Skjøldir kappanna – ikki salvaður við olju

„Dávid sang henda sorgarsong um Saul og Jónatan, son hansara, og gav tað boð, at Judasynir skuldu læra „Bogan“ – hann er uppskrivaður í „Bók hinna sannhjartaðu“ –:“ Seinna Sámuelsbók 1.17-18

Saul og Jónatan liggja falnir á Gilboafjøllum. Dávid er sundurbrotin av harmi og skrivar ein sorgarsong um feðgarnar. Grípandi sangur. Vit hyggja at einum lítlum broti (2. Sám. 1.21):

„Gilboafjøll! 
Ei falli døgg, og ei regn á tykkum, 
ei veri har markir, sum bera offurgávur! 
Tí har vórðu skjøldir kappanna vanærdir, 
skjøldur Sauls – ikki salvaður við olju.“

Í djúpu sorg síni lýsir Dávid bann yvir Gilboafjøll, tí tað var har, Saul og Jónatan fullu. Líðirnar á Gilboafjøllum høvdu verið gróðrarríkar markir, tað fóru tær ikki at verða longur. Nú fóru tær at verða oydnar.

Ríki vøksturin á Gilboafjøllum hevði verið nýttur til offurgávur, Harranum til góðan anga. Soleiðis fór ikki at verða longur. Nú fór har hvørki at falla døgg ella regn. Himmalin fór at verða afturlatin.

Og alt tí, at Saul valdi ikki at vera Gudi trúgvur. Hetta minnir okkum á Rómbrævið 8.20-22: 

„Skapningurin varð jú lagdur undir fáfongd, ikki við vilja sínum, men fyri Hansara skuld, sum legði hann undir hana, 

í vón um, at skapningurin við skal verða loystur úr trældómi forgeingiligleikans til dýrdarfrælsi Guds barna.

Vit vita jú, at allur skapningurin tilsamans suffar og hevur verkir líka til nú.“

Og so til seinnu helvt av Seinnu Sámuelsbók 1.21:

„Tí har vórðu skjøldir kappanna vanærdir, 
skjøldur Sauls – ikki salvaður við olju.“

Skjøldir kappanna sipar óivað til Saul og Jónatan. Orðið vanærdur kann umsetast, vrakaðtveitt burtur ella slept. Tann, sum hevði hildið honum, hevði mist skjøldin í fallinum, og nú lá hann har í runu og blóði, kanska beint við síðuna av deyða eigaranum. Alt meðan filistararnir háðandi vanærdu tað, teir sóu.

Vanliga vóru skjøldirnir salvaðir við olju. Salvaði skjøldurin minnir um Saul, Guds salvaða (1. Sám. 10.1). Eftir tað, sum hent hevði á Gilboafjøllum, hevði tann salvingin lítið at týða. 

Orðið salvaður kann eisini umsetast smurdur. Skjøldirnir vóru gjørdir av viði og máttu tí smyrjast regluliga við olju, bæði so teir kundu vera nýtiligari, og eisini so lættari var at halda teir reinar. Nú lógu teir har dálkaðir við blóði, gloymdir og til ónýttu, ongin smurdi teir longur.

Oljan er ein mynd av Heilaga Andanum, og skjøldurin er ein mynd av trúnni. Tá ið synd kemur uppí, missa vit skjøldin, trúgvin endar í rununi, og oljan, Heilaga Andin, sum helt okkum rein og nýtilig, er ikki longur sjónsk. Deyðin er komin inn, og okkara ríku Gilboafjøll eru vorðin oyðin.

Ei undur í, at Dávid var sundurbrotin av sorg. Tað var eingin orsøk, at tað skuldi enda soleiðis. Saul kundi verið komin aftur til Harran. – Og tað kunnu vit eisini, aftur og aftur. 

Kanska hevði tað verið hóskandi at enda við at lisið allan sangin (2. Sám. 1.19-27):

„Prýði títt, Ísrael, liggur dripið á heyggjum tínum 
– á, at hetjurnar skuldu falla!

Sigið ikki frá tí í Gat, 
kunngerið tað ikki á gøtunum í Askalon 
– so ikki Filistaradøturnar fara at frøast, 
døtur hinna óumskornu at rópa av gleði! 

Gilboafjøll! 
Ei falli døgg, og ei regn á tykkum, 
ei veri har markir, sum bera offurgávur! 
Tí har vórðu skjøldir kappanna vanærdir, 
skjøldur Sauls – ikki salvaður við olju. 

Frá blóði falna, 
frá fiti kappanna 
veik bogi Jónatans ikki;
aldri kom svørð Sauls ómettað aftur. 

Saul og Jónatan, 
elskuligir og mildir í lívinum, 
skiltust ikki heldur í deyðanum; 
kvikari vóru teir enn ørnir, 
sterkari enn leyvur. 

Á døtur Ísraels! 
Grátið um Saul, 
sum klæddi tykkum fagurt í purpur, 
og sum setti gullstás á klæði tykkara! 

Á, at hetjurnar skuldu falla í stríðnum! 
Dripin liggur Jónatan á hæddum tínum! 

Sárliga syrgi eg teg, bróðir mín Jónatan! 
Tú vart mær hjartans kærur; 
kærleiki tín var mær undurfullur, 
meiri enn kvinnukærleiki. 

– Á, at hetjurnar skuldu falla, 
hervápnini ganga til grundar!“

Bønarløtan fyri mai 2021


Bønarløtan fyri mai er tøk – trýst her: Bønarløtan mai 2021

Sálin og tankar okkara

„… Lova HARRANUM, sál mín, og alt, sum í mær er, lovi heilaga navni Hansara!“ Sálmur 103,1

Sálarfrøðingar siga, at vit ERU sál fram um at hava eina sál, eins og vit eru eitt likam. Vit eru sál, andi og likam. At skilja millum sál og anda kann vera avbjóðandi, men tað, sum eg fari at taka fram, er sálin í menniskjanum.

Vit liva í eini tíð, sum er úrslit av undanfarnum tíðum. Vit byggja á tað farna, bæði tað góða og tað ringa. Menniskjanflytur seg, bæði so og so. Stundum flytur hon seg nærri tí guddómligu fullkomnu ímyndini og til aðrar tíðir burtur frá.

Koronutíðin hevur lært okkum sera nógv um okkum sjálv. Vit raðfesta likamliga heilsu ómetaliga høgt, ja, so høgt, at hon ofta verður raðfest hægri enn sálarliga heilsan. Einki beinleiðis skeivt í at skýggja hesa sjúku, sum bæði hevur deyða og seinárin við sær. Um vit nú verða rakt av seinárinum, kann hetta bera í sær, at vit gerast minni virkin í arbeiðslívinum. Og tá ið vit rokna jarðisku tilveruna so høgt, gera vit alt fyri at sleppa undan hesi sjúku. Vit siga enntá, at „tíð er pengar“ uttan at hugsa um, hvat tað inniber. Kanska tíð er at steðga á. Hugsa tær, um tú misti alt? Um tú misti arbeiðsførleikan og alt tað jarðiska. Er lívið tá framvegis nakað vert? Kanska fert tú tá av sonnum at siga, at einki kann skilja okkum frá kærleika Kristusar, hvørki lív ella deyði ella korona.

Sálin! Tað er hon, sum tilbiður Gud. Tað er hon, sum søkir Gud og leingist eftir Honum. Og tað er okkum nóg mikið, tí til tað vórðu vit skapað: at tilbiðja Hann. Í sálini sprettir vónin, tí vónin myndast í tonkunum. Sálarfrøðin sigur, at sálin fyrst og fremst er okkara tankalív. Tá ið vit gerast sálarliga sjúk, hevur okkara tankalív liðið ov leingi.

Vert er at geva sær gætur, hvørjar tankar ein hevur. Hvussu hugsa vit í lívsins umstøðum og avbjóðingum? Megna vit altíð at taka undir við orðunum í Sálminum – sál mín, lova Harranum, ALT, sum í mær er, lova Harranum? Vit skapa sjálv okkara lív. Vit eru ikki eitt tilvildarligt úrslit í alheiminum, sum bara skal fylgja streyminum frá punkt A til B. Ein og hvør eigur at taka ábyrgd fyri sínum egna lívi. Tað er nógv, sum møtir okkum í lívinum, og nógv er uttan fyri okkara egnu ávirkan, men vit avgera sjálv, hvussu vit møta hesum.

Alt byrjar í tonkunum. Tað byrjar í sálini. Eins og vit leggja nógv fyri at hava eina góða likamliga heilsu, áttu vit at lagt enn meiri fyri at havt eina góða sálarliga heilsu. Alt byrjar í okkara tankalívi, okkara innasta. Har er ríkidømi at finna. Eitt ríkidømi, sum ongin kann taka frá okkum. Mær dámar so væl orðini hjá Victor Hugo: 

Eitt er, sum er størri enn havið – tað er himmalhválvið. Eitt er, sum er størri enn himmalhválvið – tað er tað innasta í sálini.

Hugsa vit um likamið, so er tað avmarkað. Tað er avmarkað til staðið, har vit eru stødd, og tað er avmarkað til tíðina, sum er givin okkum at liva. Men avmarkingarnar í sálini eru næstan ongar. Tá ið eg sigi næstan ongar, er tað tí, at vit sum menniskju eru avmarkað, so leingi vit eru menniskju og liva í skugganum av syndafallinum. Men samanborið við likamið hevur sálin frítt at fara. Hon ferðast hagar, tankarnir leiða hana, og hon verður myndað av tí, vit eru upptikin av. Er sálin upptikin av tí góða og dámliga, so blómar hon. Er hon harafturímóti upptikin av stúranum og myrkri, so fánarhon og líður.

Um vit veruliga vilja taka undir við Dávidi í Sálmi 103, har hann tilbiður Gud við allari sál síni, so megna vit eisini tað. Tá ið sálin er okkara tankalív, so kunnu okkara tankar vera upptiknir av Gudi.

Men treytin er, at vit sum menniskju mugu hava eina rætta gudsmynd. Er hon røtt, verða vit sum menniskju og gudsbørn meira tilvitað. Jesus var jú bæði heilt menniskja og heilt Gud. Granska vit Hansara lív, síggja vit, hvussu nógv Hann var menniskja. Hann var á ongan hátt ein religiøsur hyklari, tvørturímóti so avdúkaði Hann religiøsitet og hyklarí.

At tilbiðja Gud við allari okkara sál krevur nakað av okkum. Tað krevur disiplin og áhaldni. Tað krevur, at vit gerast tilvitað um tankar okkara, at vit taka tankarnar til fanga og royna teir á Orðið.

Bið Gud leiða teg í Hansara tankar, so fært tú eina sanna og rætta gudsmynd og samstundis eina rætta mynd av, hvør tú ert sum menniskja.

Vit eru tíverri øll meir ella minni uppvaksin við skeivari gudsmynd. Hetta er religiøsitetur og má lúkast úr tonkum okkara. Tað finst eingin ávís uppskrift, tí vit eru øll ymisk, men eitt eiga vit í felag, og tað er Talsmaðurin, sum kann leiða okkum í allan sannleika. Mátti Hann hjálpt okkum við hesum.

Hebron – samband undurfult

Gamla Testamentið er fult av vøkrum skuggamyndum, sum eru útlagdar í Nýggja Testamenti. Sjálvandi skalt tú vera varin, tá ið tað kemur til skuggamyndir, tí lætt er at fara ov langt. Tá ið tað er sagt, so er eisini gott at minnast, at stundum kann tað vera gott at hava gudgivið hugflog, eitt hugflog, sum sær vakurleika Guds, har onnur ikki síggja hann.

Havi sitið og hugnað mær við skuggamyndum í sambandi við Hebron. Havi verið signaður og hugsaði, at kanska kundi tað eisini verið onkrum øðrum til signing.

Fyrst eitt sindur um Hebron

Ábram búsettist í Hebron og reisti HARRANUM altar har (1. Mós. 13.18). Seinni var tað í Hebronøkinum, at hann keypti Makpelamark og Makpelahelli, einasta jarðarstykki, okkum kunnigt, sum hann kundi kalla sítt egna. Hann keypti tað at nýta til kirkjugarð (1. Mós. 23). Sára, Ábraham, Ísakur, Rebekka, Jákup og Lea liggja øll grivin har (1. Mós. 49.31; 50.13). 

Tá ið njósnararnir komu inn í Kána‘ansland, kannaðu teir økið kring Hebron (4. Mós.13.22, 28, 33).  Seinni tók Kaleb Hebron og økið rundan um tað, og var tað seinni givið honum og avkomi hansara í ogn (Josva 14.6-15). 

Hebron gjørdist seinni griðstaður (Josva 20.7-9).

Tað var í Hebron, at Dávid varð salvaður til kong, og har búði hann fyrstu árini, eftir at hann var vorðin kongur (2. Sám. 2.3-4 og 5.3-5). Tað var eisini haðani, at Absalom gjørdi uppreistur móti Dávidi (2. Sám. 15.7 o.l.). 

Rehabeam kongur, sonur Sálomo, styrkti múrarnar kring Hebron og gjørdi býin til víggirdan stað (2. Krøn. 11.5, 10).

Týdningurin av navninum Hebron

Hebron merkir at binda saman. Orð, sum lýsa týdningin av orðinum Hebron, eru millum onnur: ríkissamband, samgonga, felagsskapur, samband og samfelag. 

Hebron myndar fyri okkum týdningin av at liva í sambandi við Harran.

Eikilundin í Hebron

Ábram búsettist við eikilundina í Hebron (1. Mós. 13.18). Eikilundir góvu lívd móti sólini. At liva í sambandi við Harran er at sita „í lívd hins Hægsta“ og búgva „í skugga hins Alvalda“ (Sálm. 91.1).

Altarið í Hebron

Ábram reisti HARRANUM altar í Hebron (1. Mós. 13.18). 

At liva í sambandi við Harran er at vera tilbiðjari.

Hellið í Hebron

Sum nevnt, var Makpelamarkin og hellið einasta jarðarstykki, Ábraham kundi kalla sítt egna. Hann hevði goldið fyri tað við sínum egnu pengum (1. Mós. 23.19).

At liva í sambandi við Harran er at taka til okkara tað, sum hevur kostað okkum nakað.

Dalurin rundan um Hebron

Tað var úr trygga Hebrondalinum, at Jákup sendi Jósef longu leiðina, sum teir ikki vistu, fór at enda heilt niðri í Egyptalandi (1. Mós. 37.14).

