Tag Archive for: Jógvan Júst Rasmussen

Sum kornið boygt

Uppbyggingarmøti í Betesda. Klokkan er vorðin nógv, og Páll á Dul fer upp at enda møtið. Lesur nøkur vers, tekur saman um og endar við bøn. Versini, hann lesur, eru úr Matteus 13, um hveitina og illgresið. Hann knýtir tað at tí, sum er komið fram á møtinum, og sigur, at munurin á hveitini og illgresinum er, at sum hveitin veksur, boyggir kornplantan seg – tyngdin av ávøkstinum ger tað. Illgresið, harafturímóti, boyggir seg ikki – har er einki innihald at geva tí tyngd og boyggja seg. Ávøkstur boyggir. Hann rakti seymin á høvdið.

Eg var ikki á møti sjálvur, Eyðfinn svágur segði mær tað. Hann segði, at hann var so hugtikin av, hvussu væl Páll á Dul altíð dugdi at enda við eini stuttari hugleiðing ella lítlari søgu, sum á onkran hátt knýtti leysu endarnar saman. Jú, Páll á Dul gav okkum nógv.

Aftur til hatta, at ávøksturin boyggir, meðan illgresið er tómt og tí stendur steyrrætt. Vit kenna hatta aftur frá okkum sjálvum, tess meira fylt vit eru við ávøksti, tess meira bogna vit. 

Og vit kenna tað aftur og verða lærd um hetta gjøgnum alla Skriftina. At vera sannur er at vera eyðmjúkur.

Latið okkum heilt skjótt blaða gjøgnum bøkurnar í Nýggja Testamenti.

Matteus sigur: Sæl eru hini fátæku í anda, tey spakføru. Markus lýsir Jesus sum tænaran, hin eyðmjúka. Lukas fortelur um fjósið og Frelsaran, Hann, sum ikki hevði tað, Hann kundi halla høvdinum at. Jóhannes sigur um Jóhannes doypara, at hann skal minka, men Jesus vaksa. Ápostlasøgan fortelur um Ánanias og Saffiru, hjúnini, sum royndu at stjala sær heiður, tey ikki høvdu uppiborið.

Og so koma vit til brøvini. Rómbrævið sigur at vit skulu ikki hugsa hægri, enn vit eiga. Fyrra Korintbræv vísur á, hvussu trupult tað er, tá ið hugmóð tekur yvirhond. Seinna Korintbræv lýsir okkum sum veik leiríløt. Galatiabrævið fortelur um fólk, sum lærdu skeivt, tí tey vildu síggja væl út fyri øðrum. Efesusbrævið sigur, at tað er við eyðmjúkleika og spakføri, at vit liva kallinum verdiga. Filippibævið sigur, at vit skulu einki gera av stríðshugi ella tráan eftir tómari æru. Kolossebrævið fortelur um fólk, sum uttan grund eru uppblást í holdliga sinni sínum. Tessalonikabrøvini siga okkum um milda hugburð Paulusar, at hann var eins og móðir, ið fløvaði børn síni. Fyrra Timoteusbræv ávarar um vandan at gerast hugmóðig og falla undir dóm Djevulsins. Seinna Timoteusbræv sigur, at tænarar Harrans skulu við spakføri hava at teimum, sum seta seg ímóti. Titusbrævið tosar um at týdningin av at vera yvirvøldini undirgivin. Filemonbrævið er um bróðurbandið millum ein ríkmann og ein rýmdan træl. Hebrearabrævið tosar um Hann, sum tolin leið, at syndarar søgdu Honum ímóti.

Jákup tosar um týdningin av at eyðmýkja seg fyri Harranum. Pætur ger tað sama í Fyrra brævi sínum. Í Seinna brævinum skrivar hann um spottandi hugburð teirra, sum avnokta Frelsaran.

Og so koma vit til brøvini hjá Jóhannesi, har vit aftur og aftur finna eymu orðingina „børn míni“. Triðja bræv Jóhannesar lýsir mótsetningin av hesum við at siga frá Diotrefesi, sum fegin vildi vera fremstur.

Og so er tað Judasarbræv. Hann kemur inn á tað sama sum Pætur í Seinna brævið sínum, at syndarum dámar at spotta. Og so endar Nýggja Testamenti við Opinberingini, bókini, sum lýsir munin á heimsins sterku og Harrans veiku.

Allastaðni síggja vit hetta sama. Tey við ávøksti boyggja seg.

Og vit hava bara hugt at Nýggja Testamenti. Gamla Testamenti sigur júst tað sama. Hetta gongur gjøgnum alla Skriftina.

Aftur til lýsingina hjá Pálli á Dul um hveitina og illgresið. Tá ið vit fluttu til Filipsoyggjarnar og vóru umgyrd av rísmarkum, vóru vit aftur og aftur mint á tað, sum Páll á Dul hevði sagt. Vit sóu, hvussu rísið í stelkunum búnaðist og boygdi seg. Ikki undur í, at Skriftin hevur so nógv at siga um at lata seg boyggja, tað gongur jú hond í hond við at bera ávøkst.

Sum kornið boygt mítt eyga sær,
tá vindur yvir akur fer,
boygg hvørja kenslu so í mær,
tá Andans vitjan á mær er!

Og so ein lítil tanki afturat. Gott at gera tað til vana at siga øðrum, hvat tú hevur hoyrt á møtinum, á sama máta, sum Eyðfinn fortaldi mær, hvat Páll á Dul hevði sagt. Sum sangurin sigur: „Og okkum styrkir tað.“

Skrivað hevur Jógvan Júst Rasmussen

Styrki Mín er fullkomin í veikleika

Vit eru afturi fyrst í hálvfemsunum. Eg hevði verið ørindi í Puerto Princesa, høvuðsstaðnum á Palawan, og var á veg aftur til hús aftur. Ferðaðist yvir land. Tað merkti, at eg skuldi ferðast við bussi til Rio Tuba, eina av sunnastu bygdunum á Palawan. Hetta tók vanliga okkurt um átta tímar. So var at finna ein bát, sum kundi sigla meg suður til Balabac.

