Tað hevði verið stuttligt at duga hebraiskt! Kanska verður tað einaferð. Sum er, dugi eg bara nøkur fá hebraisk orð, kunnu helst teljast á einari hond – og tað røkkur ikki langt. 

Og tó. Kanska hevði tað verið áhugavert at hugt at einum av hesum orðunum. Hugsi um orðið „hesed“. Latið okkum – bara fyri at fáa eina hóming av, hvussu ríkt orðið er – hyggja at, hvussu tað er umsett í einari tilvildarligari bók í Gamla Testamenti. Vit hyggja at Seinnu Sámuelsbók:

• Í 2.5 er tað umsett kærleiksverk
• Í 2.6 og 9.1, 3 og 7 er tað umsett miskunn
• Í 3.8 er tað umsett gjørt væl við
• Í 7.15 er tað umsett náði
• Í 10.2 er tað umsett vinskap
• Í 16.17 er tað umsett kærleiki

Og her hóma vit bert ein farra av litríku geislunum frá orðinum hesed. Fólk, sum eru serkøn í hebraiskum, siga, at orðið lýsir millum annað kærleikan og trúfestið, sum vit finna í familjubondum, vinabondum og líknandi. Orðið er eisini ofta nýtt í sambandi við sáttmálar millum einstaklingar ella bólkar. Tað var Harrans hesed ímóti okkum, sum fekk Hann at binda Seg til okkara.

Latið okkum hyggja at nøkrum vælkendum brotum úr Gamla Testamenti, brotum, sum lýsa, hvussu Harrin vísir okkum hesed, og hvussu Hann vil, at vit vísa hvør øðrum hesed.

Guds hesed

Harrin er ríkur í hesed og dugir væl at goyma tað (2. Mós. 34.6-7):

„… HARRIN! HARRIN! – miskunnsamur og náðigur Gud, langmóðigur og ríkur í miskunn (hesed) og trúfesti, 

sum goymir náði (hesed) í túsund mannaminni, sum fyrigevur misgerð, lógbrot og synd, men als ikki letur hin seka verða óstraffaðan, sum straffar misgerðir fedra á børn og barnabørn, ja á børn barnabarna og á børn teirra uppaftur!“

Brotið lýsir, hvussu Harrin bant Seg til jørðiska fólk Sítt Ísrael. Flutt til okkara, avspeglar tað, hvussu Harrin við hesed Síni hevur gjørt okkum part av familju Síni og bundið Seg til okkara. Í brotinum stendur, at Hann er ríkur í hesed. Hann fer ongantíð at siga: „Nú er einki hesed eftir.“ Og har stendur eisini, at Hann goymir hesed. Hann hevur goymt tað so væl, at eingin kann koma og stjala tað.

Hesed Harrans er nýtt hvønn morgun (Sorg. 3.21-23):

„Men hetta skal eg leggja mær á hjarta, og tí skal eg vóna: 

Tað er náði (hesed) HARRANS, at tað er ikki úti við okkum, hon er ikki uppi enn.

Hon er nýggj hvønn morgun, stór er trúfesti Tín.“ 

Høvdu vit fingið tað, vit høvdu uppiborið, hevði tað langt síðan verið úti við okkum. Vit eru væl sloppin, og tað er alt hesed Harrans fyri at takka. Hesed Hansara er ikki uppi enn, nei, tað er nýtt hvønn morgun. Har hongur einki gamalt agg við. Hvør dagur er ein nýggjur dagur, fullur av nýggjum hesed.

Okkara hesed

Harrin krevur, at vit vísa hesed (Hos. 6.6):

„Tí Eg vil hava kærleika (hesed) – og ikki sláturoffur, kunnskap um Gud – og ikki brennioffur!“

Hoseas 6.6. er útgáva Gamla Testamentis av kærleiks kapitlinum, Fyrra Korintbræv 13. Hoseas knýtir saman hugtøkini hesed og tað at hava kunnskap til Gud. At kenna Gud merkir, at vit vísa hesed. Ein sjálvfylgja, sum ikki er so løtt at føra út í lívið.

Jesus endurgevur Hoseas 6.6 tvær ferðir í Matteus (9.13 og 12.7). Teir leiðandi skiltu ikki Jesus, tí teir skiltu ikki hesed.

