Stutt eftir, at vit fyrstu ferð komu til Filipsoyggjar (fyri 40 árum síðan í januar), las eg eina lítla bók við heitinum „All I Needed to Know I Learned in Kindergarten“ (Alt, mær tørvaði at vita, lærdi eg í barnagarðinum). Ein bók, sum var verd at lesa.

Vit kunnu kanska flyta hesa meginregluna til tað andaliga og siga, at alt, okkum tørvaði at vita, lærdu vit longu í sunnudagsskúlanum.

Sunnudagsskúlin, eg minnist teg
fyri tað, tú vart fyri meg . . .

Latið okkum við tí í huga hyggja at nøkrum gomlum sunnudagsskúlasangum og sannleikum, sum teir lærdu okkum.

Vegin út til krossin

Vegin út til krossin gekk hann fyri meg,
ja, fyri meg, ja, fyri meg,
vegin út til krossin gekk hann fyri meg
og doyði fyri meg.

Onkur hevur sagt tað so væl, at evangeliið er so einfalt, at lítla barnið skilir tað, og so djúpt, at tann vaksni ikki skilir tað. Lætt er at villast frá tí einfalda og greiða. Vandamikið og álvarsamt.

Jesus, Hann biður meg skína

At skína, at skína,
Jesus, hann biður meg skína,
at skína, at skína.
Skína eg vil fyri hann.

Jesus, hann biður meg elska,
ja, elska øll sum hann,
vísa, hvør glatt og hvør blídligt
eitt Guds barn vera kann.

At vísa hvør glatt og hvør blídligt eitt Guds barn vera kann, tað lærdu vit longu í sunnudagsskúlanum. Álvarsamt at hugsa sær, hvussu tíðliga, eg lærdi henda sannleikan, og hvussu illa, eg ofta havi dugað at liva eftir honum.

Ansa, eyga lítla

:,: Ansa, eyga lítla, hvat tú sært. :,:
Tí vár Faðir uppi har
niður her til jarðar sær.
Ansa, eyga lítla, hvat tú sært!

:,: Oyra, ansa, hvat tú hoyra fært. :,:

:,: Lítla hond, ver varin, hvat tú gert. :,:

:,: Lítli fótur, ansa, hvar tú fert. :,:

:,: Lítla hjarta, ansa, hvat tú trýrt. :,:

Hetta kann ikki vera einfaldari, og kortini er tað so lætt at gloyma ella koma við undanførslum.

Gud enn á trónuni er

Gud enn á trónuni er,
og hann minnist børn síni her.
Um freistingar herja,
vil hann meg tó verja
og varða meg á míni ferð.
Gud enn á trónuni er,
og hann minnist børn síni her.
Hans orð stendur fast,
um enn alt annað brast.
Gud enn á trónuni er.

Vit skuldu øll skera í at syngja, tá ið vit komu til „um enn alt annað brast“. Nú mong ár seinni hava vit helst upplivað – kanska meira enn eina ferð – hvussu tað kendist, tá ið alt annað brast. Tora vit framvegis at syngja, so hart vit orka: „Hans orð stendur fast, um enn alt annað brast. Gud enn á trónuni er“? Sangurin er líka sannur nú sum tá.

Pætur út á vatnið gekk

Pætur út á vatnið gekk,
tá hann sá á Jesus.
Paulus altíð sigur fekk
við trúgv á Harran Jesus.
Og ein lítil maður var,
upp í træið fór hann sær,
í hjartanum hann ynski bar:
Eg vil síggja Jesus!

Alt ljóðaði so einfalt og sjálvsagt. Nú mong ár seinni vita vit betur. Og tó, veruleikin er einki broyttur. Sangurin er enn júst líka sannur, sum tá ið vit sungu hann í sunnudagsskúlanum.

Jesus elskar meg, á, ja

Jesus elskar meg, á, ja,
Bíblian mær sigur tað,
smábørn honum hoyra til,
fegin hann tey frelsa vil.

Onkur spurdi einaferð ein eldri, væl kendan gudfrøðing, hvussu hann við fáum orðum vildi lýsa tað, sum Skriftin lærir. Svar hansara var stutt: „Jesus elskar meg, á, ja, Bíblian mær sigur tað.“ Og tað lærdu vit longu í sunnudagsskúlanum.

_______________________________

Vit lærdu tað tá. So er spurningurin: Liva vit eftir tí nú?

Einastu ferð, eg minnist meg hava hoyrt Jákup Olsen – ella, sum hann vanliga var nevndur, Jakku í Søldafirði – var á einum ungdómssamfelagsmøti í Betesda. Eg haldi, tað var fyrstu ferð ungdómssamfelagsmøtir vórðu hildin – árið var 1974. Teir, sum talaðu, høvdu fingið ávís evnir at tosa um. Evnið hjá Jakku var sangur. Tú merkti, at hetta var ein væl lisin maður, kønur bæði í Skriftini og í søgu.

Jakku yrkti fleiri sangir, og vit fara at hyggja at tveimum teirra. Vit kundu eisini tikið okkurt fram um Jakku sum talara og bíbliulærara – har er nógv at siga frá – men plássið er avmarkað, so vit halda okkum til sangirnar.

Eitt sindur um mannin

Zacharias Zachariassen skrivaði:

Jakku varð føddur 11. apríl 1900 og fór heim til Harran 26. juli 1977.

Sum ungur var hann prúður og sterkur og av raskastu monnum, men 21 ára gamal varð hann smittaður av sponskusjúku. Tað sá ikki út, sum hann fór at blíva frískur aftur. Seinni kom tað fram, at hann hevði tuberklar.

Onkur, sum vitjaði hann, segði, at hann hevði ongantíð verið so vissur í nøkrum sum hesum, at Jakku fór at doyggja. Hann hevði mist annað lunga, og fjórðingurin av hinum var lagdur deyður, so hann hevði bert ¾ lunga eftir. Hetta var ein dyggur smeitur fyri hann í bestu manndómsárum og skerdi hann alt lívið.

* * *

Inga Olivia Jacobsen, dóttir Jakku, skrivar:

Vit høvdu tað ógvuliga fátæksligt, tá ið vit vóru børn. Mamma segði fyri mær einaferð, at tað kom fyri, at hon legði okkum svong í song; men tað minnist eg als ikki!

Hugsa tær, hvussu tað hevur kenst, ikki at eiga mat í munnin á børnunum og so at vera so sjúkur. Hann royndi at koyra lastbil, men hann var altíð sjúkur og veikur; men sum sagt, so minnist eg einki til, at vit høvdu nakra neyð.

Hann royndi í nógv ár, bæði at draga bátin hjá sær á sjógv og fara – mangan einsamallur – at fiska. Tað dámdi honum sera væl. Hann smíðaði sær ein bát sjálvur inni í kjallaranum hjá okkum. Og tá ið hann fylti 70, fekk hann ein bát í føðingardagsgávu.

Tíbetur hevði hann eitt ljóst og gott sinnalag. Hann bleiv ongantíð óður, men var sera mildur og blíður.

At pápi skuldi liva so leingi, sum hann gjørdi, tað var eitt undur!

Sangirnir

Petur W. Háberg skrivaði:

Eyðkenniligt fyri skaldaverk hansara er álit hansara á lyfti Guds. Vissan um Guds lyfti og hvíldin í Guds ørmum gongur sum ein reyður tráður gjøgnum yrkingar hansara. Soleiðis er hann fram um alt ein lyftisins lúðurblásari, ein treystisins trúfasti „troubadour“, sum dagandi móti vónarinnar ljóshavi birtir brand í fáttfallin hjørtu og vísir søkkandi sálum á Harrans æviga kærleika og ósvitandi lyfti. Og alt hetta er meiri enn orð fyri hann ella reglur, ið sita væl, hetta er veruleiki. Hann er mentamaður í orðsins vanliga týdningi, men hann er eisini merktur av Andans mentan, ið kemur til sjóndar í Andans ávøkstum í dagligum lívi og atburði. Takk, Jákup bróðir, fyri títt verk og títt góða fyridømi, eisini í tí at leggja listagávur tínar á Harrans altar!

Hvat var verðin uttan Jesus (nr. 1057 í NGSF)

Hvat var verðin uttan Jesus?
Hon av Gudi bannað varð,
og um ikki hann varð føddur,
enn sín deyðadóm hon bar.
Hon tá, stødd í hjálparloysi,
var eitt myrkur uttan ljós,
sum eitt skip í ódnarveðri
uttan kumpass, uttan kós.

Í brævi, sum Jákup Olsen skrivaði Peturi Háberg, stendur:

 Tað einasta, eg kann skriva um sangirnar, er nøkur fá orð um tann fyrsta sangin, sum eg skrivaði: „Hvat var verðin uttan Jesus?” Tá var eg púra óroyndur í at seta mínar hugsanir á rím. Eg var staddur á Sanatoriinum í Hoydølum og var tá 23 ára gamal og hevði kent Harran sum mín Frelsara, síðan eg var 15 ár. Eg hevði onga vón um at blíva frískur aftur, og tað var tí gott at vita, at eg átti eitt ævigt lív við trúnni á Jesus. Eg hevði ofta havt høvi til at vitna fyri øðrum um ta frelsu, sum eg hevði fingið í ogn, og eg skrivaði sangin við tí tanka, at tað var helst tað seinasta, sum eg fekk høvi til at vitna fyri øðrum.

Elskaður til endan (nr. 746 í NGSF)

Elskaður til endan
– syng nú, hjarta mítt!
Elskaður av honum, sum gav lívið sítt.
Hjartans heita kærleik
allan gav hann tær,
tá ið her á krossi ofraður hann varð.

Elskaður til endan
– hvønn ein lívsins dag.
Elskaður til endan
– sál mín, ver tí glað!
Eingin dagur kemur, tá tú síggja skalt
fyri tær og tínum Jesu hjarta kalt.

„Elskaður til endan“ varð skrivaður nærum 20 ár aftan á, at hann skrivaði „Hvat var verðin uttan Jesus“.
Inga Olivia sigur, at pápi hennara segði einaferð, at tað tók honum ikki meir enn fimm minuttir at skriva sangin.

Elsti sonurin, Olaf, sigur:

Pápi skrivaði „Elskaður til endan“ í 1947. Hann hevði tað so vánaligt tá, at hann skrivaði sangin sum eina seinastu heilsan!

Jú, sum Petur Háberg skrivaði: „Ein treystisins trúfasti „troubadourur“.“  – Ein maður, sum kundi vitna, hvat tað er at vera elskaður til endan.

Gud er jólaligur

Kann ikki prógva tað, men eg loyvi mær at halda, at var Jesus her millum okkara, so sum Hann var í evangeliunum, so hevði eingin verið so jólaligur sum Hann. Jú, Hann hevði hildið lítið um alla materialismuna, oyðslið og strongdina og rist við høvdinum at, hvussu ein høgtíð, sum skal eitast at snúgva seg um Hann, nú snýr seg um alt annað. Og tó. Lesi eg evangeliini rætt, so kann eg ikki annað enn halda, at Honum hevði dámað hugnan og góðu løturnar rundan um borðið.

Eg haldi, at hesir tekstirnir úr Fyrra Timoteusbrævi geva mær rætt:

„eftir evangeliinum um dýrd hins sæla Guds, …“ 1. Tim. 1.11

Orðið „sæla“ kann eisini umsetast glaða. Gud okkara er ein glaður Gud. Tað hava vit ofta ilt við at viðurkenna. Vit líkjast smádronginum, sum helt, at uppgávan hjá Gudi var at ansa eftir, at eingin hevði tað stuttligt.

„… at tey, sum trúgva og hava lært sannleikan at kenna, skulu njóta hana við tøkk.“ 1. Tim. 4.3

„… Gud, sum ríkliga gevur okkum alt at njóta.“ 1. Tim. 6.17

Leggið til merkis orðið at njóta, sum kemur fyri í báðum versunum. Havi lisið onkustaðni, at gomlu rabbinararnir plagdu at læra, at tá ið vit ein dag fara at standa fyri dóminum, fara vit at standa til svars fyri hvørja njóting, sum Harrin sendi á leið okkara, men sum vit ikki vildu njóta. Vert at taka til eftirtektar.

Gud okkara er ein glaður Gud, sum vil, at vit skulu njóta tað góða, Hann sendir á leið okkara.

Fyrstu jólini heimanífrá

Við hesum sum bakstøði hugsaði eg at hugleiða eitt sindur um tvey tey fyrstu jólini, eg var í USA.

Eg var á bíbliuskúla, sum merkti, at flestu starvsfólk og næmingar komu aðrastaðni frá og fóru tí heim í jólafrí. Amerikanarar eru fittir og blíðir; og tey, sum ikki høvdu so langan tein heim, buðu okkum, sum komu langvegis frá, heim til teirra at halda jól saman við teimum. Har bar til hjá øllum at njóta eini hugnalig jól.

Fleiri buðu mær at koma heim til teirra, men eg veit ikki, tímdi ikki, segði, at eg hevði nógv skúlating, sum lógu á láni, og ætlaði at fáa tey frá hondini, nú øll vóru í jólafrí. Ljóðaði væl, men tit kunnu gita, hvussu nógv skúlating, eg fekk avgreidd. Null.

Havi ongantíð upplivað eini so keðilig jól, og tað var alt sjálvgjørt. Jólaaftan var serstakliga keðiligur. Eingin hugni. Bygningurin var mestsum tómur. Øll vóru í jólafrí, og tey, sum vóru eftir, vóru fólk, sum einki løgdu í jólini.

Fyrsti jóladagur var frægari. Fólk í samkomuni, eg gekk í, buðu mær til døgurða, og eg hevði ein hugnaligan dag saman við teimum.

Annan jóladag var einki – amerikanarar halda ikki annan jóladag. Og so vóru tað dagarnir millum jól og nýggjár.

Lágmarkið mundi vera eitt kvøldið, eg megnaði at steingja meg úti. Eg hevði til uppgávu hvørt kvøld at vaska gólvið í forhøllini. Eitt kvøldið, eg skuldi út at banka og rista mottuna, var eg óansin og læsti meg úti. Tað var hurðin millum lítlu útgongdina og sjálva forhøllina.

Har var eingin at rópa á, og tá var jú einki, sum æt fartelefon. Einasta at gera var at taka skitnu mottuna – hon var nokk so stór – og balla hana um meg. Minnist enn, hvussu kalt tað var. Eg var bara í eini tunnari nylonskjúrtu, og tað var hávetur. Fastlandsvetrar eru ikki at spæla við.

Ásla, systir mín, helt – tá ið eg fortaldi henni tað – at tað minti um gentuna við svávilpinnunum. Nei, so synd var tað kortini ikki í mær. Eg var, í hvussu so er, enn á lívi morgunin eftir.

Gloymi ongantíð, hvussu gott tað kendist, tá ið jólafrítíðin var av, og lív aftur kom í bygningin.

***

Árið eftir vóru tað aftur fleiri, sum buðu mær at koma heim við sær at halda jól. Eg gjørdi ikki sama feilin tvær ferðir og slapp at uppliva eini hugnalig jól á einum bóndagarði í Ohio, langt úti á landinum. At halda jól í kavakløddum umhvørvi saman við góðum fólki, ja, tað var sanniliga øðrvísi enn at liggja í einari forhøll, innballaður í eina skitna mottu.

Gud, sum ríkliga gevur okkum alt at njóta

Tað var býttisligt av mær at vera eftir á skúlanum og enntá fjákutari at halda, at eg fór at fáa nakað sum helst av skafti.

Og so eru vit aftur í Fyrra Timoteusbrævi, versunum, sum vit byrjaðu við. Tað er týdningarmikið at minnast, at Gud okkara er ein glaður Gud, og at Hann vil, at vit skulu njóta tað, sum Hann sendir á leið okkara. Einki andaligt er í ikki at vilja gera tað av berum tvørskapi.

Vandin er sjálvandi, at vit kunnu falla í hina grøvina, har vit halda okkum hava rætt til alt og so gerast óð og beisk, tá ið vit ikki kunnu njóta alt, ið vit halda okkum hava rætt til. Rætta javnvágin man vera tann, sum Paulus skrivar í Filippibrævinum 4.11-13:

„… eg havi lært at lata vera mær nóg mikið – tað, sum eg havi.
Eg dugi at vera í smáum korum, og eg dugi eisini at hava yvirflóð; við hvønn stand og øll viðurskifti eri eg kunnigur, bæði at vera mettur og at vera svangur, bæði at hava yvirflóð og at líða trongd.
Alt eri eg mentur í Honum, sum ger meg sterkan.“

Við hesum ynskja vit hvør øðrum eini gleðilig jól og Harrans ríku signing í tí komandi árinum. Minnist til, at Frelsari okkara er ein hugnaligur Frelsari.

– við støði í bókini „Karamazov brøðurnir“

„Jesus segði við hann: „Av tí at tú hevur sæð Meg, trýrt tú! Sæl eru tey, sum ikki hava sæð og tó trúgva!“ Jóhannes 20.29

„Tí vit liva í trúgv, ikki í skoðan.“ Seinna Korintbræv 5.7

„Trúgv er full vissa um tað, sum vónað verður, sannføring um tað, sum ikki sæst.“ Hebrearabrævið 11.1

Stórur munur er á at hoyra til eina átrúnaðarliga skipan, har alt er skorið út í papp, og at hoyra Jesusi til. Tað fyrra krevur onga trúgv, tað seinni er ómøguligt uttan trúgv.

Við hesum sum grundstøði fara vit at vitja Fjodor Dostojevskij og bók hansara „Karamazov brøðurnir“.

Í bókini er eitt brot, har ein av brøðrunum, Ivan, sigur beiggja sínum, Aljosha, eina søgu, sum eitur „Tann stóri inkvisitorurin“.

Inkvisitorar vóru menn, sum arbeiddu fyri katólska rannsóknarrættin í miðøldini. Hetta vóru dómstólar, ið katólska kirkjan hevði stovnað til tess at berja niður trúarvillu og falstrúgv. Inkvisitorurin hevði vald til at avhoyra, døma og revsa tey, ið vóru undir illgruna fyri at ganga ímóti læruni hjá katólsku kirkjuni. Søgan fer fram í Spania.

Eg haldi søgan lýsir so væl munin á boðskapi Jesusar og skipaðum átrúnaði. Skipaði átrúnaðurin setur alt so greitt upp fyri okkum, at tað oyðileggur trúnna og tekur frælsið at velja og vraka frá okkum. Kristus gevur okkum hinvegin frælsi at velja.

Jesus og tann stóri inkvisitorurin

Í søguni kemur Jesus aftur til jarðar, eins og tá ið Hann kom fyrru ferð.

Tað var ein dagin, tá ið nærum hundrað fólk vóru vorðin brend á báli fyri at trúgva øðrum enn tí, sum kirkjan lærdi, at Jesus brádliga steig fram. Eins og fyrru ferð, Hann kom, gjørdi Hann mong undurverk. Og júst sum fyrru ferð komu teir hægstu – í hesum førinum inkvisitorarnir – og handtóku Jesus og dømdu Hann til deyða.

Seinni sama kvøldið kemur tann leiðandi – ella sum hann verður nevndur – „tann stóri inkvisitorurin“ til fangatippið, har Jesus situr. Inkvisitorurin er gamal, nærum 90, andlitið er følnað og eyguni hjánað, men enn er hann kortini bæði høgur og fattur. Hann heldur einari lampu í hondini, kemur nær upp at Jesusi og spyr: „Er tað Tú? Tú?“ Jesus svarar honum ikki.

„Í morgin,“ sigur inkvisitorurin, „verður tú brendur á báli.“

„Tú fórt skeivur hina ferðina í oyðimørkini, tá ið tann stóri andin kom til Tín. Tú skuldi havt tikið við tilboðnum. Tú hevði kunnað – hevði Tú tikið av – givið menniskjanum alt, tey veruliga vilja hava. Tann stóri andin bað Teg gera steinar til breyð. Fólk høvdu fegin lagt frælsi teirra við føtur Tínar, vistu tey, at Tú kundi geva teimum tað jørðiska breyðið.“

Tann stóri andin bað Teg leypa niður av takbrún tempulsins. Menniskju tráa ikki so nógv eftir Gudi sum tí yvirnatúrliga. Tú hevði kunnað mettað hasa tráanina, hevði Tú gjørt, sum andin beyð Tær.

Tann stóri andin lovaði Tær øll ríki heimsins. Tað einasta, sum Tær tørvaði fyri at fáa tey, var at falla niður og tilbiðja hann. Tú skuldi sagt ja, tí menniskjan vil hava onkran yvir sær, onkran, sum kann sameina tey. So leingi tey ikki hava tað, fara tey áhaldandi at liva í stríði hvørt við annað.“

Inkvisitorurin vildi vera við, at Jesus – við ikki at taka við tilboði Djevulsins – hevði lagt eina alt ov tunga byrðu á menniskjuna. „Menniskju eru skipað soleiðis,“ segði hann, „at tey fylgja Tær ikki, síggja tey ikki okkurt, sum tryggjar teimum vælferð, men síggja tey tað, ja, so fylgja tey Tær.“

„Trý eru,“ segði hann, „sum menniskju vilja hava. Tað er at hava onkran, sum tey kunnu lýða; onkran, sum ger undurverk; og onkran, sum tey kunnu tilbiðja. Hevði tú sagt ja, so hevði Tú kunnað givið menniskjanum tað, sum tað vil hava, og so hevði støðan í heiminum verið mangan betri, enn hon er.“

Inkvisitorurin helt fram: „Seinni bjóðaði tann stóri andin kirkjuni tað, sum hann fyrst hevði bjóðað Tær. Kirkjan tók av. Og við tað, at vit gjørdu tað, so hava menniskjuni nú ein, sum tey kunnu lýða; ein, sum ger undurverk; og ein, sum tey kunnu tilbiðja.“

Hvørki inkvisitorurin ella kirkjan vildu nú hava Jesus at koma og spilla spælið. Tí var tað, at teir handtóku Hann og fóru at brenna Hann á báli í morgin. Hann mátti beinast av vegnum.

Og so til okkara

Lætt er at gloyma munin á skipaðum átrúnaði og tí, sum Jesus stendur fyri. At fylgja Jesusi er ikki at fylgja átrúnaðarliga heiminum, men at hava eyguni vend á Hann, sum bara trúareygað kann síggja.

„Tí var tað eisini, Jesus leið uttan fyri portrið – fyri at Hann við Sínum egna blóði kundi halga fólkið.

Latið okkum tá fara út til Hansara, út um tilhaldið, berandi vanæru Hansara!

– Vit hava jú ongan verðandi stað her; vit søkja hin komandi.“ Hebrearabrævið 13.12-14