   Túrurin til Balabac tók vanliga okkurt um fýra tímar. Komin til Balabac skuldi eg so finna ein bát at sigla meg til Buwal, bygdina har vit búðu. Hetta tók umleið ein tíma. Vanliga vóru slíkir túrar langir og keðiligir.  Tíbetur eru umstøðurnar at ferðast væl betri nú enn tá.

So aftur til ferðina heimaftur.

Eg fór tíðliga úr Puerto Princesa, men busstúrurin tók væl longri tíð enn væntað, so tað var myrkt, tá ið vit komu til Rio Tuba. So var at finna bát at føra meg suður til Balabac.

Eg møtti tveimum monnum, sum skuldu sama veg. Teir søgdu, at har var onkur, sum kundi føra okkum, og spurdu, um tað var í lagi, at eg galt helvtina, so skuldu teir greiða hina helvtina. Eg hevði nokk so nógv ferðagóðs við mær og helt, at tað ljóðaði rímiligt. At møguliga liggja fleiri dagar í Rio Tuba og leita eftir farti, hevði eg als ongan hug til.

Ná, men nú var vorðið seint, og eg mátti finna onkustaðni at gista.

Klokkan fimm morgunin eftir fari eg við øllum viðførinum oman á støðna og síggi, at báturin er kjokkfullur av fólki og ferðagóðsi. Tað var um reppið, at har ikki var pláss fyri mær. Og eg hevði longu bundið meg at gjalda fyri hálvan bátin. Snýttur? Hetta var hvørki fyrstu ella síðstu ferð. Men nú var ov seint at tala at, so eg tagdi, og vit fóru.

Nógvar smáar oyggjar eru millum Palawan og Balabac. Hinir báðir menninir og eg skuldu beinleiðis til Balabac, so eg hevði tikið fyri givið, at eingin orsøk var at steðga nakrastaðni. Men ikki veit eg. Báturin steðgaði við næstan hvørja einastu oyggj. Har var altíð onkur, sum skuldi í land, ella onkur, sum skuldi við. Og alt upp á mína rokning. Og har sat mann nú so fittur, snýttur og – ja, ikki so øgiliga glaður.

Tað, sum gjørdi ilt verri, var, at motorurin var í ræðuligum standi og steðgaði í heilum. Tað tók leingi hvørja ferð at fáa hann í gongd aftur. Í staðin fyri at taka fýra tímar at koma til Balabac, tók tað meira enn tólv tímar. Tað var um at verða myrkt, tá ið vit endiliga komu fram.

So var at finna onkran at føra meg til Buwal, har vit búðu.

Har var eingin, so eg var noyddur at fara aftur til hesar somu menninar og gjalda teimum meira pengar at sigla meg restina av teininum heim. Nú var hálvmyrkt. Teir vóru tríggir á bátinum. Tann eini teirra hevði megnað at drukkið seg fullan, løtuna vit vóru í landi, og lá nú avdottin umborð.

Tá ið vit eru farnir aftur at sigla, sigur tann eini við meg, at teir hava einki ljós og spyr, um hann kann læna lummalyktina hjá mær. Hann leggur seg so fram eftir rommum frammi í rong at lýsa niður á sjógv, so teir ikki renna á nakað sker. Hin stýrir. Sama søgan, motorurin steðgar ferð eftir ferð. Vit liggja og reka í tímavís. Teir vita ikki, hvar Buwal er, og biðja meg vísa teimum, men nú er bølamyrkt og eingin elektriskur streymur nakrastaðni. Ikki ber til at meta um, hvussu leingi vit hava siglt, tí motorurin er so ofta steðgaður.

Við eitt síggi eg eitt lítið ljós inni á landi og biði teir sigla inn ímóti. Teir so gera, og vit koma fram á ein granna, sum var og kastaði nót. Og nú síggi eg, vit eru komnir langt suður um Buwal. Maðurin spyr, hvussu eg hevði borið meg at ikki at hava sæð bygdina. Fyri hann gav tað onga meining einki at síggja, bara tí tað var myrkt. Tað bar so væl á, at grannin skuldi heim júst tá, so hann kom við og vísti okkum leiðina heim. Tað var rættiliga seint, tá ið eg endiliga kom heim.

Og menninir á bátinum, teir máttu jú til hús aftur. Eg gav teimum lummalyktina.

Keðilig kensla, tú situr við aftan á eina slíka ferð. Eg hevði verið býttur og snýttur, jú eg hevði roynt at verið tolin, men tað rakk ikki longri enn eitt ávíst. Og tó, vert er at minnast, at ofta er tað júst slíkar umstøður, Harrin setur okkum í, so vit kunna vera vitni Hansara. Umstøður, har vit veruliga merkja, hvussu óhugnaliga lítið vit nytta, og hvussu syrgiliga stutt vit eru komin. Harrin loyvir slíkum tilburðum, tí Hann veit, at hatta eru júst umstøður, har vit ásanna tað, sum Hann segði við Paulus á sinni (2. Kor. 12.9):

„… tí kraft Mín verður fullkomin í veikleika.“

Paulus visti, hvat hann gjørdi, tá ið hann bað fyri teimum trúgvandi í Kolosse 1.11, at tey skuldu: „styrkjast við allari styrki eftir kraft dýrdar Hansara til alt tol og langmóð,“ ALT TOL OG LANGMÓÐ, tað er júst tað, sum tørvar okkum øllum. Lívið er bara ikki til at rokna út.

* * *

Ein lítil hending afturat frá Balabac.

Tað var mánalýsi, og eg kom gangandi við einari lummalykt, sum lýsti í so veikt.

Komin til húsini, har eg skuldi, segði onkur við meg: „Eg sá teg, tá ið tú komst gangandi í áðni. Tú sást so løgin út, skallin hjá tær var bjartari enn lyktin.“

Og soleiðis er tað. Tað er, hvørji vit eru mitt í lívsins hurlivasa, sum skínur; ikki tað, sum vit væl uppløgd siga ella syngja í hugnaligum umhvørvi.

Skrivað hevur Jógvan Júst Rasmussen

Filippibrævið – undir einum ljósasteyra

Vit eru afturi fyrst í fýrsunum. Cathy og eg ganga á einum skúla nakað uttan fyri Pittsburgh, Pennsylvania, USA. Tað er kvøld, myrkt, og eg haldi vakt. Eg minnist ikki rættiliga umstøðurnar, men eg haldi, at tað var okkurt í sambandi við onkur møtir. Minnist meg rætt skuldu vit ansa eftir, at eingir bilar parkeraðu, har tað ikki var loyvt.

