eg var boðin til hús. Tá vísir konan í heiminum mær bonkarendan, hon legði seg niðuryvir, tá ið hon bað fyri mær og mínum.

Kona mín sigur sjálv, tá ið tað oftani var tungt har úti, og at hon tíðum lá í andvekri; men tá at vita, at hinumegin klótuna vóru fólk í bøn fyri okkum; og tað gav styrki.

„Ja, ikki upp til kníggja“ hava vit oftani fyri. Men eg fari at loyva mær at endurgeva hetta á rættan hátt, at tað var júst til kníggja, at undurverkið í Mangseng gjørdist veruleiki.

William Carey, slóðbrótarin innan nýggjari trúboðan, umsetti Skriftina og partar av henni til 35 mál. Hann var ein úrmælingur; men hann hevði systur, sum var seingjarliggjandi við restandi førleika – og hon bað!

Tey bóðu!

Sonni Poulsen, juni 2024

Símun Jóhan Wolles

Fyrstu ferð, eg minnist at hava hoyrt Símun Jóhan tosa, var á einum morgunmøti fyrst í hálvfjerðsunum. Á morgunmøtunum stóð talarin vanliga framman fyri talarastólin. Símun Jóhan fór upp á pallin og stóð aftan fyri talarastólin. Eg var á møti saman við Eyðfinn, svági mínum.

Aftan á møtið segði hann mær, at tað var tí, at Símun Jóhan nøkur ár frammanundan hevði fingið okkurt lammilsi, og tí var lættari hjá honum at standa aftan fyri ein talarastól.

Símun Jóhan búði norðuri á Eiði. Tað var altíð serliga hugaligt at koma á møti og síggja, at hann var og vitjaði. Tað merkti, at møtið fór at verða gott.

Seinni kom eg at kenna Símun Jóhan persónliga, og eg minnist aftur á mangar ríkar løtur saman við honum.

Niðanfyri eru nøkur gullkorn, sum eg havi kraddað mær frá honum.

Á møti í Betesda í mars 1980

Fyrra Krønikubók 22.14:

„Her havi eg, hóast so mangt hevur nívt meg, savnað til hús HARRANS …“

  • Tað var Dávidi ein gleði at kunna savna til hús HARRANS. Hóast nógv nívandi  kom á leiðina, loyvdi hann tí ikki at forða sær í at vera við.

Sálmur 25.18:

„Vend eyganum á trongd og møði mína, og fyrigev mær allar syndir mínar!“

  • Dávid orkaði at halda á, tí hann fór til Harran við tí, sum nívdi hann.

Á møti í Betesda í mars 1980

Lukas 10.1:

„… sendi teir … undan Sær … á hvørt stað, sum Hann sjálvur ætlaði at kom til.“

Sálmur 105.17:

„Mann sendi Hann undan teimum, Jósef varð seldur sum trælur;“

  • Hvat kann Harrin vænta Sær at heysta í fótasporum okkara?

Á møti í Betesda í 1984

Jóhannes 21.5, 12, 15, 22:

„Jesus segði tá við teir: „Børn, hava tit nakað at eta?“ … „Komið higar og fáið tykkum at eta!“ … „Táið teir høvdu etið, segði Jesus við Símun Pætur: „Símun, sonur Jóhannes, elskar tú Meg meir enn hesir?“ … „Fylg tú Mær!““

  • Tað var ikki, fyrr enn Hann hevði givið teimum at eta, at Hann kom við áminningunum.

Brævasamband við Símun Jóhan í 1987

Í Dómarunum 6.34 stendur:

„Tá læt Andi HARRANS Seg í Gideon, …“

Eg nevndi hatta einaferð í einum brævi til Símun Jóhan. Hann skrivaði aftur, at jú, tað var gott, men hvussu syrgiligt tað var, at Gideon seinni – í staðin fyri, at loyva Anda HARRANS at lata Seg í hann – breiddi út kappa sín, og læt fólkið fylla kappan við gullringunum, sum vóru uppi í fongi hansara (Dóm. 8.24).

