Radikal og fundamentalistisk á ein bíbilskan hátt

Orðini á italskum

„so tit, rótfest og grundfest í kærleika, …“ Efesusbrævið 3.18

Eg eri ikki nær námindis, har eg hevði viljað verið komin, tá ið tað kemur til at duga italskt. Og tó, hugaligt at vera komin so langt, sum eg nú einaferð eri komin. Á italskum eru orðini rótfest og grundfest í Efesusbrævinum 3.18 „radicati“ og „fondati“. 

Orðið „radicati“ er í ætt við máliskuna „radikalur“, og „fondati“ er í ætt við máliskuna „fundament“ og „fundamentalistiskur“.

Kava vit eitt sindur longri, finna vit, at hugtakið radikalur kemur av orðinum „radis“, sum merkir rót. Vit kenna orðið radisur, røtur. At vera radikalur er at vera tengdur at rótini. Gevur meining, at italska umsetingin sigur „radicati“, har føroyska sigur „rótfest“. 

Hugtakið at vera fundamentalur er enn lættari. Tað kemur jú frá orðinum fundament. At vera fundamentalur er at vera tengdur at fundamentinum ella grundini. Gevur meining, at italska umsetingin sigur „fondati,“ har føroyska umsetingin sigur „grundfest“. 

Orðini útløgd

Sjálvandi hevði tað verið skeivt at sagt, at hasi bæði italsku orðini merkja radikalur og fundamentalistiskur. Bara tað, at orð hava sama uppruna og form, merkir jú ikki, at tey merkja tað sama. Tá ið fólk hoyra hasi orðini í dag, er tað ofta myndin av løgna, víðgongda og ofta vandamikla persóninum, sum kemur teimum í huga. Og sjálvandi er tað jú ikki myndin, sum Paulus hevur í huga, tá ið hann tosar um at vera rótfest og grundfest.

Tá ið tað er sagt, so haldi eg kortini, at tað liggur nakað í hasum orðunum, sum vit møguliga hava lyndi at gloyma. Tá ið trúgvandi eru fast knýtt at rótini og grundini, so verður tað nakað „radikalt“ og „fundamentalistiskt“ við teimum. Tey verða avgjørd á ein hátt, sum mongum ikki dámar.

Stórur munur er á at vera rótfestur og grundfestur og bara í eitt størri ella minni mál at vera ávirkaður av kristna umhvørvinum. Tað fyrra er bíbilskt, hitt ikki.

Orðini og Efesusbrævið

So aftur til Efesusbrævið 3.18:

„so tit, rótfest og grundfest í kærleika, …“

Paulus tosar um at vera rótfestur og grundfestur í kærleika. Ikki í køldum lærusetningum, men kærleika. Lærusetningar stoyta ofta frá sær, kærleikin er beint tað mótsetta. Kærleikin, sum hann tosar um her, er ikki ullintur, sukurdryppandi kærleiki, men kærleiki, sum ger mun.Kærleiki, sum er rótfestur og grundfestur í øllum tí, sum Efesusbrævið snýr seg um.

Kærleikin í Efesusbrævinum 1:

  • „… í kærleika tilskilaði Hann okkum frammanundan at fáa sonakor hjá Sær við Jesusi Kristi, …“ 1.5
  • „Síðani eg fekk at hoyra um trúgv tykkara á Harran Jesus og kærleika tykkara til øll hini heiløgu,“ 1.15

Kærleikin í Efesusbrævinum 2:

  • „… fyri mikla kærleika Síns skuld, sum Hann elskaði okkum við, … gjørt okkum livandi …“ 2.4-5

Kærleikin í Efesusbrævinum 3:

  • „so tit, rótfest og grundfest í kærleika, …“ 3.18
  • „og kenna kærleika Kristusar, sum stígur upp um allan kunnskap – fyri at tit kunnu verða fylt við allari fylling Guds.“ 3.19

Og hetta er samanhangið. At fáa eyguni upp fyri kærleika Guds og gerast gripin av honum. Tað er tað, sum tað merkir at vera rótfestur og grundfestur í ongum minni enn kærleika Guds.

Efesusbrævið endar við orðunum: 

„Náðin veri við øllum, sum elska Harra okkara Jesus Kristus í óforgeingiligleika!“ 6.24

Rótfest og grundfest í kærleika. Vert at grunda á.

Støða og standur

„Lovaður veri Gud og Faðir Harra okkara Jesu Krists, Hann, sum hevur signað okkum við allari andaligari signing, í hinum himmalska, í Kristusi,“ Efesusbrævið 1.3

„Lovaður veri Gud og Faðir Harra okkara Jesu Krists, sum eftir stóru miskunn Síni hevur endurføtt okkum til livandi vón við uppreisn Jesu Krists frá hinum deyðu

– til óforgeingiligan, ódálkaðan og ófølnandi arv, sum tykkum er goymdur í Himlunum,“ Fyrra bræv Pæturs 1.3-4

Eg var í einum fátækrabýlingi í Manila, umgirdur av fátækdømi so ræðuligum, at tú skalt hava sæð tað fyri at trúgva tí. Allir føroyingar eru millióningar í eygum teirra, sum búgva undir slíkum umstøðum. Av einari ella aðrari orsøk hevði eg ikki eitt reytt oyra uppi á mær, og tankin kom til mín: „Løgið, beint nú eri eg líka fátækur sum fátækasta menniskja rundan um meg.“ Sjálvandi var eg ikki tað. Vit rokna jú ikki, hvussu rík ella fátæk, vit eru, í ljósinum av, hvussu nógvar pengar, vit hava í lummanum. Sjálvandi ikki – og tó, andaliga, er hatta ikki júst tað, vit ofta gera? 