———

Kanska smágentan rakti seymin á høvdið, tá ið hon bað:

„Góði Gud, ger tey óskikkiligu skikkilig, og tey skikkiligu fitt.“

Vit búgva í Suður-italia, í landslutinum Molise, uttan fyri býin Campobasso. Býurin var upprunaliga bygdur rundan um borgina Manforte, ið varð bygd ovast á eini høvd. Hetta var langt afturi í miðøldini. Manforte merkir hjálp ella styrki. Borgin stendur enn í dag, men er nú meira til prýði og mentan. Ikki nógv hjálp í henni longur. Kanska ein mynd av heiminum – ein stokkut hjálp, sum bara er fyri eina tíð, og síðan ikki nyttar til stórt annað enn at minna okkum á tað gamla.

Borgir vóru ætlaðar, sum Paulus sigur í Seinna Korintbrævi 6.7: „… bæði til álop og verju“. Eg spurdi ein vin, hvat honum kom í huga, tá ið hann hugsaði um eina borg. Hann svaraði, at hann hugsaði um borgina sum eitt stað ella endamál, sum fólk hava í felag og eru stolt av og vilja berjast fyri og verja. Beinrakið, helt eg. Teir gomlu nýttu borgir at goyma seg í og eisini at samlast og gera seg til reiðar til komandi bardagar.

Ein annar vinur hugleiddi: „Borgaraskapur okkara er í Himlunum gjøgnum sáttmálan, ið Jesus er borgsmaður fyri.“ Borgaraskapur, borgsmaður! Hatta er eitt ríkt hugtak, orðið borg!

Áhugavert, hvussu nógv Dávid helt til í borgum ella fjallaborgum, sum Skriftin kallar tær, og eisini áhugavert, hvussu ofta hann kallaði Gud fyri borg sína.

Hebraiska orðið, ið er umsett fjallaborg, merkir klettur ella berg, eitt stað, sum er høgt uppi, ringt at sleppa til. – Minnir eitt sindur um føroyskar bygdir, har tað er forberg og illa atkomiligt. Tað ráddi um hjá fyrstu niðursetufólkunum at kunna verja seg. Hetta kann samanberast við støð her í Italia – eitt nú býin Campobasso – ið, sum nevnt, er bygdur rundan um eina borg ovast á eini høvd.

Borgirnar í Sámuelsbókunum

Tað var serliga, meðan Dávid flýddi undan Saul, at hann helt til í fjallaborgum. Onkuntíð var var hann í hellinum við Adullam – hóast hellið ikki verður nevnt borg, var tað kortini eitt slag av fjallaborg (1. Sám. 22.1). Onkuntíð var hann í fjallaborgunum í En-Gedi (24.1) – møguliga hava tær verið á Masadahæddini. Í Fyrru Sámuelsbók 23.14 er hann í fjallaborgunum í Zifsoyðimørk. 

Eftir at Saul var deyður, og Dávidi ikki longur tørvaði at goyma seg fyri honum, tók hann Zionsborg frá jebusitum, búsetti seg har og rópti hana Dávidsstað (2. Sám. 5.7-9). Hann visti, at hóast Saul var farin, so vóru tað aðrir fíggindar. Álopini fóru at halda á, og honum fór altíð at tørva borgir, støð, har hann og menn hansara kundu savnast og búgva seg til komandi bardagar.

Borgin í Sálmunum

„HARRIN er klettur mín, skansi mín, frelsari mín; Gud mín er klettur mín, sum eg søki mær skjól hjá, skjøldur mín, frelsuhorn mítt, borg mín!“ Sálmur 18.3

Tað stendur, at Dávid sang HARRANUM henda song, tann dag HARRIN hevði bjargað honum úr hondum alra fígginda hansara og Sauls. Eins og Dávidi tørvaði borgir at fjala seg í, soleiðis tørvaði honum eisini at goyma seg í Gudi, tí sonnu borgini. Tað sama er satt um okkum. Okkum tørvar aftur og aftur at flýggja til Gud, Borg okkara.

„Lovaður veri HARRIN, … miskunn mín og borg mín, vernd mín, frelsari mín, skjøldur mín og tann, ið eg søki mær skjól hjá …“Sálmur 144.1-2

At Gud er miskunn og borg okkara, merkir, at vit hava ikki uppiborið at goyma okkum í Honum, men vit sleppa at gera tað, tí Hann er miskunn okkara.

„HARRIN er hinum kúgaða ein borg, ein borg á neyðartíðum.“ Sálmur 9.10

Vanliga vóru fjallaborgirnar bara ætlaðar monnum, sum kundu vera um kongin og verja hann. Borg okkara, Harrin, er øðrvísi, Hann tekur tann kúgaða til Sín. Hann ger tað, hóast Hann veit, at tann kúgaði verður til lítla nyttu. Soleiðis er Borg okkara. Er tað ikki stórt?