Tá ið vegurin gerst langur og ørkymlandi, er tað lættari, tá ið útgangstøðið er Hebrondalurin.

Tindurin yvir av Hebron 

Tað var niðan á tindin beint yvir av Hebron, at syndarin Samson bar hurðar býportursins og báðar porturstólparnar. Minnir um stóra syndaberan, sum bar eina mangan størri byrði niðan á heyggin Golgata. 

At liva í sambandi við Harran er at vera yvir av Golgata.

Portrið í Hebron

Tað var í portrinum í Hebron, at Jóab drap Abner. Hebron var griðstaður. Hevði Abner verið komin inn um portrið, hevði Jóab einki kunna gjørt honum (2. Sám. 3.27). 

At liva í sambandi við Harran er at vera røttumegin portrið.

Tjørnin í Hebron

Í Seinnu Sámuelsbók 4.12 lesa vit um menn, sum vórðu hongdir upp við tjørnina í Hebron. Fólk savnaðust vanliga við tjarnir, og hesir menninir vórðu hongdir har, so fólk kundu verða mint á álvaran í misbroti teirra.

At liva í sambandi við Harran er at skilja álvarsomu avleiðingar syndarinnar.

Grøvin í Hebron

Dávid vildi æra minnið um Isboset og Abner við at jarða teir í Hebron (2. Sám. 3.32; 4.12).

Og, sum longu nevnt, tað var jú har Sára, Ábraham, Ísakur, Rebekka, Jákup og Lea vóru jarðað.

At liva í sambandi við Harran er at minnast og æra tey, sum fóru undan okkum.

————

Samband undurfult, gleði fyllir meg,

hildin trygt í Guds Jehovas hond,

ríku signingar, friðin eigi eg,

hildin trygt í Guds Jehovas hond.

Sprelllivandi sannleiki – úr hebraiskari orðabók

Tað hevði verið stuttligt at duga hebraiskt! Kanska verður tað einaferð. Sum er, dugi eg bara nøkur fá hebraisk orð, kunnu helst teljast á einari hond – og tað røkkur ikki langt. 

Og tó. Kanska hevði tað verið áhugavert at hugt at einum av hesum orðunum. Hugsi um orðið „hesed“. Latið okkum – bara fyri at fáa eina hóming av, hvussu ríkt orðið er – hyggja at, hvussu tað er umsett í einari tilvildarligari bók í Gamla Testamenti. Vit hyggja at Seinnu Sámuelsbók:

  • Í 2.5 er tað umsett kærleiksverk
  • Í 2.6 og 9.1, 3 og 7 er tað umsett miskunn
  • Í 3.8 er tað umsett gjørt væl við
  • Í 7.15 er tað umsett náði
  • Í 10.2 er tað umsett vinskap
  • Í 16.17 er tað umsett kærleiki

Og her hóma vit bert ein farra av litríku geislunum frá orðinum hesed. Fólk, sum eru serkøn í hebraiskum, siga, at orðið lýsir millum annað kærleikan og trúfestið, sum vit finna í familjubondum, vinabondum og líknandi. Orðið er eisini ofta nýtt í sambandi við sáttmálar millum einstaklingar ella bólkar. Tað var Harrans hesed ímóti okkum, sum fekk Hann at binda Seg til okkara.

Latið okkum hyggja at nøkrum vælkendum brotum úr Gamla Testamenti, brotum, sum lýsa, hvussu Harrin vísir okkum hesed, og hvussu Hann vil, at vit vísa hvør øðrum hesed.

Guds hesed

Harrin er ríkur í hesed og dugir væl at goyma tað (2. Mós. 34.6-7):

„… HARRIN! HARRIN! – miskunnsamur og náðigur Gud, langmóðigur og ríkur í miskunn (hesed) og trúfesti, 

sum goymir náði (hesed) í túsund mannaminni, sum fyrigevur misgerð, lógbrot og synd, men als ikki letur hin seka verða óstraffaðan, sum straffar misgerðir fedra á børn og barnabørn, ja á børn barnabarna og á børn teirra uppaftur!“

Brotið lýsir, hvussu Harrin bant Seg til jørðiska fólk Sítt Ísrael. Flutt til okkara, avspeglar tað, hvussu Harrin við hesed Síni hevur gjørt okkum part av familju Síni og bundið Seg til okkara. Í brotinum stendur, at Hann er ríkur í hesed. Hann fer ongantíð at siga: „Nú er einki hesed eftir.“ Og har stendur eisini, at Hann goymir hesed. Hann hevur goymt tað so væl, at eingin kann koma og stjala tað.

Hesed Harrans er nýtt hvønn morgun (Sorg. 3.21-23):

„Men hetta skal eg leggja mær á hjarta, og tí skal eg vóna: 

Tað er náði (hesed) HARRANS, at tað er ikki úti við okkum, hon er ikki uppi enn.

Hon er nýggj hvønn morgun, stór er trúfesti Tín.“ 

Høvdu vit fingið tað, vit høvdu uppiborið, hevði tað langt síðan verið úti við okkum. Vit eru væl sloppin, og tað er alt hesed Harrans fyri at takka. Hesed Hansara er ikki uppi enn, nei, tað er nýtt hvønn morgun. Har hongur einki gamalt agg við. Hvør dagur er ein nýggjur dagur, fullur av nýggjum hesed.

Okkara hesed

Harrin krevur, at vit vísa hesed (Hos. 6.6):

„Tí Eg vil hava kærleika (hesed) – og ikki sláturoffur, kunnskap um Gud – og ikki brennioffur!“

Hoseas 6.6. er útgáva Gamla Testamentis av kærleiks kapitlinum, Fyrra Korintbræv 13. Hoseas knýtir saman hugtøkini hesed og tað at hava kunnskap til Gud. At kenna Gud merkir, at vit vísa hesed. Ein sjálvfylgja, sum ikki er so løtt at føra út í lívið.

Jesus endurgevur Hoseas 6.6 tvær ferðir í Matteus (9.13 og 12.7). Teir leiðandi skiltu ikki Jesus, tí teir skiltu ikki hesed.

———

Kanska smágentan rakti seymin á høvdið, tá ið hon bað:

„Góði Gud, ger tey óskikkiligu skikkilig, og tey skikkiligu fitt.“

Gud, borg okkara!

Vit búgva í Suður-italia, í landslutinum Molise, uttan fyri býin Campobasso. Býurin var upprunaliga bygdur rundan um borgina Manforte, ið varð bygd ovast á eini høvd. Hetta var langt afturi í miðøldini. Manforte merkir hjálp ella styrki. Borgin stendur enn í dag, men er nú meira til prýði og mentan. Ikki nógv hjálp í henni longur. Kanska ein mynd av heiminum – ein stokkut hjálp, sum bara er fyri eina tíð, og síðan ikki nyttar til stórt annað enn at minna okkum á tað gamla.

Borgir vóru ætlaðar, sum Paulus sigur í Seinna Korintbrævi 6.7: „… bæði til álop og verju“. Eg spurdi ein vin, hvat honum kom í huga, tá ið hann hugsaði um eina borg. Hann svaraði, at hann hugsaði um borgina sum eitt stað ella endamál, sum fólk hava í felag og eru stolt av og vilja berjast fyri og verja. Beinrakið, helt eg. Teir gomlu nýttu borgir at goyma seg í og eisini at samlast og gera seg til reiðar til komandi bardagar.

Ein annar vinur hugleiddi: „Borgaraskapur okkara er í Himlunum gjøgnum sáttmálan, ið Jesus er borgsmaður fyri.“ Borgaraskapur, borgsmaður! Hatta er eitt ríkt hugtak, orðið borg!

Áhugavert, hvussu nógv Dávid helt til í borgum ella fjallaborgum, sum Skriftin kallar tær, og eisini áhugavert, hvussu ofta hann kallaði Gud fyri borg sína.

Hebraiska orðið, ið er umsett fjallaborg, merkir klettur ella berg, eitt stað, sum er høgt uppi, ringt at sleppa til. – Minnir eitt sindur um føroyskar bygdir, har tað er forberg og illa atkomiligt. Tað ráddi um hjá fyrstu niðursetufólkunum at kunna verja seg. Hetta kann samanberast við støð her í Italia – eitt nú býin Campobasso – ið, sum nevnt, er bygdur rundan um eina borg ovast á eini høvd.

Borgirnar í Sámuelsbókunum

Tað var serliga, meðan Dávid flýddi undan Saul, at hann helt til í fjallaborgum. Onkuntíð var var hann í hellinum við Adullam – hóast hellið ikki verður nevnt borg, var tað kortini eitt slag av fjallaborg (1. Sám. 22.1). Onkuntíð var hann í fjallaborgunum í En-Gedi (24.1) – møguliga hava tær verið á Masadahæddini. Í Fyrru Sámuelsbók 23.14 er hann í fjallaborgunum í Zifsoyðimørk. 

Eftir at Saul var deyður, og Dávidi ikki longur tørvaði at goyma seg fyri honum, tók hann Zionsborg frá jebusitum, búsetti seg har og rópti hana Dávidsstað (2. Sám. 5.7-9). Hann visti, at hóast Saul var farin, so vóru tað aðrir fíggindar. Álopini fóru at halda á, og honum fór altíð at tørva borgir, støð, har hann og menn hansara kundu savnast og búgva seg til komandi bardagar.

Borgin í Sálmunum

„HARRIN er klettur mín, skansi mín, frelsari mín; Gud mín er klettur mín, sum eg søki mær skjól hjá, skjøldur mín, frelsuhorn mítt, borg mín!“ Sálmur 18.3

Tað stendur, at Dávid sang HARRANUM henda song, tann dag HARRIN hevði bjargað honum úr hondum alra fígginda hansara og Sauls. Eins og Dávidi tørvaði borgir at fjala seg í, soleiðis tørvaði honum eisini at goyma seg í Gudi, tí sonnu borgini. Tað sama er satt um okkum. Okkum tørvar aftur og aftur at flýggja til Gud, Borg okkara.