Tað, vit hava standandi inni 

Paulus sigur, at vit eru signað við øll andaligum signingum. Og Pætur sigur um arv okkara, at hann er óforgeingiligur, ódálkaður og ófølnandi. Her ber ikki til at fara á húsagang. Havi hoyrt onkran sagt, at Gud hevur sett okkum so høgt, at einasti mátin, hann hevði kunnað sett okkum hægri, hevði verið við at innlimað okkum í tríeindina, og tað ber jú ikki til. Við øðrum orðum – tað ber Honum ikki til at seta okkum hægri og díkja okkum undir við meira signingum, enn Hann longur hevur.

Tað, sum ofta ger tað torført hjá okkum at virðismeta hetta, er, at signingarnar ella arvurin, vit her tosa um, eru andaligar, ikki tímiligar. Vit duga ikki á at skyna, hvar størra virðið er. Tað er, sum tá ið eitt lítið barn velur sleikipinnin heldur enn Visakortið við óavmarkaðari upphædd.

Ein kendur bíbliulærari, sum æt Lewis Sperry Chafer, segði: „Í náði Síni bjóðar Gud okkum signingar, sum aldri kunnu broytast, og sum eru til øll. Tað ber ikki til at mála, hvussu stórar hesar signingarnar eru, tí tær eru í tráð við tað, sum eingin minni enn Gud sjálvur – Hann, sum jú er óavmarkaður, vil í ómálda kærleika Sínum geva okkum.

Aftur til handa dagin í fátækrabýlinginum í Manila. At eg ongar pengar hevði uppi á mær, merkti ikki, at eg var líka fátækur, sum tey rundan um meg. Tað er tað sama við okkum. Hoyra vit Kristusi til, kunnu vit ikki vera fátæk, sama hvussu umstøðurnar síggja út.

Tað, vit hava uppi á okkum

Eitt er at siga, at vit eru signað við allari andaligari signing, annað er at føra tað út í lívið. Trý orð í Rómbrævinum 6. kapitli, haldi eg, kunnu hjálpa okkum at liva tað, vit hava fingið.

Orðini eru: at vita (vers 6), at rokna (vers 11) og at bjóða fram (vers 13). Harrin vil, at vit skulu vita, hvør støða okkara er í Kristusi. Hann vil, at vit skulu rokna við henni sum einum veruleika. Og Hann vil, at vit í ljósinum av tí, bjóða Gud fram likam okkara sum vápn rættvísinnar. Við øðrum orðum – vit kunna taka andaligu signingar okkara við okkum út í lívið, tá ið vit vita, hvør støða okkara er, roknað í ljósinum av hesum veruleikanum og bjóða Gudi likam okkara. Hetta er at liva í ljósinum av, at vit eru signað við allari andaligari signing í hinum himmalska.

Ikki at liva í ljósinum av, hvørji vit eru, merkir ikki, at vit missa signingarnar, vit fáa bara ikki notið tær. Vit hava tær ikki uppi á okkum, um mann so kann siga. 

Vit kunna taka burturvilsta sonin sum dømi. Uttan mun til, hvussu leingi hann var millum svínini, so bleiv hann ongantíð eitt svín. 

Onkur hevur sagt: Sonurin bleiv ongantíð eitt svín, um hann ikki kom heim, men gøðingarkálvurin hevði blivið ein kúgv. Og sonurin hevði ongantíð notið slaktaða gøðingarkálvin saman við sínum heima.

Hugleiðingar um Fiskaveiðu Pæturs

Gørn, bátar og Pætur

Sat og las um fiskaveiðu Pæturs – Lukas 5.1-11 – og varð gripin av, hvussu ónýtilig vit og amboð okkara ofta eru Jesusi. Vit lesa um gørn, sum skrædnaðu, tí tey vóru óhóskandi til Jesus. Vit lesa um bátar, sum mundu sokkið, tí teir vóru óhóskandi til Jesus. Og at døma eftir, hvussu tað gekkPæturi handa dagin í Lukas 5, so hóskaðu hann og Jesus ikki so væl saman. – Tíbetur er hatta ikki øll søgan. 

Hasin dagurin í Lukas 5 byrjaði illa. Teir høvdu roynt alla náttini og einki fingið. Jesus biður Pætur og hinar fiskimenninar seta gørnini út einaferð afturat, og vit vita, hvat hendi. 

Tú skuldi hildið, at Pætur var glaður og vildi hava Jesus við hvønn dag, men so var ikki. Pætur skilti, at hann var ov syndafullur at vera nær námind Jesusi, at hann var ikki skikkaður at vera saman við so heiløgum manni. Tí segði hann (Luk. 5.8): „Harri, far frá mær! Eg eri syndigur maður!“

Tíbetur snýr hendingin seg fyrst og fremst ikki um óhóskandi gørn, óhóskandi bátar og óhóskandi fólk; men um Hann, sum er serkønur í at gera tað ónýtiliga nýtiligt.

Gørnini

Ætlaði at koma við nøkrum hugleiðingum afturat um gørn, bátar og Pætur. Men eftir at eg byrjaði at skriva um gørnini, sá eg, at her fór at ikki verða pláss til øll trý, so vit avmarka okkum til gørnini.

Gørnini brúkt

Evangelistarnir siga um gørnini, at tey vórðu sett út (Luk. 5.4; Jóh. 21.6), skrædnaðu (Luk. 5.6), vórðu drigin (Jóh. 21.6) bøtt (Matt. 4.21; Mark. 1.19) og skolað (Luk. 5.2). Har er nógv at taka av. Hugsi um tað at verða settur út sum garnið og so drigin, skræddur, bøttur og skolaður. Er hatta ikki júst tað, sum tað á mangan hátt merkir at tæna Harranum?

Gørnini bøtt

Matteus og Markus siga, at gørnini vórðu bøtt (Matt. 4.21 Mark. 1.19). Hatta er eitt ríkt orð „at bøta“. Paulus nýtir tað í Fyrra Tessalonikabrævi 3.10, har hann tosar um at „bøta um tað, sum fattast í trúgv tykkara.“ Orðið er eisini nýtt í Galatiabrævinum 6.1. Har er tað umsett at hjálpa øðrum til rættis. Í Efesusbrævinum 4.12 er tað umsett at gera onnur fullkomin. Í Lukas 6.40 er tað umsett at vera fulllærdur. Í Rómbrævinum 9.22 er tað umsett at vera til reiðar. Í Hebrearabrævinum 11.3 er tað umsett at vera skaptur. Orðið er umsett fult í Fyrra Korintbrævi 1.10 – samanhangið er „fult sameind“. Stundum er tað umsett fullkomin. Hebrearabrævið 13.21 sigur: „Hann geri tykkum fullkomin …“ Seinna Korintbræv 13.11 sigur: „… verðið fullkomnir …“, og Fyrra bræv Pæturs 5.10 sigur: „… Hann skal fullkoma … tykkum …“

Tað er høpisleyst at nýta gørn og ikki bøta tey. Á sama hátt er tað skilaleyst ikki at bøta okkum. Eitt er heilt vist, vit skrædna ofta.

Tvær fiskaveiður

Lukas 5.1-11 og Jóhannes 21.1-11

Tað fiskaveiðurnar hava í felag:

  • Serligur dentur verður lagdur á Pætur.
  • Teir hava roynt alla náttina og einki fingið.
  • Teir fáa nógv, tá ið Jesus kemur uppí.

„… skildir frá Mær kunnu tit einki gera.“ Jóhannes 15.5

Tað fiskaveiðurnar ikki hava í felag:

  • Í Lukas 5 skrædnaðu gørnini, ikki í Jóhannes 21.
  • Í Lukas 5 mundu bátarnir sokkið, ikki í Jóhannes 21.
  • Í Lukas 5 biður Pætur Jesus fara frá sær. Í Jóhannes 21 fer hann við Jesusi.
  • Lukas 5 sigur ikki, hvussu nógvar fiskar teir fingu, Jóhannes 21 sigur „fult av stórum fiski, 153“.

Tað, sum hendi millum báðar fiskaveiðurnar:

  • Jesus var krossfestur og reis upp.

Fyrra fiskaveiðan hendi áðrenn krossin, hin aftaná. Týdningarmikið at vera røttu megin.

Sorg, føsta og bøn leiða til umvending

„Minst orðið, ið Tú gavst tænara Tínum Mósesi, táið Tú segði: „Eru tit trúleys, skal Eg spjaða tykkum millum fólkini;

men venda tit við til Mín og halda boð Míni og gera eftir teimum, skal Eg, um so hini burtriknu tykkara eru við enda himmalsins, savna tey haðani og lata tey koma til staðið, ið Eg havi útvalt, navni Mínum til bústað“!“ Nehemias 1,8-9

Í hesi bøn síni minnir Nehemias Gud á Orð Sítt. Ikki tí, at Gud hevur gloymt Síni lyfti, men Honum líkar, at tænari Hansara Nehemias minnist og kennist við Orðið. Hendan bønin hjá Nehemiasi er kend. Tá ið tú lesur hana, kennist hon koma djúpt úr hjartadýpinum hjá profetinum. Hann hevur eina neyð. Ikki eina neyð um seg sjálvan og sín egna tørv, nei eina neyð fyri fólki Guds.

Nehemias er staddur í borgini Susan. Hann er í útlegd eins og stórur partur av fólkinum. Hann hoyrir um ringa standin í Jerusalem, har múrarnir eru niðurbrotnir og portrini brend upp. Jerusalem stendur verjuleysur. Hetta fær Nehemias í sorg, bøn og føstu. Hann sigur sjálvur (Neh. 1,4):

„Táið eg hevði frætt hesi tíðindi, sat eg og græt og syrgdi fleiri dagar; eg fastaði og bað fyri ásjón Guds Himmalsins.“

Fólk Guds var burturvilst. Tey høvdu verið trúleys, og avleiðingarnar vórðu, at tey vóru spjadd ímillum fólkasløgini. Tey vóru púra verjuleys og latin yvir til fíggindan. Múrarnir um Jerusalem vóru í knúsi, og portrini vóru brend upp. Her var eingin verja móti fíggindaálopum. Fíggindin kundi frítt ganga inn í staðin.

Men tey vistu jú frammanundan, at soleiðis fór at ganga teimum. Gud hevði longu sagt við Móses (Neh. 1,8):

„Eru tit trúleys, skal Eg spjaða tykkum millum fólkini; …“

Tey vistu, at trúloysi móti Honum førdi til undirgang.

Men onkur er, sum vaknar. Langt burtur er ein maður, sum frættir tíðindi um Jerusalem. Hetta er Nehemias. Hann hoyrir um ringu støðuna, ferðast til Jerusalem og minnir Gud á Síni lyfti. Í sorg síni fer Hann í bøn og føstu. Hesi trý lyklaorðini leiða til umvending.

Nehemias fer til Jerusalem at byggja múrarnar uppaftur. Hann ger tað saman við leivdini, sum býr har. Teir halda áfram, sjálvt um har er nógv mótstøða. Múrarnir verða bygdir, og ein dag standa teir lidnir. Fólkið vendir heimaftur.

Nú stígur Ezra fram við lógbókini, tað er Mósebókunum. – Tá ið eg lesi hetta, fái eg kensluna av, at hendan lógbók er púra gloymd av fólkinum, liggur støvut millum leivdirnar í Jerusalem -. Men tann lógkøni Ezra tekur hana fram fyri fólkið, opnar hana og útleggur hana fyri monnum og kvinnum, so øll skilja. Hann lesur ikki bara okkurt brotið, nei hann lesur hana úr enda í annan frá sólarrisi til sólsetur. Fólkið kemur í sorg um sína synd og vanrøkt, og tey venda við aftur til Orðið. 

Hetta er ein ótrúliga vøkur søga. Og ikki bara ein vøkur søga, hetta er ein sannleiki úr Orðinum, sum er viðkomandi fyri okkum í dag.

Hvar eru vit stødd? Eru vit spjadd og hava vent okkum hvør sín veg? Hava vit gloymt at viðlíkahildið múrin og portrini, so avleiðingin er, at fíggindin hevur sníkt seg inn og tikið yvir?

Bíblian áleggur okkum at byggja hervirki. Ein verjugarð um tankar okkara. Fíggindin vil altíð sáa óbíbilskar tankar í okkum. Men vit mugu vera vakin móti svikaálopum Djevulsins (Ef. 6,11) og til eina og hvørja tíð royna andarnar, um teir eru frá Gudi (1. Jóh. 4,1).

Hugsi serliga í hesum humanistiska ráki, vit reika í. Nógvir tankar í heiminum líkjast bíbilskum tonkum. Men hyggja vit nærri athesum tonkum, snúgva teir seg altíð uttan um krossin, eyðmjúkleika, angur og fyrigeving. Tankarnir snúgva seg altíð um menniskjað sum nakað upphevjað og sentralt, ikki sum ein undirgivnan skapning. Tankar okkara mugu endurnýggjast allatíðina, tí vit verða altíð ávirkað av, hvussu heimurin hugsar.

Vit mugu byggja múr. Tað er ein áhaldandi gongd. Og vit mugu minna Gud á lyftið, at um vit venda við aftur til Hansara, so hevur Hann lovað at savna okkum. Hetta verður eitt fólk í einleika og sannleika.

 „Hyggið, hvussu gott og lívsælt tað er, at brøður búgva í einleika!“ Sálmur 133,1

Levitaárini – 25 til 50

„Tú skalt seta Levitarnar til at standa fyri vitnisburðartabernaklinum og øllum amboðunum í tí og øllum, ið til tað hoyrir; teir skulu bera tabernaklið og øll amboðini í tí …“ (4. Mós. 1.50)

„HARRIN talaði framvegis við Móses og segði:

„Hetta er lógin, ið geldur viðvíkjandi Levitunum: Tann, ið er 25 ár ella eldri, skal koma og gera tænastu við at arbeiða við samkomutjaldið.

Men táið Leviturin verður 50 ár, skal hann geva uppat at gera tænastu og ikki arbeiða longur;

hann kann ganga brøðrum sínum til handa í samkomutjaldinum og akta eftir tí, ið har er at akta eftir …““ (4. Mós. 8.23-26)

BÚNIR OG ORKAÐU UPPGÁVUNA

Tað vóru levitarnir, sum skuldu bera tabernaklið og alt, sum har til hoyrdi. Vit kundu sagt, at ábyrgdin hvíldi á herðum teirra. Áhugavert er, at levitarnir kundu ikki byrja at gera hetta, fyrr enn teir vóru 25, og at teir máttu gevast, tá ið teir vóru 50. At teir skuldu vera 25, merkir, at teir máttu vera búnir til uppgávuna. Og at teir skuldu gevast, tá ið teir vóru 50, merkir, at teir máttu orka uppgávuna. Tabernaklið, og alt sum til tað hoyrdi, var heilagt – tað kravdi menn, sum vóru búnir. Og tað var tungt – tað kravdi menn, sum orkaðu. 

Levitarnir og tabernaklið hoyrdu til Gamla Testamenti. Í Nýggja Testamenti er einki aldursmark, fyri nær vit kunna byrja, ella nær vit skulugevast. Samkomurnar høvdu verið illa fyri, var tað ikki fyri alt tað, tey gera, sum eru undir 25 og yvir 50. 

MEGINREGLA AT HAVA Í HUGA

Tá ið tað er sagt, so er tað møguliga ein meginregla her, sum vit høvdu gjørt væl í at havt meira í huga: Tað eiga fyrst og fremst at vera tey, sum eru búgvin og enn orka væl, sum eiga at bera tær tyngstu byrðarnar og standa við størstu ábyrgdini. Sum longu sagt, tað er einki í Nýggja Testamenti, sum sigur nakað um aldursmark, hvørki uppeftir ella niðureftir. Eg haldi bara, at hatta við aldursmarkinum hjá levitunum er ein góð meginregla at halda okkum til.

Eg havi hoyrt onkran samanborið lívið við fýra ársfjórðingar. Í tí fyrsta eru vit lærlingar, í tí næsta framleiðarar, í tí triðja leiðarar og í tí fjórða vegleiðarar. Hatta er málað við nokk so grovum strokum og er heldur ikki júst tað sama, sum Skriftin sigur um levitarnar, men har eru nakrir felagsnevnarar. Sum oftast riggar tað best, halda vit okkum til ársfjórðingin, sum lív okkara er í.

Tvær hendingar í sambandi við Dávid, koma mær í huga.

IKKI BÚGVIN TIL UPPGÁVUNA

Tann fyrra er um, tá ið Ahima’az vildi sleppa at siga Dávidi, at Absalom var deyður (2. Sám. 18.19-33). Hann helt seg vera rætta mannin, tí hann rann so skjótt, men Jóab var ikki samdur og segði (vers 20):

„Ikki verður tú í dag maður við gleðiboðum! Tú kanst koma við gleðiboðum ein annan dag, men í dag hevði tú ongum gleðiboðum komið við, við tað at sonur kong er deyður.“

 Ahima’az var ikki nóg búgvin til tað, sum hann vildi sleppa at gera, og Jóab segði:

„Ikki … í dag … ein annan dag …“

Ahima´az trúttaði sítt ígjøgnum, fór, og tað varð, sum Jóab hevði sagt. Ahima´az megnaði ikki uppgávuna.

Mong okkara hava gjørt sama feilin. Betri var, um vit høvdu lurtað.

ORKAÐI IKKI UPPGÁVUNA

Hin hendingin er í sambandi við síðstu ferðina, Dávid fór í bardaga (2. Sám. 21.15-17). Hann gjørdist móður, og tað var um reppið, at ein filistari gjørdi enda á honum. Menn hansara søgdu við hann (vers 17):

„… Tú mást ikki koma í hernað við okkum uppaftur, tí so sløkkir tú ljós Ísraels!“

Dávid hevði enn nógv at geva, men ikki úti á vígvøllinum. Hevði hann ikki lurtað eftir monnum sínum, hevði hann sløkt ljós Ísraels. Kanska er hatta júst tað, sum alt ov ofta hendir.

BERIÐ BYRÐARNAR Í LEVITAÁRUNUM

Týdningarmikið er, at tey yngru skilja, hvussu nógv tey enn hava at læra. Og týdningarmikið er, at tey eldru skilja, nær tíð er at lova øðrum framat. Og so tað týdningarmiklasta, at tey í levitaárunum skilja týdningin í at trína fram og bera byrðarnar og ikki bíða, til tey eru ov gomul. 

LÆRIÐ TEY UNGU OG VIRÐIÐ TEY ELDRU

Sameint við hetta er eisini týdningarmikið, at báðir partar skilja ábyrgd sína hvør fyri øðrum. Viðvíkjandi teimum yngru, at tey verða tikin við og lærd. Og viðvíkjandi teimum eldru, at tey verða vird, og at havt verður í huga, at tey eru eitt gullnám av royndum. Og at tey yngru lata seg vegleiða av teimum eldru.

Ein religiøsur gud?

Tilbiði eg ein religiøsan Gud? Hvat merkir tað?

Vit síggja fráfall allastaðni rundan um okkum. Okkurt sjónligari enn annað. Men vit kunnu eisini spyrja, um hetta er fráfall hjá einum, sum veruliga hevur „smakkað og sæð, at Harrin er góður“ (Sálm. 34,9), ella hevur eingin andalig umvending verið?

Frá tí vit eru smábørn, byrja vit at gera okkum eina mynd av, hvør Gud er. Hetta gera vit út frá tí, sum vit uppliva í lívinum – hvussu okkara foreldur og onnur eru móti okkum o.s.fr.

Søgur um Gud verða sagdar okkum. Vit koma í sunnudagskúla, á møti, til stevnur, á bíbliuskúlar. Og sjónarringurin um Gud breiðkast meir og meir. Vit fortelja hvør øðrum, hvussu Gud er. Serliga í kreppustøðum vilja vit hjálpa og geva hvør øðrum bíbliuørindi sum eina troyst.

Vit uppbyggja trúnna hjá hvør øðrum við at leggja áherðslu á kend ørindi ella brot úr Bíbliuni. Soleiðis eru vit lærd og geva lærdómin víðari til børn okkara.

Vit læra um ein Gud, sum ALTÍÐ ansar eftir okkum, so einki ringt kann henda! Men ymiskt ringt hendir! Vit læra um ein Gud, sum gevur okkum tað, sum vit hava tørv á; men í fátøkum londum svølta tey kristnu. Vit læra um ein Gud, sum opnar dyr og javnar okkum gøtuna, men eitt ótal av kristnum verða forfylgd, sita í fangahúsi, verða pínd og dripin. Hvussu samsvarar alt hetta? Hvussu lofta vit hesum, tá ið ein kristin flytur seg frá barnalærdóminum inn í vaksnu trúarspurningarnar?

Eg eri ofta í trúarkreppu. Fái ikki alt at hanga saman. Eg havi nøkur val: Eg kann varðveita mína barnatrúgv, ikki lata trúnna órógva aðrar tankar, ella lata aðrar tankar órógva trúnna. Men eri eg tá sonn? Er trúgvin tá ein sameindur partur av mær, har eg bæði eri kristin og menniskja? 

Eg kann eisini venda trúnni bakið, tí hon hóskar als ikki inn í nýggju vaksandi heimsmyndina, sum búnast í mær.

Ella ein triði møguleiki: Eg víðki andaliga og bíbilska sjónarringin, so eg vaksi andaliga í samsvari við vitið. Trúgvi, at hesin triði møguleikin er loysnin. At tora at seta Gudi spurningar. Hann verður ikki tikin av bóli av okkara tankum. Ei heldur verður Hann vónbrotin av okkara iva. Hann hevur roynt tað fyrr. Rokni við, at Hann verður vónbrotin, tá ið vit ikki taka Hann við í okkara tanka- og kenslulív. Hann vil avgjørt opinbera meir av Sær sjálvumfyri tær. Gjøgnum Orðið, Heilaga Andan, gjøgnum onnur trúgvandi og gjøgnum ta skaptu náttúruna. Hann sigur sjálvur, at náttúran prógvar Hann (Sálm. 19,2).

Nógv venda kristnu trúnni ella samkomuni bakið. Kanska eru tey vónbrotin? Tey halda, at Gud er ikki tann, vit tosa um, ella at vit eru hyklarar, ella at vit tosa uttan at elska. Nógvar kunnu vera grundirnar.

Eg byrjaði við spurninginum: Ein religiøsur gud?

Tað er ein, sum vit sjálvi evna til út frá teim brotum vit hoyra, soleiðis sum vit hava upplivað heimin rundan umokkum, soleiðis sum onnur troysta og uppbyggja okkum, soleiðis sum vit velja at lesa úr Orðinum. Kundi hildið áfram. Gud biður okkum um ikki at telgja okkum gudar (5. Mós. 5,7-8). Men telgja vit okkum ein gud, sum er so lítil, at Hann passar í okkara egna lumma, so vit taka hann fram, táið tørvur er á tí? Og gerst Hann til endan so lítil, at ikki erneyðugt at taka Hann fram, tí vit klára okkum væl uttan Hann? Tí sannleikin er, at vit klára okkum væl uttan Hann í góðum tíðum, og kanska eisini í lívinum. Men í deyðanum? 

Eg haldi, at ofta tilbiði eg ein religiøsan gud. Eg havi gjørt mær eina mynd av Honum. Eg vænti, at Hann er á ein ávísanhátt, at Hann virkar í heiminum og í menniskjanum, soleiðis sum eg kenni til. Eg havi mínar egnu væntanir til Hansara.

Í sær sjálvum er ymiskt ikki skeivt, men tað er, tá ið vit avmarka Hann til at passa inn í okkara høvd. Hann er størri, rúmligari, meira skapandi og elskandi, enn vit megna at hugsa. Hann arbeiðir og opinberar Seg á tann hátt, Hann ætlar sær.

Gud er Gud, og Gud er spennandi – ikki ein lítil religiøsurgud, sum vit kunnu telgja og koyra í lumman til seinni nýtslu. Gud kunnu vit øll kenna og vaksa í. 

Hvør er so loysnin? Orðið saman við Heilaga Andans opinbering er loysnin. Í Jeremiasi 23,29 lesa vit:

„Er ikki orð Mítt sum eldur – sigur HARRIN – og sum hamari, ið sorar fjøll!“

Hamari, sum sorar fjøll. Fjallið kann vera okkara egnu tankabygningar. Tað, sum vit hava bygt upp kanska í bestu trúgv. Men Hansara Orð kann sora hesar skeivu tankabygningar sundur. Tann sál, sum veruliga søkir sannleikan um Hann, fer at finna Hann. Tí Hann vil ikki lata okkum faðirleys eftir (Jóh. 14,18). Hann vil vísa okkum vegin og opinbera Seg meir og meir. Hann krógvar Seg ikki, tá er tað heldur vit, sum krógva okkum. Vit, sum vilja verða í myrkrinum í tí støðu, har vit halda, at vit eru tryggast. Men tað er ein lygn, sum Satan billar okkum inn.

Gud er ljós, og einki myrkur er í Honum. Jesus segði eisini, at vit skulu koma at kenna sannleikan, og sannleikin skal seta okkum í frælsi. Eri sannførd um, at hetta merkir meir enn tað at gerast eitt Guds barn. Heilaga lívið er eitt framhaldandi lív, har vit verða sett í størri frælsi, betur vit kenna Hann.

Má Guds Orð gera okkum fræls frá einum religiøsum gudi.

– og líka enn standa teir við Kongaportur, fyri eystan

„Duravaktararnir: Sallum. Akkub. Talmon, Ahiman og brøður teirra; Sallum var høvdið – 

og líka enn standa teir við Kongaportur, fyri eystan. Hetta vóru duravaktararnir í Levitaflokkinum.“

Onkur hevur sagt, at tað andaliga lívið er eitt áhaldandi lýdni. So satt, sum tað er sagt. Skriftirnar er fullar av frásagnum um fólk, sum byrjaðu væl, men endaðu ikki væl. Fólk, sum hildu á eina stund, men so – sum í líknilsinum um sáðið og sáðmannin (Matt. 13.21) – vóru fyri falli, tá ið tey møttu trongd og atsókn fyri orðsins skuld.

Versini oman fyri, Fyrra Krønikubók 9.17-18, nevna duravaktarar, sum flestu okkara ongantíð hava hoyrt um. Tað stendur, at teir vóru duravaktarar við Kongaportur, fyri eystan, og so stendur, at líka enn standa teir har. Líka enn, minnir á áhaldandi lýdni. 

Hugsaði, at vit kundu hugt at, hvat tað innibar, at teir vóru duravaktarar, at teir stóðu við Kongaportur, fyri eystan, og at teir líka enn standa har.

Duravaktarar

Templið hevði duravaktarar, tað var ikki opið fyri almenninginum. Tað vóru bara nøkur fá økir uttan fyri templið, sum vóru opin fyri almenninginum. Tað var fyri at tryggja sær, at eingin kom inn, at duravaktararnir stóðu har.

Tað er bæði nakað neiligt og nakað jaligt við duravaktarum. Tað neiliga er, at vegurin til Gud var enn ikki opin, hetta var jú áðrenn Golgata. Tað jaliga er, at hetta vóru menn, sum vardu templið ímóti tí, sum kundi dálka tað og tí gera tað ónýtiligt. Frá hasum sjónarhorninum tørvar okkum eisini duravaktarar í dag. Fólk, sum tora at halda vakt, fólk, sum Efesusbrævið 4.15 sigur, eru „sannleikanum trúgv í kærleika“.

Við Kongaportur, fyri eystan

Kongaportrið var á eystaru síðu tempulsins. Tað var kallað Kongaportur, tí tað var bara opið, tá ið kongarnir komu og fóru. Áhugavert er, at hetta er skrivað í Fyrru Krønikubók, sum jú varð skrivað, eftir at fólkið var komið aftur úr útlegdini, og tey ikki longur høvdu nakran kong. Og kortini høvdu tey enn duravaktarar við Kongaportur.

Tú skalt sjálvandi vera varin at lesa ov nógv inn í tað, men tú fært varhugan av, at tey væntaðu hin komandi Kongin. Tvey brot úr Ezekiel gerast sera livandi í hesum samanhanginum:

„Nú fór hann aftur við mær at Ytra Portri halgidómsins, tí, sum eystureftir vendi; tað var stongt.

HARRIN segði við meg: „Hetta portrið skal vera stongt; tað má ikki latast upp, og eingin má fara inn um tað; tí HARRIN Gud Ísraels er farin inn um tað, tí skal tað vera stongt.“ 44.1-2

„So sigur Harrin HARRIN: Portur Innara Forgarðs, tað, ið eystureftir vendir, skal vera stongt teir seks gerandisdagarnar; men sabbatsdagin skal tað latast upp, og somuleiðis sólkomudagin.

Høvdingin skal tá uttanfrá fara inn gjøgnum forsalin í portrinum og standa við durastav portursins; prestarnir skulu ofra brennioffur og takkoffur hansara, og hann skal tilbiðja á porturgáttini og síðani fara út aftur. Men portrið skal ikki steingjast fyrrenn um kvøldið. 46.1-2

Tað verður hildið, at Jesus kom inni gjøgnum hatta portrið, tá ið hann pálmasunnudag kom inn í staðin, og fjøldin rópti (Mark. 11.9-10): 

„… Hosianna! Signaður veri Hann, sum kemur, í navni Harrans! 

Signað veri ríki Dávids, faðirs okkara, sum kemur! Hosianna á hæddini!“

Vit vita sjálvandi ikki allar umstøðurnar, men áhugavert er tað.  

Muslimarnir múraðu upp í portrið ár 810. Seinni varð tað opnað aftur – ár 1102 – men múrað uppíaftur í 1541, og er stongt enn í dag. Múrað uppíella ikki, so vita vit, at ein dag fer hin sanni Kongurin at koma og aftur fara inn um hatta portrið.

– og líka enn

Ymsar útleggingar eru, hvat orðingin „og líka enn“ merkir, men hvussu er og ikki, so vita vit, at hetta vóru menn, sum vóru duravaktarar í langa tíð. Hetta vóru menn, sum ikki troyttaðust. Menn, sum hildu vakt, tá ið umstøðurnar vóru góðar, og tá ið tær vóru ringar, tá ið alt sá ljóst út, og tá ið tað sá vónleyst út. Menn, sum Fyrra Krønikubók sigur: 

„og líka enn standa teir við Kongaportur, fyri eystan.“ 

Hetta vóru duravaktararnir í Levitaflokkinum

Uppgáva levitanna var at vera um tað heilaga. Hvussu var tað Paulus segði við Timoteus? Seinna Timoteusbræv 1.14:

„Varðveit við Heilaga Andanum, sum í okkum býr, hin fagra skatt, ið tær er givin í hendur!“ 

Og næsta versið sigur: 

„Tú veitst hetta, at øll tey í Asia hava vent sær frá mær …“ 

Lat ikki tað órógva teg, at tú ert komin at standa einsamallur – verð verandi við Kongaportið, fyri eystan. Ver um tað heilaga.

Ezra og endurreisn

Eg las fyri nakað síðan eina bók við viðmerkingum um Ezra, Nehemias og Ester. Hetta eru bøkurnar í Bíbliuni, sum eru um Juda undir og eftir útlegdina. Viðmerkjarin var ein Harrans tænari, sum nú hevur verið heima hjá Harranum í mong ár, Harry Allan Ironside.

Helt, at eg skuldi luta onkrar av viðmerkingunum hjá honum. Tær hava verið mær til signing, og eg hugsaði, at tær kanska kundu verið onkrum øðrum til signing eisini.

Nógv er at velja ímillum, men eg haldi, at vit støðga á í 3. og 4. kapitli hjá Ezra. Evnið er endurreisn ella tað at koma aftur til Harran. Eg havi sett tað eitt upp eitt sindur øðrvísi enn Ironside gjørdi, men tankarnir eru teir somu.

Lat meg stutt nevna, áðrenn vit kava inn í bókina, at nakað av tí besta, eg eri komin fram á um bók Ezra, eru nakrar talur hjá Karl Jóhan á Vatnsoyrum. Fann tær fyri nøkrum árum síðan inni á heimasíðuni hjá Kedron í Sørvági. Sum sagt nakað av tí besta, eg havi hoyrt um bók Ezra.

Eitt av gullkornunum úr talunum hjá Karl Jóhan: 

Navnið Zerubbabel, (Zerubbabel er ein av høvuðspersónunum í Ezra), merkir „fremmandur í Bábel“. Er hatta ikki júst tað, sum eigur at eyðkenna okkum, sum kalla okkum fólk Guds? Vit eru fremmand í Bábel.

So til evnið endurreisn í 3. og 4. kapitli og viðmerkingarnar hjá Ironside.

ENDUREISN OG HARRIN

  • Endurreisn inniber, at vit byggja altarið uppaftur – t.e. vit endurnýggja samfelagið við Harran (Ezra 3.2):
    • Teir „… – fóru undir at reisa altar Guds Ísraels, …“

Hebrearabrævið 13.10 sigur: „Vit hava altar, sum teir, ið tæna við tabernaklið, ongan rætt hava at eta av.“

  • Endurreisn inniber at halda okkum til Skriftina (Ezra 3.4):
    • „… soleiðis sum fyriskrivað var … á tann hátt, sum fyriskrivað var …“
  • Endurreisn inniber, at vit koma aftur, har vit einaferð vóru (Ezra 3.3):
    • „Teir reistu altarið, har sum tað hevði staðið, …“
  • Endurreisn inniber, at tað er nakað, sum varir við (Ezra 3.3-4):
    • „.. bæði morgun- og kvøldbrennioffur.

 … dag eftir dag tað ásetta talið og á tann hátt, sum fyriskrivað var – hvønn dag tað, ið til hoyrdi tann dagin.“

ENDUREISN OG HARRANS FÓLK

  • Endurreisn inniber, at vit fara at savnast við fólki Guds (Ezra 3.1):
    • „… savnaðist fólkið sum ein maður í Jerúsalem.“
  • Endurreisn inniber, at vit virða teir, sum Harrin setur yvir okkum (Ezra 3.9):
    • Sum „… vórðu … settir at standa fyri teimum, ið gjørdu arbeiðið upp á hús Guds, …“
  • Endurreisn inniber, at vit gleðast saman við fólki Guds (Ezra 3.11):
    • „… sungu HARRANUM lov og prís, … alt fólkið skar í ógvuligt gleðiróp og lovaði HARRANUM fyri tað, at grundin var løgd til hús HARRANS.“

ENDUREISN OG HEIMURIN

  • Endurreisn inniber, at vit skilja, at vit eru ikki eitt við heimin (Ezra 4.1-3):
    • „… óvinir Juda og Benjamins …
    • … søgdu ..: „Loyvið okkum at vera uppi í við tykkum at byggja! ..!
    • Men Zerubbabel, Josva og hinir ættarhøvdingar Ísraels svaraðu teimum: „Tað hoyrir ikki til, at tit skulu vera uppi í við okkum at byggja Gudi okkara hús; nei, vit vilja vera einsamallir um at byggja HARRANUM Gudi Ísraels húsið ..!“

—————

Er tað ikki áhugavert, hvussu viðkomandi Orð Guds er?

Úr myndabók Elisa

Las ígjøgnum Seinnu Kongabók og kom til sætta kapittul. Í fyrstu seks versunum í hesum kapitlinum lesa vit um, tá ið Elisa fekk øksina at flotna. 

Brotið fekk tankarnar at leita aftur til eina stevnu, sum eg var á einaferð. Tann eini talarin talaði einar fimm talur bara um hetta eina brotið. Gott og álvarsamt. Her er okkurt, sum eg skrivaði mær niður.

Seinna Kongabók 6.1:

„Profetalærisveinarnir søgdu við Elisa: „Ov lítið rúm er til okkara, her sum vit sita hjá tær.““

  • Harrin vil, at vit skulu vera lærisveinar, ikki bara fólk, sum detta inn á møti soleiðis av og á.
  • Veksur samkoman, verður fyrr ella seinni ov lítið rúm. Tá ið tað hendir, mugu rammurnar ikki bara gerast størri, tær mugu broytast.

Seinna Kongabók 6.2:

„Loyv okkum at fara til Jordan …“

  • Áin Jordan er ein mynd av at tora at fylgja Harranum. Elias royndi á sinni Elisa við at ráða honum til ikki at koma við sær til ánna Jordan.
  • Áin Jordan er ein mynd av andaligu kraftini. Tað var við ánna Jordan, at Elias sló vatnið við samanballaða kappa sínum, so tað skiltist til báðar síður, og teir fóru yvirum á turrum. Og tað var við ánna Jordan, at Elisa, tá ið hann kom aftur einsamallur, gjørdi sítt fyrsta undur við at sláa vatnið, júst sum Elias hevði gjørt.
  • Áin Jordan er ein mynd av reinsan. Elisa sendi Na’aman boð og bað hann baða sær sjey ferðir í Jordan at verða reinsaður frá spitalsku síni (2. Kong. 5.10).
  • Áin Jordan er ein mynd av at fara niður í dalin. „Niður í dalin, Jesus, fari eg við tær.“ (NSG nr. 934)

Seinna Kongabók 6.2:

„„Loyv okkum at fara til Jordan og taka hvør sín stokk og so byggja okkum har eitt hús at sita í!“ Hann svaraði: „Gerið so!““

  • Lærisveinarnir spurdu Elisa til ráðs, áðrenn teir fóru til verka. Teir virdu fólk við myndugleika.
  • Lærisveinarnir fóru til Jordan, tí har var nógv timbur. Teir vóru praktiskir.
  • Lærisveinarnir søgdu, at teir skuldu taka hvør sín bul. Teir arbeiddu sum eitt lið.

Seinna Kongabók 6.3:

„Men ein teirra segði: „Gott á teg, kom tú við tænarum tínum!“ Hann svaraði: „Ja, eg skal koma við!““

  • Tá ið Na‘aman fór oman til Jordan ánna at verða grøddur, fór Elisa ikki við honum; men nú lærisveinarnir fóru til Jordan ánna, kom hann við. Lærisveinurin kennir eitt samfelag, sum heimsins mætu aldri fara at uppliva.

Seinna Kongabók 6.4:

„Hann fór so við teimum; og táið teir komu at Jordan, fóru teir at fella trø.“

  • At vera profetalærisveinur er at duga meira enn at tosa, tað er eisini at duga at fella trø.

Seinna Kongabók 6.5:

„Sum nú ein av teimum tókst við at fella ein stokk, datt øksarhøvdið í ánna. Tá rópti hann: „Á harri – og eg, sum hevði lænt øksina!““

  • Hann bleiv ikki við at høgga, eftir at øksarhøvdið datt av. Tíverri er tað júst tað, vit andaliga hava lyndi til at gera.
  • Hann rópti um hjálp og fór, har hjálpin var at finna. Hann fór til Elisa, ikki til hinar lærisveinarnar.
  • Hann hevði lænt øksina og hevði ikki ráð at missa hana. „Øksarhøvdið“ (kraftin) er ikki okkara, vit hava lænt hana. Vit hava ikki ráð at missa hana.

Seinna Kongabók 6.6:

„Men gudsmaðurin segði: „Hvar datt hon?“ Hann vísti honum staðið, og hann skar grein av og kastaði hana har; tá flotnaði øksin upp.“

  • Týdningarmikið at fara aftur har, vit mistu kraftina.
  • Áhugavert, hvussu ofta vit lesa um Elisa, at hann „koyrdi okkurt í“.
    • Í Seinnu Kongabók 2.19 lesa vit, at vatnið í Jeriko var ringt. Elisa kastaði salt í tað (v. 21), og tað varð gott.
    • Í Seinnu Kongabók 4.40 lesa vit, at maturin í einum potti var eitrandi. Elisa gjørdi mjøl út á pottin (v. 41), og nú var einki ilt í pottinum longur.
    • Og her í Seinnu Kongabók 6.6 lesa vit, at Elisa kastar eina grein í ánna, har øksin var sokkin, og øksin flotnar.

Hatta er ofta tað, sum Gud ger. Hann koyrir okkurt í, sum ikki var har áður.

Seinna Kongabók 6.7:

„So segði hann: „Tak hana!“ Og maðurin rætti út hondina og tók hana upp.“

  • Tak hana. Mynd av trúnni. Tað hevði nyttað lítið, um lærisveinurin bara hevði staðið har og gløtt. Hann mátti rætta hondina út og taka hana upp.