At byrja við var Gideon kappin, sum Andi HARRANS kundi lata Seg í. Seinni var kappin ikki fyltur av Harranum, men tí, sum heimurin hevði at bjóða.

Á møti í Betesda í 1991

Við byrjanini av taluni segði Símun Jóhan:

„Tað tykist viðhvørt sum, at tá ið kvøldið kemur, hevur dagurin etið so nógv av tí, sum var mær kært um morgunin.“

Fyrra Sámuelsbók 13.14:

„… HARRIN hevur valt Sær út mann eftir hjarta Sínum, …“

Fyrra Sámuelsbók 17.34-35:

„… kom tá leyva ella bjørn og fór við einum kríatúri úr fylginum, so leyp eg eftir henni og feldi hana …“

  • Dávid, maðurin eftir hjarta Guds, feldi bjarnir og leyvur í loynd. Vit mugu fyrst sigra í tí loynda.

Fyrra Sámuelsbók 15.12:

„Saul er komin til Karmel, og har hevur hann reist sær minnismerki; …“

  • Karmel merkir akurlendi Guds. Av sonnum ræðuligt, tá ið vit reisa okkum minnismerki á akurlendi Guds.

Fyrra Sámuelsbók 3.21:

„… HARRIN opinberaði Seg í Silo fyri Sámuel við orði HARRANS.“

  • Harrin opinberar Seg enn, har tað er eitt opið oyra at hoyra Orð Hansara.

Nakrar myndir

Á samfelagsmøtunum í Vági í 1980

„Eg hjálpti konuni í havanum og var helst ikki nóg umhugsin. Hon bað meg ansa eftir ikki at traðka júst har, sum hon hevði plantað.

Hatta er júst skaðin, sum vit kunnu gera, tá ið vit ikki geva okkum far um, hvar Gud hevur plantað.“

Í einari samrøðu í hálvfemsunum

Símun Jóhan sigur frá:

„Tað var á eini dreingjalegu á Zarepta. Møtið hevði verið serliga gott, tú hevði merkt, hvussu Andin hevði virkað. Og so var møtið liðugt, og dreingirnir fóru tuskandi og rópandi út úr salinum. Ein kvinna helt fyri, at ikki var tað fallið djúpt, sum dreingirnir høvdu hoyrt. Tá læt í Herman Mørkøre: „Smádreingir eru smádreingir, eisini tá ið teir eru frelstir.““

Á møti í Mizpa í 1984

Sonni Poulsen og eg høvdu greitt frá arbeiðinum, sum vit høvdu ætlanir um at fara út í sum trúboðarar. Julie og Sonni til Papua Nýguinea og vit til Indonesia (vit endaðu á Filipsoyggjum). Aftan á møtið kemur Símun Jóhan við einari áminning til samkomuna um at minnast tey, sum eru farin út sum trúboðarar. Hann nevnir, at tá ið teir vóru í bjørgunum, var tað altíð lættari, um teir, sum hildu línuni, stóðu somumegin.

“Nú er stuttligt at liva!” – Elin Davidsen

Bakstøði

Í seinastu greinini nevndi eg, at henda mánaðin fara vit at siga frá tveimum kvinnum, sum vóru við á fyrsta morgunmøtinum í Betesda. Hesa ferð er tað Elin Davidsen (1869-1948).

Elin er kvinnan, sum situr aftan fyri øll hini, á myndini omanfyri. Tá ið tú lesur um lív hennara, er kortini eyðsæð, at hon var nógv meira enn ein bert í baksýni.

Eg skrivaði til Jón Helmsdal og spurdi hann um Elina. Hon var systir Jóan Jakku á Viðareiði, sum var langabbi Jón. Jón veit væl um slekt, og hann sendi mær nógvar upplýsingar. Sum heild er greinin skrivað út frá tí, sum hann sendi mær; okkurt er beinleiðis endurgivið, og okkurt er umorðað. Abraham Mikladal sendi mær flestu dagfestingarnar.

Elin var bara 31 ára gomul, tá ið hon bleiv einkja. Á fyrsta morgunmøtinum í Betesda í 1917 hevur hon longu sitið einkja í 17 ár.