„Lovaður veri HARRIN, … miskunn mín og borg mín, vernd mín, frelsari mín, skjøldur mín og tann, ið eg søki mær skjól hjá …“Sálmur 144.1-2

At Gud er miskunn og borg okkara, merkir, at vit hava ikki uppiborið at goyma okkum í Honum, men vit sleppa at gera tað, tí Hann er miskunn okkara.

„HARRIN er hinum kúgaða ein borg, ein borg á neyðartíðum.“ Sálmur 9.10

Vanliga vóru fjallaborgirnar bara ætlaðar monnum, sum kundu vera um kongin og verja hann. Borg okkara, Harrin, er øðrvísi, Hann tekur tann kúgaða til Sín. Hann ger tað, hóast Hann veit, at tann kúgaði verður til lítla nyttu. Soleiðis er Borg okkara. Er tað ikki stórt?

Pætur – ein klettur!

Eitt sindur um Pætur, ein av lærisveinunum, sum var Jesusi nær. 

Vit kenna frá barnsbeini sangin:

                                                   Pætur út á vatnið gekk,

                                                  tá hann sá á Jesus.

Og jú, Pætur gekk á vatninum, so leingi hann hugdi á Jesus. Men so fór hann at søkka, tí hann hugdi at umstøðunum, havsbylgjunum, rundan um seg. Vit hava øll tað í felag við Pætur, at vit hyggja at havsbylgjunum rundan um okkum ístaðin fyri at hava Jesus fyri eyga. Tá er tað, vit byrja at søkka, vit lata bylgjurnar taka okkum. Men vit hava ikki øll tað til felags við Pætur, at vit stíga úr bátinum í trúgv, sum hann gjørdi. Hattin av fyri Pæturi, hann steig úr bátinum. Kanska hava vit heldur hug at døma Pætur: „Hvussu kundi hann hyggja at havsbylgjunum, tá ið Jesus var framman fyri honum? Sami Jesus, sum hevði prógvað, hvør Hann var? Hvussu kundi Pætur ivast?“

Ein onnur søga um framfýsna Pætur:

Í Jóhannes 13. kapitli tosar Jesus um deyða Sín. Hann sigur lærisveinunum, at teir kunnu ikki fylgja Honum, hagar Hann fer. Men Pætur er kvikur at geva lyfti. Hann lovar Jesusi, at hann vil enntá geva lív sítt fyri Hann. Jesus svarar honum (v. 38):

„Skalt tú geva lív títt fyri Meg? Sanniliga, sanniliga sigi Eg tær: Hanin fer ikki at gala, fyrrenn tú tríggjar ferðir hevur avnoktað Meg!“  

Soleiðis varð. Tá ið Jesus var tikin og dømdur, tá sviku vinirnir Hann, allir sum ein, eisini Pætur. 

Sagt varð fleiri ferðir við Pætur, at hann var ein av teimum, sum fylgdist við Jesusi, men hann noktaði at kennast við Hann. Pætur, sum beint frammanundan ætlaði at geva lív sítt fyri Jesus, stakk nú halan millum beinini og flýddi bebbaræddur. 

Nú skuldi tú trúð, at úti var við Pæturi. Nú fór Jesus helst ikki at tíma at fáast við hendan vingliskøltin meira. Hjá Pæturi var tað bara orð. Hann var skjótur at tosa og lova, tá ið kenslurnar vóru góðar. Júmen, her kenna vit okkum aftur í Pæturi. Lætt er at geva lyfti, tá ið alt kennist gott og trygt.

Í Jóhannes 21. kapitli fer ein hending fram aftan á, at Jesus er risin upp:

Tað er tíðliga á morgni við Tiberiasvatn. Pætur og nakrir aðrir lærisveinar, ið fóru út at fiska, høvdu roynt alla náttina, men einki fingið. Teir sigla móti landi og síggja ein mann standa á strondini. Hann biður teir seta garnið út høgrumegin bátin, so skuldu teir fáa. Teir so gjørdu, og nú var garnið fult av fiski. Tá skiltu teir, at hetta var Jesus.

Hugsa tær, hvussu skilaleyst hetta tóktist! Pætur og teir hava roynt alla náttina, men einki fingið, og so biður Jesus teir seta garnið út høgrumegin bátin, og nú vóru teir ikki mentir at draga garnið upp, so nógvur fiskur var í tí. Hvat hendir her? Jú, Jesusar skapandi orð gera undurverk, og lýdnið móti Honum – eisini tá ið boðini tykjast skilaleys – gevur signingina.