Áhugavert, tá ið tú lesur í Skriftini, hvussu summi orð ella summir setningar blíva við at mala í høvdinum. Hetta hendi hjá mær nú ein dagin. Tað vóru orðini: „Amen, HARRI!“ í Jeremiasi 11.5. Tað var Jeremias profetur, sum segði tey. 

Orðini vóru aftursvar hansara til orð Harrans um komandi dóm, um fólkið í Juda ikki helt sáttmála Hansara. Hann svaraði soleiðis, ikki tí, at hann var so spentur upp á dóm og revsing, men tí hann var ein maður, sum tók tað, sum Harrin segði, í ramasta álvara. Hann segði: „Amen, HARRI!“ tí hann visti, at Harrin veit altíð best.

Tað er nakað dámligt við Jeremiasi. Hann segði ja, tá ið Harrin kallaði hann, hóast hann – frá einum menniskjaligum sjónarhorni – var alt ov eymur og viðkvæmur at gera tað, sum Harrin kallaði hann at gera. Hetta, at ganga og tosa um synd og dóm, var ikki Jeremias. Tú fært mestsum kensluna av, at hetta var ein maður, sum ongantíð ætlaði sær at gerast profetur. „HARRI!“ segði hann einaferð (Jer. 20.7-8): 

„Tú yvirtalaði meg, og eg læt meg yvirtala; Tú vart mær ov sterkur og fekst vald á mær – og til látur eri eg vorðin líðilangan dagin, hvør maður háðar meg. 

Tí hvørja ferð eg tali, noyðist eg at rópa; undan yvirgangi og kúgan rópi eg; ja, orð HARRANS er vorðið mær til háð og spott líðilangan dagin.“

Tað kostaði honum nógv at siga Harranum ja, men hann gjørdi tað, tí hann tók Harran í álvara.

Prædika Jeremiasar var ikki eyðkend av tí, hann sjálvur helt og meinti; ístaðin var hon gjøgnumsúrgað av tí, sum Harrin helt og meinti. Og at prædika soleiðis kostaði; tað kendist ofta einsligt. Hann var ikki – um vit so kunnu siga – sum hinir vanligu profetarnir (Jer. 5.31):

„Profetarnir“, segði hann, „profetera lygn, og prestarnir stýra eftir ráðum teirra – og fólk Mítt vil hava tað so!“ 

Nei, ikki hevur tað verið lætt.

Latið okkum hyggja eitt sindur nærri at samanhanginum, har vit finna orðini: „Amen, HARRI!“ HARRIN sigur við Jeremias (Jer. 11.3-5):

„Tú skalt siga við teir: So sigur HARRIN Gud Ísraels: Bannaður veri tann maður, sum lurtar ikki eftir orðunum í hesum sáttmála, 

sum Eg beyð fedrum tykkara at halda, tann dag Eg leiddi teir út av Egyptalandi, úr jarnovninum! – Eg segði: „Hoyrið rødd Mína og gerið hetta, í einum og øllum so sum Eg áleggi tykkum! So skulu tit vera fólk Mítt, og Eg skal vera Gud tykkara 

og halda eiðin, ið Eg svór fedrum tykkara, at Eg skuldi geva teimum land, ið flýtur í mjólk og hunangi – eins og í dag sæst!“ Eg svaraði: „Amen, HARRI!“

Jeremias visti, at Gud er heilagur, og at Hann er rættvísur, eisini tá ið Hann dømir. Og tí var tað, at hann segði: 

„Amen, HARRI!“ 

Eg kundi gitt mær – og nú lati eg hugflogið fara við mær – at hetta var ikki eitt hugaligt og harðmælt „amen!“ líkt teimum, tú hoyrir á møtum ymsastaðni í stóru verð. Nei, kanska var tað eitt „amen!“ ið valla hoyrdist, teskað í djúpari sorg. Sagt av einum sundurknústum manni, sum visti, at fólkið, hann var so góður við, hevði uppiborið dómin, sum Harrin lýsti yvir tey.

Okkum tørvar fólk sum Jeremias, fólk, sum eru so eym av lyndi, at tað pínir tey at tosa um synd og dóm, men kortini gera tey tað. Tey tora at gera tað, tí tað, sum er teimum týdningarmiklast, er ikki, hvat fólki dámar, men tað, sum Gud hevur at siga.

Minnast tit, tá ið Harrin spurdi lærisveinarnar, hvønn fólk søgdu Hann vera (Matt. 16.13-14)? