Bønarløtan fyri november 2021

Tak niður bønarløtuna her: Bønarløtan nov. 2021

Les Misérable – Berið hvør annars byrðar

„Les Misérable“ man vera ein av teimum kendastu skaldsøgunum, ið nakrantíð er skrivað. Høvundurin var fraklendingurin Victor Hugo. Sprotin kemur við hesum uppskotum um, hvussu vit kunnu umseta franska heitið „Les Misérable“: Neyðardýrini, armingarnir, stakklarnir, olmussudýrini, vanlukkudýrini, fátækadýrini, vesalingarnir. Vit skilja týdningin.

Eg haldi, at tað, sum ofta ger skaldsøgur klassikarar, er, at tær so ella so avspegla ein longsul, sum Gud hevur lagt niður í okkum. Vit kenna bæði okkum sjálv, og tað vit leingjast eftir, aftur í søguni.  Hetta er, í hvussu er, satt um „Les Misérable“. 

Í mong ár hevði eg tað til fastan vana hvørt heyst, frá oktober og fram móti jólum, at lesa ella lurta eftir bókini. Onkuntíð eftir allari bókini, onkuntíð eftir eini styttri útgávu ella bara einum broti úr henni. Og onkuntíð hugdi eg eftir sangleikum ella filmum, ið bygdu á søguna. – Eg veit ikki, tað er bara okkurt við tíðini um heystið og góðum bókum. Løgið, tí hesi árini, eg hevði tað til vana at lesa ella lurta eftir „Les Misérable“, búðu vit í tropunum, og har er ikki sami munur á árstíðunum. Helst er bara okkurt heystligt hasa tíðina á árinum, sama hvar á klótuni, tú ert.

Mangt og hvat er í „Les Misérable“, sum eg kundi trivið í. Hugsaði at hugleiða eitt sindur um, tá ið Valjean – tað er høvuðspersónurin í bókini – bjargaði illa løstaða unglinginum Mariusi og bar hann allan vegin heim. 

Tað, sum hendi, var, at Marius, sum var væl við fosturdóttur Valjean, Cosette, hevði verið við í einari miseydnaðari uppreistrarroynd móti fronsku stjórnini og var nú illa særdur og visti ikki til sín. Orsøkin til, at Valjean var har og kundi bjarga honum, var, at hann hevði fingið frænir av tí, sum fór at henda, og hugsaði, at tað fór at enda galið. Tað løgna var, at Valjean dámdi als ikki Marius. Cosett var alt, sum Valjean hevði her í lívinum, og hann óttaðist fyri, at blivu tað hon Marius, so fór hann at missa hana við alla. Og tó, nú hann hoyrdu um tað, sum Marius hevði fløkt seg inn í, tók hann um endan, og tá ið Marius varð særdur, bar hann hann langa teinin heim. 

Marius var so illa fyri, at tað var ivasamt, um hann fór at yvirliva. Hann mátti koma undir læknahjálp alt fyri eitt. Valjean mátti bera Marius gjøgnum eina av myrku, skitnu kloakkunum undir Paris, so teir ikki vórðu sæddir. 

„Les Misérable“ er ein long bók. Og parturin, har Valjean ber Marius gjøgnum kloakkirnar, er mestsum ein bók í bókini. Parturin lýsir longu, myrku og skitnu kloakkirnar, og hvussu torført tað var at bera ein persón ígjøgnum tær, ja næstan ómenniskjaligt. 

Marius visti ikki til sín. At bera hann var sum at bera eitt lík. Har var myrkt og ótespiligt. Onkuntíð kendist eingin botnur, og hann misti fótafestið. Onkuntíð var hann upp undir miðju av berum skarni. Og tað var ikki alt. Hann visti, at tá ið teir komu út úr kloakkini var møguleikin rættiliga stórur, at løgreglan var har og við henni ein strangur dómur. Tað hevði verið so lætt at slept byrðuni og sloppið sær til rýmingar. Men soleiðis var Valjean ikki, hann bar Marius allan vegin heim.

***

Skriftirnar siga nógv um at bera onnur. Frelsari okkara hevur borið okkum, ber okkum og fer at bera okkum, og tað er skylda okkara at gera tað sama við onnur:

  • „Sum hirði røktar Hann fylgi Sítt, í arm Sín savnar Hann lombini, og í favninum ber Hann tey; lambærnar leiðir Hann.“  Esaias 40.11
  • „Um Benjamin segði hann: „Hin elskaði HARRANS er hann … hann hvílir millum herðar Hansara!“ 5. Mósebók 33.12
  • „Táið hann so hevur funnið hann, leggur hann hann glaður á herðarnar.“ Lukas 15.5
  • „Tað er manninum gott, at hann ber ok í ungdóminum, 

at hann situr eina og tigur, táið Hann leggur byrðar á hann,“ Sorgarsongirnir 3.27-28