Hetta man ikki hava havt so nógv at týða, tí eg hevði eina bók við mær og setti meg at lesa undir einum ljósasteyra. Eingin bilur kom.

Bókin, eg las, var um Filippibrævið og æt Bound for Joy. Kendi enski bíbliulærarin, Stuart Briscoe, hevði skrivað.

Tólvta vers í fyrsta kapitli í Filippibrævinum sigur:

„Eg vil, at tit skulu vita, brøður, at tað, sum mær hevur verið fyri, hevur heldur verið evangeliinum til frama;“

Eg minnist, hvussu livandi setningurin „tað, sum mær hevur verið fyri,“ gjørdist mær.

Briscoe skrivaði í viðmerkingum sínum, at vit øll hava okkara egnu søgu um tað, sum okkum hevur verið fyri. Øll hava vit á ein ella annan hátt verið út fyri onkrum, sum hevur gjørt, at vit eru endað í einum ella øðrum fongsli. Vit hava øll verið út fyri onkrum, sum hevur gjørt, at lív okkara nú er avmarkað á ein hátt, tað ikki var áður. Hjá onkrum er tað okkurt við arbeiðinum. Hjá onkrum eru tað familjuviðurskifti. Onkur hevur fíggjartrupulleikar. Onkur hevur trupulleikar við bústaði, og hjá onkrum eru tað trupulleikar við heilsuni.  Har er so nógv, sum onkursvegna kann hava sett okkum í eitt ella annað fongsul. Vit hava ikki longur tað frælsi, sum vit einaferð nutu.

Í fyrstani var eg ikki heilt vísur í, um eg var samdur við Briscoe. At samanbera okkum og okkara trupulleikar, sum ofta ikki eru annað enn luksustvørleikar, við Paulus í fangahúsinum, helt eg vera at taka munnin í so fullan. Men ikki veit eg, longur, eg sat har undir ljósasteyranum og las, betur sá eg, at Briscoe hevði grein í tí, hann segði. Hatta við fongslinum gav afturljóð. Flestu okkara munnu kenna okkum aftur, jú onkursvegna eru vit øll í umstøðum, vit ikki eru so glað fyri.

Eg las víðari. Paulus skrivaði, at tað, honum hevði verið fyri, hevði verið evangeliinum til frama. Við øðrum orðum var tað gott, at hann var endaður í hesum umstøðunum, tí tað førdi til, at fólk, sum møguliga annars ikki høvdu hoyrt tað, komu at hoyra evangeliið. Og ikki bara tað. Trúgvandi, sum møguliga ikki høvdu torað so væl at luta evangeliið, tordu nú, tey høvdu sæð fyridømi Paulusar.

Briscoe dugdi sera væl at bera tað fram á ein hátt, sum gjørdi, at tað gav afturljóð í lívi lesarans. Vit mugu aftur og aftur vera mint á, at keðiligu umstøðurnar kunna gerast góðar, loyva vit teimum at vera evangeliinum at frama.

Og so komu vit til 21. vers í fyrsta kapitli:

„Tí at liva er mær Kristus, og deyðin er vinningur.“

Sannleikarnir í 12. og 21. versi eru tengdir at hvør øðrum. Kunnu vit siga við Paulusi (Fil. 1.21): „Tí at liva er mær Kristus, og deyðin er vinningur“, ja, so er tað sjálvsagt, at vit meta um tað, sum hendir okkum, í ljósinum av, um tað er evangeliinum til frama ella ikki (Fil. 1.12).

Eg minnist ikki, hvussu langt eg – hatta kvøldið undir ljósasteyranum – kom við bókini hjá Briscoe. Sum nevnt, minnist eg, at eingin bilur kom, so eg fekk lisið í frið og náðum. Ein av teimum heilt góðu bókunum, eg havi lisið.

***

Og so ein lítil fitt søga um Stuart Briscoe og Ben hjá okkum. Vit spola tjúgu ár fram í tíðina og eru á árligu stevnuni hjá NTM á Filipsoyggjunum. Briscoe er høvuðstalarin, og hetta er fyrstu ferð, vit hitta hann.

Áðrenn hann skal tala fyrsta kvøldið, skal Ben bera fram eina stutta heilsan, tí hetta er síðsta árið hjá honum á Filipsoyggjunum. Hetta er vanligur siður á stevnunum. Ben fer upp og sigur: „Eg varð biðin um at vera høvuðstalari á stevnuni, tíverri lá tað ikki fyri. Eg fari tí at takka harra Briscoe fyri, at hann kundi koma fyri meg.“

 Heldur seg vera, liggur til slagið.

Skrivað hevur Jógvan Júst Rasmussen

Og vit sóu dýrd Hansara – umsetta

– nú kenni eg í brotum, men tá skal eg kenna til fulnar!

Dýrd í bíbilskum umhvørvi

Dýrd. Vakurt hugtak. Fær meg at hugsa um hugmyndir sum dýrdarlogn og dýrdarveður. Orð í sama grannalagi so sum heiður, æra og tign renna mær í hug. Minnir meg á sangin hjá Jens Dam Jacobsen:

Dýrd á vík og vág.
Rúmdin føgur blá.
Snjóhvítt summardáalak um eingir.
Grasið leiftrar frítt.
Lotið kennist lýtt.
Mýrisnípan spennir sínar veingir.

Hebraisku og griksku orðini, sum eru umsett dýrd, merkja vanliga í bíbilskum samanhangi, at Harrin er komin nær og opinberar fyri okkum, hvør Hann er, og hvat Hann ger. Og vit siga, jú skil er í hasum, tí tá ið Hann ger tað, ja so er úrslitið dýrd.

Jú, vakurt og stórsligið hugtak, men ofta torført at umseta. Mong tungumál úti í stóru verð hava einki orð fyri dýrd. Molbogmálið er eitt av teimum.

Vit hildu okkum hava funnið eitt orð og nýttu tað í fleiri ár, men so gjørdust vit var við, at orðið merkti als ikki dýrd, tað merkti bara at strála. Hóskar væl til myndina av Jesusi við skínandi gloriuni yvir høvdinum, men hatta er jú ikki tað, sum liggur í týdninginum.