Síðan hava teir samfelag við Jesus. Ímynda tær hesa heilagu løtu: Morgunstund, og hin upprisni Jesus stendur á strondini. Teir høvdu einki fiskað, men lýdnir móti boði Jesusar hava teir nú fingið fult garn av fiski. Tá ið teir koma á land, síggja teir kolgløður við fiski og breyð. Ein máltíð liggur til reiðar til teir. Jesus tekur breyðið og gevur teimum tað og fiskin, og teir eta.  – Man tað ikki hava verið ein vælsignað máltíð – móðir og svangir eftir eina strævna nátt.

Tá ið teir høvdu etið, fer Jesus at tosa beinleiðis við Pætur. Hann eggjar hann (Jóh. 21,15):

Símun, sonur Jóhannes, elskar tú Meg, meir enn hesir?“ Og Símun Pætur svarar: „Ja, Harri, Tú veitst, at eg havi Teg kæran!“ Tá segði Hann við Símun Pætur: „Føð lomb Míni!“

Jesus spyr hann aðru ferð (Jóh. 21,16):

„Símun, sonur Jóhannes, elskar tú Meg?“ og Símun svarar Honum: „Ja, Harri Tú veitst, at eg havi Teg kæran!“ Tá segði Jesu við hann: „Ver hirði hjá seyði Mínum!“

Og triðju ferð sigur Jesus við Pætur (Jóh. 21,17-19):

„Símun, sonur Jóhannes, hevur tú Meg kæran?“ Pætur varð tungur, tí Hann triðju ferð segði við hann: „Hevur tú Meg kæran?“ og hann segði við Hann: „Harri, Tú veitst alt, Tú veitst, at eg havi Teg kæran!“ Tá segði Jesus við hann: „Føð seyð Mín!

Og Jesus heldur fram at siga við Pætur, at tá ið hann var yngri, vildi hann gera alt sjálvur og fara hagar, sum hann hevði hug til. Men tá ið hann verður gamal, fer hann at loyva einum øðrum at gera seg til reiðar at fara hagar, sum hann ikki vil. 

Hetta segði Jesus fyri at vísa Pæturi, hvussu hann skuldi doyggja fyri at dýrmeta Gud. Og tá ið Jesus hetta hevði sagt, segði Hann við Pætur (Jóh. 21,19): „Fylg Mær!“

Pætur fekk ein nýggjan møguleika, eina nýggja byrjan. Hann fekk eitt kall frá Jesusi, og vit vita eisini, at Pætur upprunaliga varð kallaður Símun, men Jesus hevði givið honum navnið Pætur, sum merkir klettur. Pætur, sum var ein bebbaræddur vingliskøltur,var av Jesusi valdur at verða ein klettur? Pætur skuldi verða ein klettur, ein grundvøllur, sum samkoman skuldi byggjast á. Hví valdi Jesus ikki ein sterkan, støðufastan, djarvan persón? Men tað gjørdi Hann ikki. Hann valdi Pætur, tí Hann skuldi opinbera dýrd Sína í og ígjøgnum hann. Jesus skuldi gera eitt arbeiði í honum, Hann skuldi gera hann til ein klett, so heimurin kundi vitna um Jesusar verk.

Í Ápostlasøguni 2. kapitli verður Heilagi Andin útheltur á hvítusunnudegi. Jesus er farin til Himmals. Hann er farin frá lærisveinunum, men Hann hevði lovað at sent Talsmannin at verða hjá teimum. Og nú kom Talsmaðurin, Heilagi Andin. Hann kom við troyst, kraft og dirvi og fylti staðið og fólkið.

Her stígur ein umbroyttur Pætur fram. Púra óttaleysur, fullur í kraft og vísdómi. Hann talar til fólkið um Jesus. Og hendan dagin tóku okkurt um 3000 sálir ímóti Honum, og tey vórðu doypt. Her varð NT-samkoman stovnað, og Jesusar orð gingu út, at Jesus skuldi byggja samkomuna á klettin Pætur. Vit lesa víðari í Ápostalsøguni um Pætur, sum ger undurverk, sum vitnar í dirvi, sum verður settur fastur fyri trúnna, vitnar fyri ráðnum. Hetta var sami Pætur, sum stutt frammanundan flýddi bebbaræddur, tá ið hann varð spurdur um Jesus.

Bíblian snýr seg ikki um hetjur, sum dýrmettu Harran. Hon snýr seg um Hann. Alt peikar á Hann og Hansara verk. Hesum kunnu vit hvíla í og hava ta vón, at eisini í okkum kann Hann gera slík undur, bert um vit játta at elska Hann og vilja føða lomb og seyð Hansara og vera hirði hjá seyðinum.

„Amen, HARRI“ (Jer. 11.5)

Áhugavert, tá ið tú lesur í Skriftini, hvussu summi orð ella summir setningar blíva við at mala í høvdinum. Hetta hendi hjá mær nú ein dagin. Tað vóru orðini: „Amen, HARRI!“ í Jeremiasi 11.5. Tað var Jeremias profetur, sum segði tey. 

Orðini vóru aftursvar hansara til orð Harrans um komandi dóm, um fólkið í Juda ikki helt sáttmála Hansara. Hann svaraði soleiðis, ikki tí, at hann var so spentur upp á dóm og revsing, men tí hann var ein maður, sum tók tað, sum Harrin segði, í ramasta álvara. Hann segði: „Amen, HARRI!“ tí hann visti, at Harrin veit altíð best.

Tað er nakað dámligt við Jeremiasi. Hann segði ja, tá ið Harrin kallaði hann, hóast hann – frá einum menniskjaligum sjónarhorni – var alt ov eymur og viðkvæmur at gera tað, sum Harrin kallaði hann at gera. Hetta, at ganga og tosa um synd og dóm, var ikki Jeremias. Tú fært mestsum kensluna av, at hetta var ein maður, sum ongantíð ætlaði sær at gerast profetur. „HARRI!“ segði hann einaferð (Jer. 20.7-8): 

„Tú yvirtalaði meg, og eg læt meg yvirtala; Tú vart mær ov sterkur og fekst vald á mær – og til látur eri eg vorðin líðilangan dagin, hvør maður háðar meg. 

Tí hvørja ferð eg tali, noyðist eg at rópa; undan yvirgangi og kúgan rópi eg; ja, orð HARRANS er vorðið mær til háð og spott líðilangan dagin.“

Tað kostaði honum nógv at siga Harranum ja, men hann gjørdi tað, tí hann tók Harran í álvara.

Prædika Jeremiasar var ikki eyðkend av tí, hann sjálvur helt og meinti; ístaðin var hon gjøgnumsúrgað av tí, sum Harrin helt og meinti. Og at prædika soleiðis kostaði; tað kendist ofta einsligt. Hann var ikki – um vit so kunnu siga – sum hinir vanligu profetarnir (Jer. 5.31):

„Profetarnir“, segði hann, „profetera lygn, og prestarnir stýra eftir ráðum teirra – og fólk Mítt vil hava tað so!“ 

Nei, ikki hevur tað verið lætt.

Latið okkum hyggja eitt sindur nærri at samanhanginum, har vit finna orðini: „Amen, HARRI!“ HARRIN sigur við Jeremias (Jer. 11.3-5):

„Tú skalt siga við teir: So sigur HARRIN Gud Ísraels: Bannaður veri tann maður, sum lurtar ikki eftir orðunum í hesum sáttmála, 

sum Eg beyð fedrum tykkara at halda, tann dag Eg leiddi teir út av Egyptalandi, úr jarnovninum! – Eg segði: „Hoyrið rødd Mína og gerið hetta, í einum og øllum so sum Eg áleggi tykkum! So skulu tit vera fólk Mítt, og Eg skal vera Gud tykkara 

og halda eiðin, ið Eg svór fedrum tykkara, at Eg skuldi geva teimum land, ið flýtur í mjólk og hunangi – eins og í dag sæst!“ Eg svaraði: „Amen, HARRI!“

Jeremias visti, at Gud er heilagur, og at Hann er rættvísur, eisini tá ið Hann dømir. Og tí var tað, at hann segði: 

„Amen, HARRI!“ 

Eg kundi gitt mær – og nú lati eg hugflogið fara við mær – at hetta var ikki eitt hugaligt og harðmælt „amen!“ líkt teimum, tú hoyrir á møtum ymsastaðni í stóru verð. Nei, kanska var tað eitt „amen!“ ið valla hoyrdist, teskað í djúpari sorg. Sagt av einum sundurknústum manni, sum visti, at fólkið, hann var so góður við, hevði uppiborið dómin, sum Harrin lýsti yvir tey.

Okkum tørvar fólk sum Jeremias, fólk, sum eru so eym av lyndi, at tað pínir tey at tosa um synd og dóm, men kortini gera tey tað. Tey tora at gera tað, tí tað, sum er teimum týdningarmiklast, er ikki, hvat fólki dámar, men tað, sum Gud hevur at siga.

Minnast tit, tá ið Harrin spurdi lærisveinarnar, hvønn fólk søgdu Hann vera (Matt. 16.13-14)? Vísti seg, at summi hildu Hann vera Jeremias profet. Tey sóu viðkvæma lyndi Jeremiasar aftur í Jesusi. Hesin, sum tók synd í fólki og ikki smæddist at gráta um tey, samstundis sum Hann heldur ikki smæddist at tala at og prædika dóm. Hann minti tey um Jeremias.

———————-

Og so gera vit tað eitt sindur persónligari. Høvdu tey blandað okkum við Jesus ella møguliga Jeremias? Uha! ­- Og tó, at vera vitni Harrans krevur eitt lyndi og dirvi líkt tí hjá Jeremiasi. So líkt, at fólk hava lyndi at blanda okkum við Jesus.

Kanska vit kunna enda við einum: „Amen, HARRI!“ Tað er í lagi bara at teska tað. Kanska betri.