  • „Tí ok Mítt er gagnligt, og byrði Mín er løtt.“ Matteus 11.30
  • „Berið hvør annars byrðar, og uppfyllið soleiðis lóg Kristusar!“ Galatiabrævið 6.2

Ikki so ringt at skilja og tó so lætt at gloyma – og koma við undanførslum. Vit liva jú í einum heimi, har størri og størri dentur verður lagdur á okkara egnu vælferð. Vanliga hugsanin er ofta, at gerst byrðan ov tung, ja, so slepp henni. Hví – fyri at nýta myndina úr „Les Misérable“ – ganga við tungari byrðu í myrkari evju, serliga tá ið tú ikki orkar meira.

Paulus sat í myrkum, køldum, vátum fangaholi við einum deyðadómi hangandi yvir sær. Undir hesum umstøðunum skrivar hann til Timoteus (2. Tim. 2.1): 

„So verð tá tú, barn mítt, sterkur í náðini í Kristi Jesusi!“

Vit kenna okkum ofta sum „Les Misérable“ umgird av øðrum „misérable“. Skula vit gera mun og bera byrðar, mugu vit taka 2. Tim. 2.1 í álvara.  Tað er handa náðin, sum ger allan munin.

Hví eg trúgvi!

Hví vera trúgvandi? Gevur eitt trúarlív mær størri ágóða í lívinum? Og er tað grundin til, at eg eri virkin í trúnni? Onkuntíð fangi eg meg sjálva í tí. Eg eri trúgvandi, tí tað gevur mær eitt betri lív, eitt lív við gleði, friði, góðsku, tryggleika, verju og eitt heilsubetri lív. Kanningar vísa, at trúgvandi menniskju liva longur, eru ikki so ofta sjúk sum vantrúgvandi og hava færri sálarligar avbjóðingar, eitt nú angist.

Vit vita, hví so er. Vit vita, at trúgvin er verulig, og at Heilagi Andin í okkum ger eitt verk. Frá einum vantrúgvandi lívi til eitt lív í Kristusi er eitt týdningarmikið stig. Frá meiningsloysi og vónloysi til meining og vón. Mong stríðast við meiningsloysi. Tey spyrja, hevur lívið nakra meining? Og eg haldi, at um tey ikki eru tilvitað um sínar egnu tankar um meiningsloysi, so liggur spurningurin har undir yvirflatuni og verður kanska skúgvaður til viks gjøgnum ymiskt virksemi.

Men hví trúgva vit? 

Svend Brinkmann, danskur rithøvundur og heimspekingur í okkara tíð, hevur júst givið út bókina Mit år med Gud. Áðrenn vit skrivaðu 2020, valdi Svend Brinkmann at brúka eitt ár at kanna og skifta orð um, hvat trúgv og átrúnaður er í heiminum í dag.Hann hevur í bókini eina vísindaliga tilgongd til spurningin um trúgv og Gud.

Tá ið eg siti og lesi bókina, risti eg mangan við høvdinum, men lat mínar fordómar fara. Hetta er á ein hátt ein áhugaverd bók. At fáa hansara sjónarhorn upp á kristnu trúnna. Hann hevur ongantíð verið ein kristin persónur, men tykist vera søkjandi.

Tann eini kapittulin snýr seg um, um trúgvin „virkar“. Hann skrivar eisini um veruleikarnar, sum eg nevndi – eitt heilsubetri og longri lív millum trúgvandi fólk. Men Svend er so mikið vakin, at hann kemur til ta niðurstøðu, at tað kann ikki vera grundin til, at vit trúgva. Hann trívur í pínslarváttar – tey, sum liðu deyðan, tí tey ikki vildu avnokta sína trúgv. Her er ikki talan um eitt heilsubetri, longri lív, sum „virkar“.

Sera áhugavert er, at hann sær hetta og eisini kemur til ta niðurstøðu, at trúgvin ikki er treytað av, um hon „virkar“, men at hon ertreytaleys. Vit vita og trúgva, at trúgvin virkar frá deyða til lív, frá andaligum deyða til ævigt lív í Himli. Um lívið og góð heilsa og eydna ikki unnast okkum her, so vita vit, at trúgvin virkar til ævigt lív. Og hetta er tann stóri munurin.

Vit liva í eini tíð, har góð heilsa verður raðfest øtiliga høgt. Øll vilja liva væl og leingi. Deyði og sjúka eru ikki kærkomnir gestir á okkara gátt. Koronutíðin hevur eisini víst okkum, hvussu vit skýggja sjúku, veikleika og deyða. Vit hava við øllum valdi hildið hesi pest burtur. Men tað er ikki so løgið, tá ið vit hugsa um, hvussu fjart æviga lívið er í okkara tilvitan. Vit hava skúgvað tankar um æviga lívið út á síðulinjuna, sjálvt um æviga lívið er beint her. Mann kann siga, at æviga lívið er ein hjartaslátt frá okkum, ella bert ein manglandi hjartaslátt, so eru vit hinumegin.

Og tað er grundin til, at eg trúgvi:

„Gud, lat meg í dag fáa eyguni upp fyri, at eg bert eri ein pínslarváttur á ferð. At Tú bíðar mær handan sýnina, og skjótt veri eg har. Hjálp mær at síggja, at eg ikki skal stríðast við lívið hesumegin, men lat mítt stríð liggja fyri lívinum hinumegin. Hjá Tær eru teir veruligu skattir at finna. Amen.“

Gudsótti og „Feðgar á ferð“

Ein trúboðari á Filipsoyggjunum segði mær frá vinfólkum í USA, sum vóru í einum bókaklubba, har tey lósu hundrað bøkur úr hvør sínum landi. Tey høvdu júst lisið eina bók úr Føroyum, ið nevndist „The Old Man and His Son“ ella á føroyskum „Feðgar á ferð“.

Á fínum máli er „Feðgar á ferð“ ein tragikomedia um ein gamlan pápa og yngsta son hansara. Pápin er bundin av øllum tí gamla og siðbundna, og sonurin er heimføðisligur, smæðin og kanska ikki tað, ein vildi kallað gløggur.

Teir eru margháttligir, feðgarnir báðir – og tó. Eg haldi, teir hava nakað at læra okkum, nakað, sum mong okkara møguliga ongantíð rættiligahava fingið fatur á. Eg hugsi her um tann stilla, einfalda gudsóttan, sum eyðkendi gamla føroyingin.

Danski bíbliulærarin, Poul Madsen, segði einaferð, at sera stutt er millum „frihed“ og „frækhed“. Tað er so lætt at fara yvir um mark og kalla taðfrælsi, ið ikki er annað enn frekleiki. Tað, eg meini, er, at vit eru framlig, tá ið tað kemur til tað andaliga, duga ikki fólkaskikk – og so als ikki at vísa gudsótta.

Nógv er í bókini, sum eg kundi trivið í, men hugsaði bert at hyggja at partinum, har Lias Berint doyr. Lias Berint var javnaldri Ketils og var júst fluttur inn til teirra at búgva. Ein dagin feðgarnir og Lias Berint eru á veg til hús – eftir at hava verið í grannabygdini – og koma gangandi gjøgnum fjøruna, er Lias Berint so óheppin, at hann dettur og doyr av fallinum. Feðgarnir fáa drigið hann nakað niðan frá og leggja hann í bakskutin á einum báti, sum stóð í einum neysti. 

Her er eitt brot úr bókini:

„Vit kundu gingið upp hús,“ helt Ketil, „men tað ber ikki til at leggja líkið mannleyst burtur í óbygdum her í nátt.“ … 

So fóru teir undir at gera sær ból í forskutinum, fyltu hálm undir og á og løgdu seg við frið … Kálvur lá og slotaði. Hvørja ferð hann hoyrdi okkurt fjasa, spurdi hann pápa sín, hvat tað var. Gamli bað hann tiga …

„Befalla teg í Harrans hendur og legg teg at sova“ … 

Teir práta og Kálvur spyr pápan: 

„Mundi hann (Lias Berint) ikki smæðast, tá ið hann kom til himmiríkis, har er so fínt og so nógv fremmandafólk?“

Kálvur gremur seg fyri pápanum, at fólk arga hann so illa, og spyr:

„Pápin, er tað sannheit, at eg eri býttur?“ Og Ketil svarar „Einki er tú býttur. Halt teg til Várharra, so er tú klókur fyri teg.“

Mundi hann ikki smæðast, tá ið hann kom til himmiríkis

Vit smílast, tá ið vit lesa hetta, Kálvur er bara so ómetaliga heimføðisligur. Men á ein hátt hevur hann rætt, Himmalin er alt ov fínur til okkara. Møguliga er smædni hansara nærri tí, Skriftin lærir, enn ofta alt ov framligi hugburður okkara. Eg haldi, at hesi versini, stuðla tí, eg royni at siga:

  • Job 42.5-6:

„Einki uttan tað, ið tíðindini søgdu, hevði eg hoyrt um Teg; men nú hevur eyga mítt sæð Teg. 

Eg taki tí alt aftur og angri í dusti og øsku!“

  • Esaias 6.5:

„Tá segði eg [Esaias]: Vei mær, tað er úti við mær! Tí eg eri maður við óreinum vørrum, og eg búgvi mitt í fólki við óreinum vørrum – og nú hava eygu míni sæð kongin, HARRAN Gud herskaranna!“ 

  • Lukas 5.8:

„Táið nú Símun Pætur sá hetta, fall hann niður fyri knøum Jesusar og segði: „Harri, far frá mær! Eg eri syndigur maður!“ 

  • Opinberingin 1.17:

„Táið eg sá Hann, fall eg sum deyður niður fyri føtur Hansara.“ 

Hetta segði Jóhannes – sum hevði hallað sær at brósti Jesusar við kvøldmáltíðina – um tað, sum hendi á Patmos.

Halt teg til Várharra, so er tú klókur fyri teg

Ketil skilti, hvar sannur klókskapur var at finna; hann er at finna við at halda seg nær Harranum. Sálomo kongur segði tað sama (Orðt. 1.7):

„At óttast HARRAN er upphav kunnskapar; dárar vanvirða vísdóm og tykt.“

Og so kunnu vit kanska enda við Jeremias 9.24: 

„Nei, tann, ið vil rósa sær, hann rósi sær av, at hann er vitigur og kennir Meg, … Tí tað toknast Mær – sigur HARRIN.“

Bønarløtan fyri oktober 2021

Tak niðu bønarløtuna her: bønarløtan okt. 2021

Náði Guds – og tornir og rullistólar

Hugdi at eini dokumentarsending um tað, sum á enskum kallast „the Prosperity Gospel“ og á gerandismáli herligheits evangeliið. Áhugaverd sending.

   Hesi prædika, at um trúgvin er nóg stór (og gávurnar, sum sendar verða teimum sum prædika), ja, so verður úrslitið jaligt, og tú fært tað, sum tú heldur, at tær tørvar, verið tað góða heilsu, góðar fíggjarumstøður o.s.fr.

   Flestu okkara rista bara við høvdinum, tá ið vit hoyra slíkt. Vit halda okkum kenna Skriftina ov væl til at falla fyri slíkum. Eg veit ikki – kanska er hatta, tey prædika, júst tað, sum mong okkara innast inni trúgva.

Eg og tú og vælferð okkara

Um vit eru ærlig, so halda vit ofta innast inni, at høvdu vit gjørt alt, so sum tað eigur at verða gjørt, so hevði lívið lagað seg øðrvísi.

   Hjá onkrum merkir hetta, at um trúgvin var, sum hon skuldi havt verið, so hevði hjúnabandið verið øðrvísi. Onkur annar heldur, at so høvdu umstøðurnar við børnunum verið øðrvísi. Ein triði heldur, at so var heilsan betri og ein fjórði, at fíggjarligu umstøðurnar høvdu verið betri. Listin er óendaligur.

Og aftursvarini, tá ið tað ikki er, sum vit halda, tað skuldi verið, eru óendalig.

   Onkur verður óður inn á Gud ella sær vónbrotið sum prógv um, at eingin Gud er. Onkur sær tað sum prógv um, hvussu illa skikkað, tey eru at tora at kalla seg trúgvandi. Onkur sær tað sum revsing frá Gudi.

   Tað syrgiliga við øllum hesum er, at vit skilja ikki, hvussu sjálvsøkið tað veruliga er at halda, at vit sum trúgvandi hava rætt til at verða spard fyri tað, sum restin av mannaættini ikki verður spard fyri. Vit hava ongan rætt at halda, at hava vit bara nóg nógva trúgv, so sleppa vit undan tí, sum onnur ikki sleppa undan.

   Hugsaði at nevna tveir persónar, sum eg haldi hava okkurt at læra okkum hesum viðvíkjandi. Annan finna vit í Bíbliuni, hin í Kalifornia. Tann í Bíbliuni eitur Paulus, tann í Kalifornia eitur Joni Eareckson Tada.

   Vit kenna øll Paulus. Joni er eisini væl kend, men sjálvand ikki líka væl sum Paulus. Hon hevur sitið í rullistóli, síðani hon breyt ryggin í einari svimjivanlukku í 1967. – Eg kundi óivað nýtt onkran føroying sum dømi, heldur enn Joni, men ofta er lættari at nýta útlendsk dømir. Vit kenna jú hvør annan so væl, og tað er so lætt at verða misskiltur.

Paulus og tornir

Seinna Korintbræv 12.7-10:

„Og fyri at eg skal ikki gera meg stóran av hinum høgu opinberingum, er mær givin tornur í holdið, eingil Satans, fyri at hann skal sláa meg, so eg geri meg ikki stóran.

At hann skuldi víkja frá mær, bað eg Harran um tríggjar ferðir.

Men Hann segði við meg: „Náði Mín er tær nóg mikið; tí kraft Mín verður fullkomin í veikleika.“ – Tí rósi eg mær helst av veikleika mínum, fyri at kraft Kristusar kann hvíla á mær.

Og tí havi eg gott mót í veikleika, í ringari viðferð, í neyð, í atsóknum, í angist fyri Kristusar skuld; tí táið eg eri veikur, eri eg sterkur.“

Vit vita ikki hvønn torn, talan er um, vit vita bara, at hann hevur verið pínufullur og tungur. Paulus kallaði hann „eingil Satans“, sum var komin fyri at sláa seg. Paulus bað Harran tríggjar ferðir um, at hann skuldi víkja frá sær. Orðingin „tríggjar ferðir“ merkir møguliga, at hann bað Harran fleiri ferðir um, at hann skuldi víkja frá sær. Men svarið var nei. Ístaðin fekk hann at vita (v. 9):

„… Náði Mín er tær nóg mikið; tí kraft Mín verður fullkomin í veikleika. …“

Paulus hevði livað leingi við torninum, tá ið hann fortelur um hann í Seinna Korintbrævi. Við øllum royndunum, sum tornurin hevði givið honum, kundi hann nú siga, at hann rósti sær helst av veikleika sínum. Hann gjørdi tað „fyri at kraft Kristusar kann hvíla á mær“. Hann hevði upplivað, hvussu tornurin var lykilin til náðina.

Joni og rullistólar

Joni Eareckson Tada sigur frá, at nakað eftir, at hon breyt ryggin, tók onkur hana við sær á møti hjá einum kendum grøðaraprædikara. Kanska kundi hon verða grødd; men nei, hon fór á møti í rullistóli, og hon fór heim aftur í rullistóli.

   Hon sigur, at hon gloymir ongantíð tey mongu í hennara støðu, har tey sótu í rullistóli aftan á møtið og bíðaðu eftir lyftini. Tey vóru komin á møtið í tí vón at verða grødd, men fóru heim aftur í sama standi, sum tey komu.

   Sum hugt verður aftur á øll hesi ár, ið Joni hevur sitið í rullistóli, so er tað eyðsæð, at Harrin – eins og Hann nýtti tornin at vísa Paulusi náði Sína – hevur nýtt rullistólin hjá Joni at vísa óteljandi fólkum kraft Sína. Tað hevði ikki borið til, um Joni hevði verið frísk.

   Hvør er tín tornur, tín rullistólur? Duga vit at knýta tað at náði Guds? Tað er bíbilskt at gera tað.

Myndberar Kristusar

„Men øll vit, sum við ongum fyri andlitinum avspegla dýrd Harrans, verða umbroytt til somu mynd, frá dýrd til dýrd; sum frá Harranum, ið er Andin.“ Seinna Korintbræv 3.18

Hesa seinastu tíðina hava USA og tess sameindu tikið sína hermegi úr Afghanistan. Landið hevur verið hersett í 20 ár, og hevur hetta havt við sær, at Afghanistan hevur verið eitt rímiliga frælst land.

Hóast Afganistan – eisini hetta tíðarskeiðið – hevur verið merkt av ófriði og mutri, so hava USA og tess sameindu kortini tryggjað fólkinum betri sømdir, enn tey høvdu undir stýrinum hjá Taliban. Og nú, tá ið seinastu hermenninir vórðu tiknir heim, sóu vit, hvussu skjótt Taliban yvirtók landið. Hetta førdi við sær ruðuleika og ótta millum fólkið.

Í mun til USA, Afghanistan og Taliban, so eru vit, sum hava sett okkara álit á Kristus, salt og ljós heimsins. Har Heilagi Andin er til staðar, verður rotinskapurin hildin niðri. Men tá ið Heilaga Andans kraft minkar ella er burtur, fær Satan fríari teymar. Heimurin, vit liva í, verður ongantíð fullkomin. Tað ónda er altíð til staðar. Í myrkrinum og fjaldu krókunum leggur tað ætlanir um at yvirtaka bæði okkum og land okkara.

Tað ónda vil hava okkum í myrkrið. Tað vil hava ruðuleika, ørkymlan og ótta. Tað vil kúga frælsið hjá tí einstaka, fjala andlitini, hesi andlit, sum eru myndberar Kristusar. Vit skulu goymast handan skortar og vankunnleika. Vit skulu ikki mennast sum menniskju, men skulu aftur gerast analfabetar. Vit skulu stýrast við lygnum Djevulsins við ótta og lygnum um, hvørji vit veruliga eru.

Latið okkum ongantíð gevast á hondum, men stríða hitt góða stríðið. Latið okkum ongantíð gloyma okkara støðu. Vit eru arvingar, himmalborgarar, longu sett í himmalska heimin saman við Kristusi. Vit hava ómetaligt virði, so nógv virði, at vit máttu keypast við blóðinum frá Gudi sjálvum. Las í morgun í Triðju Mósebók 27, hvussu nógv menniskjað tá kundi keypast fyri ella loysast frá heiløgum lyfti. Tað var ymiskt, alt eftir aldri og kyni. Men tíbetur er hetta broytt (Gal. 3.13), tí „Kristus keypti okkum leys undan banni lógarinnar, táið Hann var bann fyri okkum – …“ Ongin munur er á tíni støðu. Ert tú í Kristusi, so hevur lívið hjá tær stórt virði.

Vit hava frælsi. Frælsi at bera boðini víðari, koma úr tí, sum fjalir andlitið, fram í ljósið og verða myndberar Kristusar.

Men hvussu eru vit myndberar?

Vit liva í eini sera fløktari tíð. Smálutir í gerandisdegnum, sum hava lítið at týða, fáa ofta ov nógv rúm í lívi okkara, og tað, sum hevur týdning í lívinum, fær ofta ov lítið rúm. Tað er tann óndi, sum ørkymlar okkum. Tí mugu vit aftur og aftur fara til byrjanina og rannsaka okkum sjálv.

Hetta leiðir mínar tankar til Jóhannes 15. Her nýtir Jesus eina mynd av, hvørji vit eru í mun til Hansara og Faðirin. Myndin um víntræið og greinarnar, har vit eru greinarnar, Jesus er víntræið og Faðirin víngarðsmaðurin. Hann sigur, at verða vit verandi á trænum, bera vit ávøkst. Tað vil siga, at verða vit verandi í Honum, vilja vit bera ávøkst. Men um vit ikki verða verandi í Honum, verður greinin skorin av og tveitt í eldin. Hon er ávakstrarleys og er til onga nyttu.

Hetta merkir ikki, at boðini eru, at um vit ikki bera ávøkst, so verða vit fortapt, men at boðini eru, at tá vit verða verandi í Honum, bera vit ávøkst. Tá ið vit eru endurfødd, eru vit vorðin ein grein. Soleiðis eiga vit at síggja okkum sjálv og okkara einfalda lív. Eg eri ein grein á víntrænum, og soleiðis fari eg at bera ávøkst.

Um tú hevur aðrar tankar um teg sjálvan – til dømis, at títt lív fer ongantíð at bera ávøkst – so mást tú vísa hesum aftur og fáa aðra hugsan. Tað er Satan, sum billar tær slíkar lygnir inn. Hvørja ferð, vit vísa Satan aftur, vaksa vit í Gudi og styrkjast. Jú, vit eru veik menniskju, full í feilum, og syndin eltir okkum sum ein skuggi. Men tað er týdningarmikið ikki at stara seg blindan í skuggan, men at ganga í ljósinum.

Tað er víntræið, sum gevur ávøkstin. Greinin kann ongantíð í sær sjálvari geva ávøkst, men bert, tá ið hon er á trænum. Jesus er víntræið, og Hann gevur ta neyðugu føðina út í greinina. Greinarnar, harafturímóti, geva burturkastið aftur til træið. Vit skulu bera okkara synd, okkara burturkast til Hansara, so vil Hann áhaldandi reinsa greinina, og hon vil vaksa, nørast og bera ávøkst. Tað er eisini áhugavert, at Hann sigur, at vit ERU longu rein við ORÐINUM, Hann hevur talað. Orðið reinsar okkum framhaldandi.

Aftur og aftur verði eg hugtikin av skapanarverkinum. Ikki einans sum nakað ótrúliga vakurt, men eisini av myndunum, tað ber. Hesaferð myndin av víntrænum, sum Jesus brúkar, so vit betur skulu skilja Hansara boð um, hvørji vit eru.

Evangeliið – so einfalt, og tó so lætt at misskilja

Minnist eina ungdómslegu á Zarepta, at vit fóru út á Mykineshólm. Ein heingibrúgv var yvir til hólmin. Páll Poulsen var leiðari fyri Zarepta tá, og meira enn eina ferð havi eg hoyrt hann nýtt heingibrúnna, sum dømi um trúgv. Í okkara eygum sá brúgvin ikki út av nógvum, men hon helt. Páll segði, at trúgv hansara á brúnna var ikki serliga sterk, men tað var brúgvin.

Gott, tá ið brúgvin er sterk, ikki so gott, tá ið hon ikki er tað. Havi hoyrt, at Halldor Olafsson, sáli, segði einaferð: 

„Tað nyttar tær ikki at hava eina sterka trúgv á eina rotna brúgv. Tí so fara bæði tú, trúgvin og brúgvin í havið.“

Eru vit ærlig, mugu vit viðganga, at ofta hava vit gjørt okkum sek í júst hesum, at vit heingja okkum meira í at trúgva enn Hann, sum trúgvin snýr seg um. Vit heingja okkum meira í tað, sum vit hava gjørt, enn tað, sum Hann hevur gjørt.

Tá ið vit hugsa um frelsuna, verður denturin kanska meira lagdur á avgerðina, sum vit tóku, tá ið vit komu til trúgv, heldur enn á Kristus sjálvan – á, at vit takkaðu fyri frelsuna.  

   Ikki misskilja meg. Eg veit, at tað kann vera gott at minnast slíkar hendingar, at tær kunnu vera minnisvarðar at styrkja okkum á leiðini. 

   Vit mugu bara vera varin ikki at grunda frelsuna á nakað, vit hava gjørt. Frelsan skal vera grundað á Kristus og tað, sum Hann hevur gjørt, at Hann tók syndir okkara á Seg. Hon má ikki vera grundað á tað, at vit tóku eina avgerð, at vit bóðu Harran koma inn í hjørtu okkara, ella hvat tað nú kann vera. 

Hetta, eg nú sigi, ljóðar møguliga í so avgjørt, men tað er vert at taka til eftirtektar: 

Vit hava ongan rætt at døma fólk, sum grunda frelsuna á dópin, tá ið vit sjálv grunda hana á at hava biðið Jesus koma inn í lív okkara.

Báðar hasar grundirnar eru skeivar, tí tær botna báðar í tað, sum vit hava gjørt, ikki í tað, sum Kristus hevur gjørt.

Mong, sum ikki minnast, nær tey komu til trúgv, høvdu viljað, at tey kundu havt okkurt upplivilsi, okkurt, tey kundu hugt aftur á og sagt, at tá og tá bleiv eg frelst ella frelstur. 

   Eg minnist, hvussu ofta eg sum smádrongur bað Jesus koma inn í hjartað. Vildi bara binda um heilan fingur, bara í fall. Eg var nokk umskiltur, var bara eitt smábarn og visti ikki betur; men kortini. Hasin hugburðurin vísir, hvat hendir, tá ið vit grunda frelsuna á nakað, sum vit hava gjørt ella eiga at gera, heldur enn á Kristus og tað, sum Hann hevur gjørt. 

   Tað, sum vit eiga at gera, tá ið ivin kemur inn, er ikki at fara aftur til løtuna, tá ið vit halda, at vit komu til trúgv, og spyrja, um vit gjørdu tað rætta; nei, vit skulu fara aftur til Golgata og spyrja, um Kristus gjørdi tað rætta. At hvíla í hasum er at hvíla á sannari frelsugrund. Frelsan hvílir jú ikki á nøkrum, sum vit hava gjørt, men á Honum og tí, sum Hann hevur gjørt.

Gott at minnast, at evangeliið snýr seg ikki fyrst og fremst um tað, sum Gud fer at gera fyri okkum, um vit verða frelst, men um tað, sum Hann longu hevur gjørt fyri okkum. Tað snýr seg ikki fyrst og fremst um tað, sum fer at henda í hjørtum okkara, um Hann kemur inn, men um tað, sum hendi úti á Golgata. Tað, sum hevur størsta týdningin er ikki, at vit siga gott fyri tað, sum Jesus gjørdi á Golgata. Tað, sum hevur størsta týdningin er, at Gud segði gott fyri tað. Tá ið Gud góðtekur tað, kunna vit hvíla, sakin er avgreidd.

Eg hoyrdi einaferð ein talara lýsa hetta við trúnni og frelsuni á henda hátt: 

„Hugsa tær fyrstu páskirnar. Harrin hevur sagt, at fólkið skal smyrja blóðið á træið yvir durunum og á báðar durastavirnar, og tveir grannar standa og práta um hetta, sum Harrin hevur sagt. Tann eini er heldur bangin og sigur: „Vit hava dripið lambið og smurt blóðið, men eg veit ikki, eri bara so bangin.“ Hin flennir, klappar honum á herðarnar og sigur: „Roks í teg, har er einki at vera bangin fyri.“ Hin spyr: „Men tit hava einki páskalamb, og har er einki blóð smurt á trænum yvir durunum og durastavunum hjá tykkum?“ Hin ristir bara við høvdinum og sigur: „Nei, tað síggi eg onga grund at gera, eg havi líka nógva trúgv, sum tit, og tað er jú tað, sum telur.““

Og so spurdi talarin: „Hvør teirra, halda tit, varð bjargaður undan oyðaranum?“ Vit vita svarið. 

Bønarløtan fyri september 2021

Tak niður bønarløtuna her: bønarløtan sept. 2021

Við øllum hinum heiløgu – Efesusbrævið 3.18

„… við øllum hinum heiløgu …“

Hetta er ein orðing, sum mær altíð hevur dámað – og sum eg eisini ofta havi kent meg raktan av. Mær dámar hana, tí eg veit av persónligum royndum, hvussu nógv mær tørvar onnur trúgvandi; eg kenni meg raktan av henni, tí eg veit av persónligum royndum, hvussu væl mær dámar bara at vera fyri meg sjálvan.