Hvat gert tú so?

Eitt, sum tú avgjørt ikki mást gera, er at innflyta okkurt nýtt orð, ella, tað sum verri er, smíða eitt nýtt orð. Hatta riggar onkuntíð á føroyskum, men ongantíð, tá ið tú arbeiðir við fremmandum málum.

Sjálvandi skylda vit teimum, sum vit umseta fyri, at tey fáa eina umseting, tey skilja líka væl, sum vit skilja okkara, kanska betur. At tey eingi orð hava fyri hugtøk sum eitt nú dýrd, merkir ikki, at ómøguligt er at geva teimum eina góða umseting. Grundreglan, vit umseta eftir, er, at alt kann umsetast til øll mál uttan mun til orðfeingið í málinum.

Hetta er nøkulunda mannagongdin, vit nýta:
Vit fáa greiðu á, hvat tað, vit umseta, veruliga merkir á frummálinum, vit – um mann so kann siga – pakka tað upp og síggja, hvat er í.  Síðan vísa vit teimum, vit umseta fyri, hvat teksturin merkir, og lata tey so siga okkum, hvussu tey siga tað á teirra máli. Onkuntíð merkir hetta, at vit koma fram á orð, vit ikki kendu, og sum hóska júst til tekstin. Oftari merkir tað, at vit noyðast at umorða tekstin. Hetta var tað, sum hendi, tá ið vit umsettu hugtakið dýrd.

Onkuntíð máttu vit umorða dýrd við hugtøkum so sum góðska, rættvísi og vakurleiki. Onkuntíð hugtøk so sum vøkur styrki ella hátign. Alt eftir, hvat samanhangið var. Tað, vit miðaðu eftir, var, at hugmyndin, lesarin fekk, var sama hugmyndin, tey fyrstu, sum lósu skriftirnar, fingu.

Dýrd í okkara umhvørvi

Ofta kenna vit okkum í umstøðum, har tað tykist, sum ikki ber til at – um vit so kunna siga – umseta dýrd Guds inn í umstøðurnar, vit eru í. Kanska minnir tað um royndina at umseta orðið dýrd til mál, sum einki orð hava fyri dýrd. Vit mugu duga at umorða tað. Vit hildu, at vit fóru at dýrdargera Gud við at gera hetta og hatta, men sóu, at har bar einki til. Gott at minnast, at tað er júst undir slíkum umstøðum, at dýrdin kann gerast sjónskast.

Hoyrdi einaferð onkran siga: „Minst til, onkur fer at læra okkurt um Gud í dag, letur tú Hann liva lív Sítt gjøgnum teg.“ Hatta er at dýrdargera Harran, eisini har vit halda, at dýrdin ikki kann umsetast.

***

Gott at minnast, at tað at dýrdargera Gud er at endurspegla Hann mitt í lívsins hurlivasa.

Skrivað hevur Jógvan Júst Rasmussen

Orðið varð hold

og tosaði árameiskt við galileiskum tónalagi

Umsetingararbeiðið og Bíblian

Vit hava nú í mong ár havt tann stóra forrættin at kunna verið við í arbeiðinum at umseta Skriftina. Ein æra, sum er óuppiborin og fyllir okkum við eyðmýkt.

Tað er serstakt at kunna taka ein tekst, ið tey, sum tú umsetur fyri, ikki skilja, og arbeiða við honum, til tey skilja hann. At tað er Orð Guds, ger tað ikki verri. Onkur hevur sagt – at umseta er at fáa eygnabrýrnar hjá fólki at slappa av og munnin at opnast. Hesin meinti við, at fólk rykkja brýr, tá ið tey royna at skilja okkurt, og opna munnin, tá ið tey fata tað.

Umleið ár 400 týddi Jerome Skriftina til latín. Hetta gjørdi hann í einum helli í Betlehem. Umsetingin varð ikki væl móttikin. Men, sum frá leið, vandu fólk seg við hana og gjørdust góð við hana. Og tá ið ein tíð var liðin, varð avgjørt, at øll skuldu nýta umsetingina hjá Jerome. Um tey skiltu hana ella ikki, hevði ikki so nógv at týða.

Sum tíðin leið, varð vankunnleikin og myrkrið, sum við fylgdi, bara størri og størri, tí mong skiltu ikki latín. Men so kom trúbótin og við henni umsetingararbeiðið.

Í Týsklandi var tað Martin Luther, í Onglandi William Tyndale.

Tyndale segði einaferð við ein lærdan mótstøðumann: „Sparir Gud lív mítt, so skal innan nøkur fá ár drongurin handan plógvið vita meiri um Skriftina enn tú.“ Meiningin var, at tá ið Skriftin var umsett og umsett á slíkan hátt, at drongurin aftan fyri plógvið skilti hana, tá fór hann at kenna Skriftina betur enn hesin høgt lærdi maðurin.

Tað kostaði Tyndale dýrt at geva fólki sínum Skriftina. Hann kom at gjalda fyri tað við lívinum. – Og hann er ikki tann einasti, sum hevur goldið fyri at hava givið øðrum Orð Guds.

Sum sagt, er tað ein stór og óuppiborin æra, ið fyllir okkum við eyðmýkt, at kunna vera við í veldiga arbeiðinum at umseta Skriftina. Annars kann eg eisini nevna til stuttleika, at Tyndale var beiggi ein av forfedrunum hjá Cathy, konu míni.

Umsetingarbeiðið og boðskapurin

Áhugavert, hvussu nógv tað at umseta Skriftina líkist tí, sum Skriftin sigur um at gera seg til eitt við tey, tú roynir at náa. Vit vita jú av egnum royndum, hvussu lætt tað er at enda í einari kristnari ostaklokku, har vit – kunnu vit siga – tosa okkara egna átrúnaðarliga mál og hvørki eru á bylgjulongd við Gud ella næstan.

Jóhannes 1, 14 sigur um Jesus: „Orðið varð hold og tók bústað millum okkara, …“ Onkur hevur sagt tað soleiðis: „Orðið varð hold og tosaði árameiskt við galileiskum tónalagi.“ Jesus gjørdi Seg til eitt við tey, Hann kom at náa, og teir klóku í Jerúsalem fingu seg ikki at trúgva, at ein so heimføðisligur maður kundi vera komin av Himli. Vit kundu sagt, at teir hildu Hann vera skeivt umsettan.