Hon og maðurin, Sámal Petur Davidsen, giftust í 1897. Hann var úr Klaksvík, men tey búsettust við Garð á Viðareiði. Tey vóru ikki leingi gift. Bert tvey og eitt hálvt ár seinni doyr hann av hjartatilburði umborð á skipi – bara 28 ára gamal.

Tey áttu eina dóttur, sum var fødd 23. oktober 1898. Hon fór eisini ung. Í 1920 doyr hon av tuberklum, bara 21 ára gomul. Vit vita ikki, nær Elin er flutt til Klaksvíkar, men skilji eg tað rætt, búði hon enn á Viðareiði, tá ið salurin í Klaksvík varð tikin í nýtslu.

Veking

Nógv fólk komu til trúgv á Viðareiði fyrst í farnu øld. Sigurd Berghamar sigur frá hesi hending um Elina í bókini „- men Gud gav vøkst“ – helst er hendingin farin fram umleið 1910:

„Millum kvinnurnar í samkomuni ta fyrstu tíðina var Elin Davidsen, f. 1869. Hon var systir Jóan Jakku, og ár 1900 gjørdist hon einkja. Sum dømi um, hvussu ídnar kvinnurnar í samkomuni vóru, verður frásagt, at hon ein dagin møtti Siggu (sum er umtalað seinni). Kvøldið fyri hevði verið eitt signað møti, har fleiri høvdu játtað seg frelst. Tá ið tær møttust, lyfti Elin hendurnar upp, sló tær saman og mælti hart: „Á Sigga, nú er stuttligt at liva!“ Elin tænti Harranum við bønum sínum, hon tosaði við øll, hon kundi, um ríki Guds, og hon hjálpti, har hon kundi.“

Konan, sum er nevnd Sigga, er Sigga Fuglø, mamma navnframa vinnulívsmannin Esmar Fuglø. Sigga misti mannin, og í hvussu so er ein son um hesa tíðina – møguliga av tuberklum.

Báðar hesar kvinnurnar eru prógv um, at tað eru ofta tey, sum hava verið gjøgnum størstu trongdirnar, sum finna størstu gleðina í Harranum.

Tænasta

Eftir at maðurin doyði, avgjørdi Elin at selja húsini og nýta lív sítt at hjálpa familjum, sum vóru komnar illa fyri av sjúku. Tey fyrstu árini í 1900-talinum blivu nógv børn sjúk uppi við Garð, og fleiri av teimum doyðu – helst hevur tað verið tuberklar.

Millum annað var hon eina tíð í húsinum hjá systrini, Elsebeth Sofíu, og Magnus Fuglø, sum vóru rakt av herviligari sjúku – har doyðu vist 4 børn, bara eitt kom undan við lívinum.

Seinni kom hon at vera í húsinum hjá Jóan Jakku og kom eisini við teimum til Klaksvíkar at búgva umleið 1920. Kona Jóan Jakka doyði longu í 1933.

Elin og Jóan Jakku vóru tætt knýtt. At mamman doyði í barsilssong, tá ið Jóan Jakku varð føddur, hevur helst knýtt tey enn tættari saman. Jóan Jakku sipar onkuntíð í vitnisburðum sínum til „systi“, tá er talan helst um Elina.

Morgunmøtið

Vit leita aftur á fyrsta morgunmøtið í Betesda. Sum nevnt er Elin helst enn ikki flutt til Klaksvíkar. Hon hevur verið fyri nógvari sorg og fer at uppliva enn meira.

Kortini sat Elin helst ikki har og tók synd í sær sjálvari. Myndin, vit fáa av henni – henda morgunin um borð Harrans – er ikki av einum persóni, ið er upptikin við sínar egnu trupulleikar. Frásøgnin um hesi fólkini, ið høvdu verið fyri so stórum missi, gevur okkum varhugan av, at hetta vóru fólk, sum vóru komin at kenna Harrin á ein hátt, sum flestu okkara ikki gera. Fyridømi teirra gevur okkum nógv at taka til eftirtektar.