   Tað andaliga lívið snýr seg ikki um Gud og meg, men um Gud og okkum. Jú, vit eiga at liva í eini javnvág millum tíð einsamøll við Gudi og tíð saman við øðrum. Men vit mugu eisini minnast, at tað er eins ómøguligt at liva tað andaliga lívið, um vit hava kvett sambandið við onnur trúgvandi, sum tað hevði verið at gjørt tað, um vit høvdu kvett sambandið við Gud.

Við øllum hinum heiløgu

Orðini eru partur av eini bøn (Ef. 3.14-19). Latið okkum – fyri samanhangið – hyggja at bønini og síðan orðunum „við øllum hinum heiløgu“.

„Tí er tað, eg boyggi knø míni fyri Faðirinum

– frá Honum hevur alt, sum faðir eitur, í Himli og á jørð, navn sítt –

at Hann eftir ríkidømi dýrdar Sínar skal geva tykkum, at tit við Anda Hansara styrkjast við kraft í innvortis menniskja tykkara,

at Kristus við trúnni skal búgva í hjørtum tykkara,

so tit, rótfest og grundfest í kærleika, kunnu við øllum hinum heiløgu vera ment at fata, hvør breiddin, longdin, dýpdin og hæddin er,

og kenna kærleika Kristusar, sum stígur upp um allan kunnskap – fyri at tit kunnu verða fylt við allari fylling Guds.“ Efesusbrævið 3.14-19

Paulus biður, at tey, hann skrivar til, (og eisini vit), skulu styrkjast við kraft í innvortis menniskjanum. Tá ið tað hendir, fær Kristus alt at siga í hjørtum okkara; vit vera rótfest og grundfest í kærleika og vera við øllum hinum heiløgu ment at fata og kenna, hvussu stórur kærleiki Hansara er.

 

Paulus miðar høgt. Og hann ger tað, tí hann veit, at hatta er hæddin, sum Gud miðaði eftir, tá ið Hann frelsti okkum.

Við øllum hinum heiløgu

Paulus veit, at skal henda bønin verða svarað, mugu vit fyrst skilja, at øll vit, sum hava sett okkara álit á Kristus, eru eitt, at vit saman eru partur av nýggja skapanarverki Guds, likami Kristusar, samkomuni. At vera partur av henni merkir, at vit skilja, hvussu nógv okkum tørvar hvør annan. 

   Eingin okkara fer at náa hæddina, Hann vil, at vit skulu náa, um vit ikki fyrst skilja, at vit eru partur av samkomu Hansara.

   Einabúgvar ella tey, sum læsa seg inni í klostrum, koma ongantíð at kenna Kristus so væl sum tey, sum umgirða seg við øðrum trúgvandi, serliga teimum, ið ikki eru júst sum tey. Hetta er jú umhvørvið, har Gud kann fylla okkum við allari fylling Síni.

Tað er hetta, sum alt Efesusbrævið snýr seg um. 10. vers í 1. kapitli sigur, at Gud er í dag í ferð við at:

„savna alt til eitt í Kristusi, tað, sum í Himlunum er, og tað, sum á jørðini er.“ 

Í kapittul tvey nevnir hann fíggindskapin, sum var millum jødan og heidningin. Kristus tók hann burtur, tá ið Hann á krossinum (2.14) „gjørdi eitt av báðum og breyt niður millumgarðin, ið skilti sundur, fíggindskapin,“

   Hann lýsir hetta enn nágreiniligari í triðja kapitli (v. 10), har hann tosar um margfalda vísdóm Guds við samkomuni.   

   Tá ið vit so koma til seinnu helvt av brævinum, vísir hann, hvussu gerandisdagur okkara eigur at lýsa hetta sama. Áminningin er (Ef. 4.1-3): 

„… at liva kallinum verdiga, sum tit vórðu kallað við, 

við øllum eyðmjúkleika og spakføri, við langmóði, so tit í kærleika umbera hvørt annað 

og leggja tykkum eina við at verða verandi í einleika Andans í bandi friðarins:“

Kærleiki Hansara kemur til kennar í kærleika okkara hvør til annan. Og tí er tað, at tað er saman „við øllum hinum heiløgu“, at vit kunna uppliva,hvat tað andaliga lívið veruliga snýr seg um.

Við øllum hinum heiløgu

Mær dámar so væl, at hasi orðini eru partur av eini bøn og ikki eini áminning. Var tað ein áminning, hevði tað verið so lætt bara at melda pass, alt ov høgt. At tað er partur av eini bøn, merkir, at tað snýr seg ikki um, hvat vit megna, men hvat Hann megnar. Tað dámar mær betur.