Ápostlasøgan 2.6 sigur um fólkahópin: „… og tey vitstu ikki, hvat tey skuldu hugsa; tí tey hoyrdu hvør sítt egna mál talað av teimum.“ Soleiðis er Gud, Hann umsetur.

Somu meginregluna síggja vit, tá ið Pætur og seinni Barnabas og Saul fóru til heidningarnar við evangeliinum. Áður hevði hetta ikki verið møguligt, men nú var evangeliið – kunnu vit siga – umsett, og heidningarnir hoyrdu, skiltu og trúðu. Ápostlasøgan 14, 27 sigur, at Gud „hevði latið heidningunum upp dyr trúarinnar.“

Hatta er máti Hansara, sum gjørdist hold. Men tíverri hendir ofta tað sama sum við umsetingini hjá Jerome. Vit siga, at nú er nóg mikið umsett, frá nú av skulu øll vera eins og siga tað á sama hátt. Og so kemur myrkrið, sníkjandi, drepandi. Okkum tørvar aftur og aftur at hoyra Hann tala til okkara, hvør á okkara egna máli.

***

Vit sóu dýrd Hansara, tí Hann gjørdist hold. Og tað er bara soleiðis, at restin av heiminum kann fáa hana at síggja.

Asa kongur og vit

Asa kongur í Juda var ein maður, sum hevði og enn hevur nógv at læra okkum. Hann var ikki tað, sum vit kunnu kalla eitt gott fyridømi, men ofta læra vit mest av teimum ringu fyridømunum. Vit læra, hvussu vit ikki skulu gera.

Minnist ein eingilskmann tala í Betesda um Asa. Sera góð tala, og eg skrivaði mær niður nøkur brot úr taluni. Hugsaði at luta tey saman við nøkrum tankum um Asa kong.

Hugsaði eisini at luta tvey vers, sum eru knýtt at søgu Asa. Tá ið eg á sinni gekk á bíbliuskúla, skuldu vit læra eitt vers uttanat hvønn dag. Hesi bæði versini um Asa sita eftir. Fyrst Asa og brotini og so Asa og versini.

Asa og brotini

Eingilskmaðurin, sum eg nevndi, var John Dyer, ein vinmaður hjá Zachariasi Zachariassen, sála. Eg haldi, at teir høvdu gingið á bíbliuskúla saman í Onglandi. Áhugavert, hvussu nógvir floksfelagar hjá Zachariasi komu til Føroyar at vitja. Eg havi ongantíð boðið nøkrum vinmanni, sum eg gekk í skúla saman við í Amerika, heim at vitja. Havi nokk ikki torað, havi verið bangin fyri, at teir fóru at fortelja søgur um tíðina á skúlanum. 🙂

So til brotini og viðmerkingarnar:

  • John Dyer: Mín trupulleiki lagdur við føtur Hansara, er Hansara høvi at gera nakað stórt.

2. Krøn. 14.9-15.19: Etiporaraherurin leggur á Juda, og teir eru tríggjar ferðir so nógvir sum Asa og hansara menn. Asa nýtir trupulleikan til at geva Harranum høvi at gera nakað stórt. Hann rópar á Harran, og Hann svarar við at vinna Asa ein stórsigur.

  • John Dyer: Einki herðir hjørtu okkara meira enn viðgongd.

2. Krøn. 16.1-12: Nøkur ár eftir bardagan móti etioparum kemur Baesa kongur í Ísrael móti Juda. Asa, sum hevði notið viðgongd í fleiri ár, velur hesa ferð ikki at venda sær til Harran, men sendir í staðin silvur og gull til kongin í Damaskus saman við bøn um hjálp. Hesa ferð er tað kongurin í Damaskus og ikki Harrin, sum bjargar. Ein profetur kemur og átalar Asa, men Asa er vorðin harðhjartaður. Heldur enn at lurta gerst hann óður og setur profetin í stokkhúsið (16.10). Seinni gerst hann sjúkur í fótunum. Tað stendur (16.12), at „sjúka hansara versnaði í hvørjum; men heldur ikki í sjúkdómi sínum søkti hann HARRAN, nei, hann fór til læknarnar“. Hann var vorðin grótharður – ov nógv viðgongd.

  • John Dyer: Asa varð grivin í grøv, sum hann hevði høgt sær sjálvum.

2. Krøn. 16.14 sigur: „Teir jarðaðu hann í grøv, sum hann hevði latið høgga sær út …“ Vit hugsa sjálvandi her um yvirførda týdningin. Vit høgga okkum út okkara egnu grøv. Tað eru vit sjálv, sum gera av, hvar vit enda. Álvarsamt.

Asa og versini

Eg mann neyvan hava verið serliga glaður, tá ið vit skuldu læra hesi bæði versini uttanat, tey eru jú bæði í so long, og so skuldi eg læra tey uttanat á enskum. Dugi ikki longur at endurgeva tey orðarætt, men minnist innihaldið – og tað er tað, sum telur. Tað fyrra versið, 14.11, sigur um HARRAN, at Hann hjálpir teimum, sum líta á Hann. Seinna versið, 16.9, sigur um HARRAN, at Hann leitar runt alla jørðina eftir fólki, sum vilja loyva Honum at vísa styrki Sína á teimum.

  • „Tá rópti Asa til HARRAN Gud sín og segði: „HARRI! Hjá Tær er ikki munur á at hjálpa honum, ið nógva megi hevur, og honum, ið onga hevur. Hjálp okkum, HARRI Gud okkara! Tí á Teg styðja vit okkum, og í navni Tínum eru vit farnir móti hesi mannfjøld. HARRI! Tú ert Gud okkara – lat ikki menniskja standa seg móti Tær!“ (2. Krøn. 14.11)
  • „Tí eygu HARRANS skoða um alla jørðina, og Hann letur síggjast, at Hann er sterkur í at hjálpa teimum, sum heilhjartað eru við Honum. Í hesum hevur tú borið teg at sum dári; tí skalt tú hereftir altíð hava bardaga ímóti tær!“ (2. Krøn. 16.9)

– Tað verður spennandi einaferð at møta Asa og kunna takka honum fyri lærdómarnar, sum hann læt eftir seg. Kanska hann fer at spyrja okkum, um vit gjørdu somu feilirnar sum hann, ella um vit lærdu av honum ikki at gera teir. Keðiligt, um svarið verður jánkasligt.