Hóskandi er at enda við vælkendu orðunum hjá Paulusi:

„Tí at liva er mær Kristus, og deyðin er vinningur.“ Filippibrævið 1.21

Hon dugdi at hefta seg við náðina

Maria Joensen (Maria hjá Conrad)

Í seinastu greinini nevndi eg fyrsta morgunmøtið í Betesda. Hugsaði í hesari greinini og tí komandi at siga frá um tvær kvinnur, sum vóru á møti tann morgunin.

Hesa ferð er tað Maria Joensen – ella Maria hjá Conrad – sum hon vanliga varð nevnd.

Hon búði í Klaksvík, tá ið salurin varð tikin í nýtslu, men flutti seinni til Havnar.

Fyrstu ferð, eg hoyrdi um Mariu hjá Conrad, var einaferð eg var inni á heimasíðuni talgilt.org og kom fram á upptøku frá jarðarferðini hjá henni. Hóast eg ikki visti, hvør hon var, hoyrdi eg á teimum, sum talaðu, at hetta var ein Andans hetja.

Maria hjá Conrad var omma Øssur Berghamar. Eg skrivaði til Øssur og spurdi, um hann kundi siga eitt sindur um ommu sína.

Hetta er úr tilfarinum, sum hann sendi mær:

Óli Jacobsen skrivar

Óli Jacobsen skrivaði í einum Sosiali grein um Mariu. Greinin æt: „Mamman koyrd sum lærari, tá ið hon gjørdist »baptist«.“

„Maria var ein sermerkt kvinna. Hon er komin í okkara skúlasøgu sum vist einasti lærarin í Føroyum, sum varð uppsagdur vegna tess, at hon gjørdist „baptist“ og læt seg doypa. Tá ið graml hoyrdist um, at hon hevði meira samband við Brøðrasamkomuna, enn hildið varð, at gott var, varð hon spurd av skúlamyndugleikunum um hetta. Tá sendi hon skúlakommissiónini bræv, dagfest 19. apríl 1914, har hon skrivaði: „Herved vil jeg meddele skolekomissionen om, at jeg i dag er døbt i Ebenezer.“

Hetta gjørdist eitt sera eldfimt mál hjá skúlakommissiónini. Tað varð umrøtt bert at taka møguleikan at undirvísa í kristni frá Mariu. Men her var ført fram, at hon „i høj Grad er agitatorisk anlagt, og man kan med god Grund befrygte, at hun vil paavirke Børnene i baptistisk Retning“.

Maria og maður hennara, Jóhannes, fingu seks børn. Trý av teimum doyðu sum smá. Tey vóru Jógvan Martin, 1903-1908, Conrad føddur í 1905 – hann gjørdist bert 18 dagar gamal – og Jóna, 1909-1915. Hini trý børnini hjá Mariu og Jóhannesi vóru: Conrad f. 1907, Sigurd f. 1910 og Jóna f. 1917. Conrad og Jóna vórðu uppkallað eftir deyðu systkjum sínum.“

Øssur Berghamar skrivar

„Omma var ein megnarkvinna. Hon hevði stórt frímóð. Hon var lærarakvinna, sum mátti fara frá, tá ið hon læt seg doypa – men hon vildi ongantíð gera nakað burtur úr tí. Hon bar stillisliga kross sín og fylgjurnar av tí. Men Harrin gloymdi hana ikki. Hon og abbi, sum upprunaliga kom av Selatrað, men vaks upp á Trøllanesi, fluttu til Klaksvíkar at búgva. Har gjørdist hon privatlærari hjá fleiri, sum ikki kláraðu seg væl í skúlanum.

Minnist annars Herluf Arnason siga á talarapalli í Ebenezer, at hann hevði havt „Mariu hjá Conrad“ sum lærarinnu í Havn. „Og hon byrjaði tíman við at hava eina brennandi bøn fyri okkum børnum,“ segði Herluf. Ei undur í, at hetta helst gjørdist ov nógv fyri myndugleikarnar, tá ið hon eisini læt seg doypa.“

Maria vitnar

„Eg var 19 ára gomul, tá ið eg fór norður á Kalsoynna og var andaliga blind. Hagar komu av og á Harrans vitni við gleðiboðskapinum.

Einaferð ið Mitchell var har, talaði hann úr Fyrsta brævi Jóhannesar 5. kapitli um at gera Gud til ein lygnara við ikki at trúgva tí vitnisburði, sum Gud vitnar um Son Sín. Tað sá eg vera álvarsamt.

– Men tað gingu nógv ár, áðrenn eg kundi takka Gudi fyri frelsuna í Jesusi Kristusi. Tá var eg í Havn. Har var andalig rørsla, eisini innan mína egnu slekt.

Eg las ofta í Nýggja Testamenti, og eg las ofta í Bíbliuni, serstakliga í Nýggja Testamenti, og eg las, tí at mær longdist og hevði so leingi longst eftir at fáa vissu fyri sál mína. At eg einki kundi gera sjálv til frelsuna, men at tað var trúgv á Jesus Kristus eina (Jóh. 3.36), stóð mær nú klárt.

Gud gav mær vissu í sál mína, og síðani havi eg betur og betur lært náðina at kenna, um eg bert fati so lítið av Guds stóru náði. Hon er eins og eitt botnleys hav, sum vit, ið eru Hansara endurloystu børn, kunnu oysa av tíðliga og seint, og tað er so signað at uppliva, at Guds børn eru umgivin av Guds náði.

Eg kann ikki so, sum Hann hevur tað uppiborið, takka Gudi fyri, hvat Hann hevur givið mær í Kristusi Jesusi. Tað er dýrabart at vita, at vit er sett í tað himmalska við Kristusi Jesusi og eru signað við allari andaligari signing í Himlinum.

Vit eiga so ómetaliga mong lyfti úr Guds bók. At eiga Kristus er eitt ríkidømi, sum varir, sum aldri heldur uppat, og sum vit ikki duga at skatta, fyrr enn vit koma heim til Hansara.

„Tí lønin, ið syndin gevur, er deyði, men náðigáva Guds er ævigt lív í Kristi Jesusi, Harra okkara.“ Rómbrævið 6.23

Avbjóðingin til okkara

Eitt, sum eg haldi vera so vakurt við vitnisburðinum hjá Mariu, er, at hóast hon hevði upplivað ræðuliga sorg og órættvísi, so er tað einki av tí, sum kemur fram í vitnisburði hennara, men heldur náði Guds.

Tá ið vit skilja náðina, er ikki nógv pláss eftir til tað neiliga.

Hebreararnir og vit

Søgan hjá hebrearunum

„Men minnist hinar farnu dagar, táið tit, eftir at tit vóru upplýst, toldu nógv stríð í líðingum!“ Hebrearabrævið 10.32

Hebrearabrævið er skrivað eini 25-30 ár eftir hvítusunnu. Eitt nýtt ættarlið var nú komið. Tíðirnar vóru broyttar og eisini hugburðurin. Tá ið tú lesur brævið, fært tú kensluna av, at nýggja ættarliðið helt, at tey fyrstu trúgvandi eftir hvítusunnu høvdu møguliga verið í so avgjørd. Kanska var ein jaligari millumvegur?

Hebrearabrævið varð skrivað fyri at ávara nýggja ættarliðið, at ikki var rætt at hugsa soleiðis. Tað varð skrivað fyri at minna á hinar farnu dagar, dagarnar tá ið tað veruliga kostaði at fylgja Harranum. Høvundurin vildi hava tey at minnast, at tað var tá – ikki nú – at tey vóru á rættari leið.

Søga okkara

Í okkara føri eru meiri enn 25-30 ár liðin, síðan samkomurnar byrjaðu. Kanska gera vit væl í at taka avbjóðingina, sum var givin hebrearunum, til okkara.

At tosa um farnar dagar má sjálvandi takast við fyrivarni. Prædikarin ávarar jú:

„Spyr ikki: „Hvussu ber tað til, at hinar farnu tíðir vóru betri enn tær, ið nú eru?“ – Tí ikki av vísdómi spyrt tú so.“ Prædikarin 7.10

Onkur hevur sagt, at longsul eftir farnari tíð (nostalgi) er ein samanblanding av góðum hugflogi og vánaligum minni. Kanska er okkurt um tað. Her tosa vit tó ikki um at fara aftur til tað gamla, men heldur at fara aftur til Hann, sum tey gomlu høvdu sett sítt álit á.