Skrivað hevur Jógvan Júst Rasmussen

Skattir og sápubløðrur

Í kendu skaldsøgu síni Skattaoyggin sigur Robert Louis Stevenson frá um fjaldan skatt, goymdan á fjarskotnari oyggj. Tað er nakað spennandi og veruleikafjart við slíkum søgum.

Filipsoyggjarnar eru kjokkfullar av slíkum søgum, ikki minst Balabac. Oyggin hevur gjøgnum øldirnar verið vitjað av muslimskum sjórænarum, kinesarum, indarum og seinni evropearum: spaniólum, eingilskmonnum, hollendarum og ivaleyst øðrum við. Undir seinna heimsbardaga vóru tað japanarar og seinni amerikanarar, sum gjørdu seg galdandi. Alt íkast til spennandi søgur um goymdar skattir. Og har hevur verið nógv leitað gjøgnum árini, bæði av fólki á staðnum og fólki aðrastaðni frá. Kaldi veruleikin er tó, at eingin hevur nakrantíð funnið nakað, og neyvan fer nakar nakrantíð at finna nakað.

Minnist einaferð, at ein maður kom so alspentur og vísti mær eina sera sjáldsama mynt, sum hann hevði funnið onkustaðni. Hendan mundi vera nógv verd, spennandi um fleiri vórðu funnar. Peningurin var bronsulittur og hevði eitt hol í miðjuni. Eg mátti siga spenta manninum, at hatta var ein donsk 20 króna, og tað var bara fólk úr einum húsi á oynni, sum kundi hava mist hana, og tað var í nýggjari tíð. Altíð keðiligt at skula skuffa fólk.

Tað munna vera fá okkara, sum høvdu funnið uppá at tikið spaka í hond og farið at leita eftir fjaldum skattum. Vit vita, at tað hevði verið bæði býtt og skeivt. Og tó halda vit tað ikki vera so býtt at lata seg verða rivnan við, tá ið tað kemur til at gera beint ímóti tí, sum Skriftin sigur, og savna okkum skattir á jørðini (Matt.6.19), „har mølur og rustur eta, og tjóvar bróta inn og stjala!“ Vit vita, at Skriftin er full av áminningum og dømum, um hvussu skeivt hatta er, men onkursvegna gloyma vit tað.

Eg hoyrdi einaferð eina talu um Prædikaran, har talarin segði, at afturvendandi orðið í bókini, fáfongd, kann eisini merkja sápubløðrur. Syrgiligt at hugsa sær, hvussu ofta vit, sum vita betur, oyðsla tíð og orku upp á at renna eftir sápubløðrum.

Skriftin er full av søgum um evnið. Fyrsta Mósebók fortelur um Lot, sum valdi sær Jordanslættan – tað er økið nær Sodoma og Gomorra (1.Mós. 13.11-12). Alt ein stór sápubløðra. Hinvegin fortelur Onnur Mósebók okkum um skilagóða Móses. Her var ein maður, sum valdi ikki at spilla lívið upp á sápubløðrur. Hebrearabrævið 11.26 sigur:

„Hann roknaði vanæru Kristusar at vera størri ríkidømi enn skattir Egyptalands – tí hann hugdi fram móti lønini.“

Josva sigur frá um Akan (Josva 7.1), at hann tók av tí bannlýsta. Her var ein sápubløðra, sum ikki bara brast, men sum eisini gjørdi enda á bæði Akani og allari familjuni.

Dómarabókin sigur frá, hvussu ein so góður maður sum Gideon tók og breiddi út kappa sín, so fólkið kundi fylla hann við góðsi av tí, tey høvdu fingið, tá ið tey vunnu á midjanitum. Dómararnir 8.27 sigur:

Av hesum læt Gideon gera lívkyrtil … og hann varð Gideon og húsi hansara snerra.“

Meira enn bara ein sápubløðra, ein snerra. Vit kenna øll mong slík dømir, og ikka bara úr Skriftini, men eisini okkara egna lívi.

Aftur til Balabac. Mong á oynni høvdu skálkin við, hví vit vóru komin hagar. Tey høvdu ilt við at trúgva, at vit vóru komin allan hendan langa vegin bara at fortelja teimum um Gud. Har mátti okkurt annað liggja aftan fyri. Kanska ikki so løgið, at mong hildu, at tað mátti hava okkurt við fjaldar skattir at gera. Sjálvandi, tað hevði tað eisini, men tað vóru bara ikki teir skattirnir, sum tey hugsaðu um.

Jú, har vóru nógvar ymiskar meiningar um, hví vit vóru komin. Ein dagin segði onkur við meg, at hann var komin til ta niðurstøðu, at vit vóru har, tí at vit vóru við í eini skipan, har vit fyri nøkur ár á Balabac fingu eina stóra eftirløn. Og aftur hevði hann lutvíst rætt. Øll trúgvandi eru partur av eini skipan, har eftirlønin kann gerast rættiliga stór. Vit tæna jú Honum, sum segði:

„Savnið tykkum skattir í Himli, har hvørki mølur ella rustur etur, og tjóvar ikki bróta inn og stjala!“ Er hatta ikki nógvar ferðir betri enn at ganga og renna eftir sápubløðrum?

Skrivað hevur Jógvan Júst Rasmussen

Fagnað, góðtikin og enntá nógv betri!

Fyri meira enn 40 árum síðani fór eg á bíbliuskúla í Amerika. Tað merkti millum annað, at eg fór at læra um Bíbliuna á enskum. Nógv av tí, eg hoyrdi og las, segði mær einki – alt ov fremmant – men okkurt gjørdist mær sprelllivandi. Minnist, tá ið eg hoyrdi onkran endurgeva Efesus 1:6, at vit eru fagnað í hinum elskaða. Enska umsetingin segði, at vit eru “accepted in the beloved”. Vit eru góðtikin í hinum elskaða! Hatta hevði eg ongantíð hugsað um fyrr, at Gud hevur góðtikið okkum. Tað liggur jú til okkum at leingjast eftir at kenna okkum góðtikin. Sambært Efesus 1:6 eru vit góðtikin – og ikki bara av hvørjum sum helst, men av Gudi sjálvum. Hatta er ein sannleiki, sum ein kann sóla sær í.

Vit nýttu bara King James umsetingina á bíbliuskúlanum. Tað var ikki tí, at tey hildu, at hon var tann einasta rætta umsetingin. Orsøkin var, at tá í tíðini – og hetta er jú meira enn 40 ár síðani – var tað mest sum lóg í flestu samkomum og kristnum skúlum í Amerika, at tá ið tú vart á møti ella í skúlastovu, skuldi tú halda teg til King James umsetingina.

Seinni fór eg at nýta nýggjari umsetingar – nógv lættari at lesa – men tá ið eg kom til Efesus 1:6 í hesum nýggjaru umsetingunum, legði eg til merkis, at tær umsettu tað ikki sum King James. Í staðin fyri at siga, at vit eru góðtikin, søgdu tær – og eg endurgevi alt versið: „Dýrd náði Sínari til prís, sum Hann frítt hevur givið okkum í hinum elskaða.“ Skuffandi, helt eg, mær dámdi so væl, soleiðis sum tað stóð í King James.

Eg fór at kanna, hvussu tað stóð á frummálinum, og sá, at hugtakið, sum nýggjaru umsetingarnar umseta ‚frítt givið‘, og King James umsetur „góðtikið“, er sagnorðsformurin av orðinum náði. Umseta vit versið bókstavliga, er tað: „Dýrd náði Sínari til prís, sum Hann náðaði okkum við í hinum elskaða.“ Onkur heldur kanska, jamen, so skal tað bara umsetast soleiðis. Tað ber ikki til, í hvussu so er ikki, tá ið tú skalt umseta tað til føroyskt. Hugsa um tað. Á føroyskum merkir tað at náða ella vísa náði, at tú vísir samkenslu ímóti onkrum, sum er sekur, at tú linkar dómin, sum viðkomandi hevur uppiborið, ella bara letur hann falla burtur. Hatta er als ikki tað, sum liggur í grikska orðinum. Har er týdningurin ikki, at vit eru spard fyri tað, sum vit hava uppiborið, men at okkum er givið tað, sum vit als ikki hava uppiborið. Síggja tit munin?

Jú, tað er beint, sum gomlu umsetingarnar søgdu. Vit eru góðtikin ella fagnað, sum tað stendur hjá Victor, men tað liggur nógv meira í hasum enn bara tað. Gud hevur tikið okkum til Sín, góðtikið okkum og rætt og slætt díkt okkum undir við óuppibornum signingum.

Og so er tað eisini eitt annað. Vit menniskju hava lyndi til at góðtaka tey, sum vit halda vera í lagi, og ikki at góðtaka tey, sum vit ikki halda vera í lagi. Soleiðis er Gud ikki. Eingin okkara var í lagi, men kortini tók Hann okkum til Sín og díkti okkum undir við náði yvir náði – alt óuppiborið. Hann ger tað ikki grundað á, hvørji vit eru, men grundað á, hvør Hann er. Hann ger tað alt náðidýrd Síni til prís.

 ————

Eg byrjaði við at siga frá, hvussu máliskan „góðtók“ greip meg, tá ið eg lærdi at lesa Bíbliuna á enskum. Lat meg enda við at fortelja eitt sindur um, tá ið vit umsettu síðsta partin av Efesus 1:6 til Molbog, har tað stendur „í hinum elskaða“. Á filipinsku málunum ber ikki til at nýta hugtakið „í“ á sama hátt, sum vit kunna nýta tað. Vit kundu ikki siga, at vit eru „í hinum elskaða“, vit máttu siga, at „vit eru knýtt at hinum elskaða“. Mær dámar hatta so væl. Grundin, at vit eru díkt undir við Guds signingum, er, at vit eru knýtt at hinum elskaða, at vit eru eitt við Hann. Knýtt at hinum elskaða eru vit nú Guds elskaðu – góðtikin, fagnað, díkt undir við øllum andaligum signingum.

Efesusbrævið 1:6, gott vers! Og vit hava bara hugt at einum parti av versinum.

Skrivað hevur Jógvan Júst Rasmussen

Tríggjar kvinnur

Marta var tann raska. Tann, sum sá, hvat skuldi gerast, og gjørdi tað. Í Lukas 10.40 stríddist hon og gjørdi sær nógvan ómak fyri Harranum, og í Jóhannes 12.2 var tað hon, sum kokkaðist, tá ið tey gjørdu Harranum máltíð.

Tað er satt, at bæði hon og Maria høvdu hug at átala Jesus, at Hann ikki var har, tá ið beiggi teirra doyði (Jóh. 11.21, 32). Munurin var tó, at hjá Martu var átalan flættað saman við eini sterkari trúarvissu um uppreisnina. Og tá ið Jesus segði við hana (Jóh. 11.25-26):

„Eg eri uppreisnin og lívið, tann, ið trýr á Meg, skal liva, um hann so doyr.
Og hvør tann, ið livir og trýr á Meg, skal í allar ævir ikki doyggja.“

Og so spurdi hana: „Trýrt tú hesum?“ svaraði hon beinanvegin (v. 27):
„Ja, Harri, eg trúgvi, at Tú ert Kristus, Sonur Guds, Hann, sum skal koma í heimin!“

Og við hasari trúarvissuni fór hon og segði við Mariu, systur sína (v. 28):
„Meistarin er her og vil finna teg!“

Tað var gott skil í Martu.

***

Maria var øðrvísi. Hon setti seg bara at lurta, meðan Marta stríddist og strevaðist. Sjálvandi, vit vita, hvussu tað endaði, men vit skilja Martu so ómetaliga væl.

Og í Jóhannes 12:

Meðan Marta kokkast, kemur Maria og (kanska uttan at hugsa um, hvussu dýr salvan var), oyðslaði hon eina heila ársløn burtur eftir eini lítlari løtu. Nú giti eg, og tað skulu vit vera varin við at gera. Men hvat í allari víðu verð hevur Marta hugsað? Eg kundi gitt mær til, at hon var nakað glað, tá ið Judas talaði at. Tað hevði eg í hvussu so er verið. Kanska Marta segði við Judas, uttan nakað ljóð, bara við vørrunum: „Takk Judas, tað er fyri neyðini, at onkur torir at tala at.“

Hetta eru sjálvandi bara gitingar, kanska skeivar gitingar. Men hvussu er og ikki, mong okkara høvdu 100% tikið undir við átaluni frá Judasi og hinum lærisveinunum. Vit høvdu hildið tað verið skeivt at oyðsla pengar soleiðis.