Vit mugu altíð hava í huga, at tey, sum ikki vilja eftirfylgja livandi trúgv teirra deyðu, fylgja ofta deyðu trúgv teirra livandi.

Ein annar vandi – sum møguliga ikki gjørdi seg galdandi hjá hebrearunum, men sum kann gera seg galdandi hjá okkum – er, tá ið vit gerast fjølment. Tað løgna er, at tá ið tað hendir, skapa tey trúgvandi ofta sína egnu „kristnu“ mentan. Uttan at tey varnast tað, er Skriftin skúgvað til viks, og „kristna“ mentanin fær síðsta orðið.

Samkomur okkara byrjaðu í tí smáa, heilt smáa. Hesi brotini eru úr dagbók Andrew Sloans, ið var skrivað á donskum:

21. september 1917

„I aften havde vi for første gang møde i Salen her. Der var en god del til møde. Haaber at Herren maa velsigne arbeidet her i Klaksvig. Til belysning havde vi et par carbid lamper.“

4. november 1917

„Í morgun høvdu vit fyrstu breyðbrótingina her í salinum. Vit vóru 8 til staðar: Maria Joensen (hjá Conrad), Kristina Hansen (Stina í Vátutoft), Jens Clæmint Isaksen, Sára Isaksen, Elin Davidsen av Viðareiði (systir Jóan Jakku), Eliesar Joensen, Ella Hansen og eg. Jens Clæmint og eg høvdu eitt stutt orð um meiningina og týdningin av breyðbrótingini. Síðan høvdu vit eina stutta bønaløtu.“

Lítið vistu hesi fyrstu, at tey vóru við til at leggja lunnar undir samkomu, sum einaferð fór at verða størsta brøðrasamkoman í landinum. Sum heild munnu vera fáar brøðrasamkomur kring heimin, har lutfalsliga so nógv av teimum staðbundnu hoyra til samkomuna, sum í Betesda. Hetta er ein signing, sum vit eiga at gleðast um og gagnnýta, samstundis sum vit mugu hava í huga, at vansar fylgja við.

Eg var einaferð á einum bíbliutíma í býnum Siloam Springs í Arkansas, USA. Teir, sum leiddu bíbliutíman, søgdu, at Siloam Springs hevði lutfalsliga fleiri evangelisk trúgvandi enn nakar annar býur í USA. Hóast hetta tyktist gott og stórt, so vildu teir vera við, at tað, at tey vóru so mong, var ein høvuðsorsøk til, at samkomurnar har í býnum ikki vóru so andaliga búnar, sum tær áttu at verið. Tað bíbilska og meiningarnar hjá fólki var so samansjóðað, at fólk góvu sær ikki longur far um, hvat var hvat.

Aftur til hebreararnar

Tað er nógv lættari, enn vit ofta geva okkum far um, at fløkjast inn í „kristnar“ meiningar ella mentanir. Orsøkin til, at hebreararnir fullu í hesa grøvina, var, at tey høvdu vent eygunum burtur frá Kristusi. Tí var tað, at tann, sum skrivar Hebrearabrævið, vísir á Kristus allan vegin gjøgnum brævið, og hvussu nógv betri Hann og verk Hansara er enn alt tað „religiøsa“ rundan um okkum. Okkum øllum tørvar at hoyra hatta aftur og aftur.

„Latið tí eisini okkum, táið vit hava so stórt skýggj av vitnum rundan um okkum, leggja av okkum alt tað, ið tyngir, og syndina, sum hongur so føst uppi í okkum, og við toli renna skeiðið, ið okkum er fyrisett, havandi eyguni vend á Jesus, upphavsmann og fullkomara trúarinnar, sum fyri gleðina, ið fyri Honum lá, tolin leið á krossi og legði einki í vanæruna – og situr nú við høgru síðu hásætis Guds!“ Hebrearabrævið 12.1-2

„Latið okkum tá fara út til Hansara, út um tilhaldið, berandi vanæru Hansara!“ Hebrearabrævið 13.13