Og so var tað, tá ið Lazarus doyði.

Heldur enn at gera sum Marta og flætta átaluna saman við eina trúarjáttan, so fór hon bara at gráta. Hví kundi hon ikki vera meira sum Marta og seta orð á vissuna, sum Orð Guds gav henni? Soleiðis hugsa mong okkara, men ikki Harrin. Tað var gráturin hjá Mariu og ikki trúarjáttanin hjá Martu, sum rørdi hjartastreingir Jesusar (Jóh. 11.33-35). Tað var hon, sum valt hevði hin góða lutin (Luk. 10.42), og tað var hon, sum tá ið hini hildu hana vera oyðsluta, salvaði Jesus til jarðarferð Hansara (Jóh. 12.7). Hon skilti, tað hini ikki skiltu.

***

Og so er tað einkjan, sum legði alt, ið hon átti, í tempulkistuna (Luk. 21.1-4).

Søgan, um tað, sum hon gjørdi, er ímillum tvær hendingar, har Jesus kolldømir teir leiðandi (Luk. 20.45-47) og templið (Luk. 21.5-36). Mitt ímillum hesar báðar kolldømingarnar kemur hon og leggur alla ogn sína í eina kistu, so menn, sum Jesus júst hevur kolldømt, kunna nýta teir til eitt tempul, sum Jesus júst hevur kolldømt.

Hevði hon ánilsi fyri, hvat tala Jesusar snúði seg um? Tað kundi verið freistandi at steðga henni og sagt: „Góða, ikki geva templinum gávuna, far heldur og tosa við Mariu Magdalenu og Jóhannu. Tær standa har yviri. Tær kunna siga tær, hvar pengarnir verða betur nýttir“ (Luk. 8.1—3).

Men soleiðis hugsaði Jesus ikki. Hann prísaði kvinnuni og segði, at hon hevði givið meira enn øll hini.

————-

Vit kundu hildið á við fleiri slíkum hendingum.  Skriftin vísir aftur og aftur, at ofta eru tað júst tey, sum vit halda skilja minst, sum skilja mest.

Skrivað hevur Jógvan Júst Rasmussen

Trúgvin og teir burturvilstu synirnir

Maður hevði tveir synir. Hin yngri … fór avstað til land langt burtur; … Men hin eldri sonur hansara …

Tveir, sum viltust

David Peckham var eitt kent navn í føroyskum samkomuhøpi. Mong eldri minnast hann frá bíbliuskeiðum, møtum og barnamøtum afturi í trýssunum. Hann átti eisini stóran lut í, at Páll Poulsen og Óli á Grømma fóru út sum trúboðarar við New Tribes Mission. Og tað, at teir fóru, kom seinni at hava stóra ávirkan á føroyskt trúboðanarvirksemi. Jú, Peckham var væl kendur.

Men so hoyrdi tú ikki aftur frá honum.

Tá ið hann um aldarskiftið kom afturíaftur, var tað við einum grípandi boðskapi um endurreisn. Vónbrot oman á vónbrot høvdu ført til, at hann hevði vent Gudi bakið og hevði í okkurt um eina fjórðingsøld einki við Gud og fólk Hansara at gera. Nú var hann komin aftur, og boðskapur hansara var grípandi.

Hann skrivaði eina bók um tað, sum honum hevði verið fyri. Eg vísti einum eldri trúboðara á Filipsoyggjunum bókina. Eftir at hava hugt ígjøgnum hana segði hann, at tað var júst hatta, sum eisini hevði hent honum fyri mongum árum síðan. Vónbrot oman á vónbrot høvdu ført til, at hann, tó uttan at geva sær far um tað, var givin at hava álit á Gudi. Munurin á honum og Peckham var, at hann ongantíð alment hevði tikið frástøðu frá Harranum og fólki Hansara, hann hevði bara hildið á í tænastuni. Hann segði, at hann livdi soleiðis í fleiri ár, áðrenn hann varnaðist, hvat hent var, og kom aftur til Harran.

Onkur sigur kanska, at tað er at gera í so nógv av at siga, at hasar søgurnar eru eins. Peckham vendi jú øllum bakið, meðan hin, hóast alt, hevði hildið á.

Eg veit ikki, kanska var David Peckham í summum førum betur fyri enn hin. Peckham visti, at hann hevði vent Gudi bakið, tað gjørdi hin ikki. Ringt er at koma aftur, tá ið tú ikki hevur givið tær far um, at tú ert vikin av leið.

Trúgvin og tey vilstu

Tað, sum gekk galið hjá báðum monnunum, var, at teir góvu uppat at trúgva Gudi. Minnist einaferð, at eg sat og prátaði við ein samverkamann á Filipsoyggjunum. Vit sótu inni á skrivstovuni hjá honum, einum lítlum skúri aftan fyri húsini hjá teimum, beint har frumskógurin byrjaði. Meðan vit práta, nevnir hann, at hann hevði júst lisið onkustaðni um, hvussu samanflættað evnini synd og vantrúgv eru. Ádam og Eva syndaðu, tí tey ikki vildu trúgva Gudi, vildu ikki trúgva, at Hann hevði teirra besta í huga. Hatta er í stuttum, hvat vantrúgv er. Vert er at minnast, hvussu týdningarmikil trúgvin er. Hon avspeglar, hvat vit halda um Gud. Ikki at trúgva Honum brýtur samfelag okkara við Hann, og tað kann einans verða endurreist, tá ið vit aftur velja at trúgva Honum. Ei undur í, at hitt andaliga lívið verður kallað trúarlív.

Og so ein lítil tanki afturat. Efesusbrævið kapittul  seks, vers 16 sigur, at tað er við skjøldri trúarinnar, at vit eru ment at sløkkja pílar hins ónda. Trúgvin er skjøldrið.

Skrivað hevur Jógvan Júst Rasmussen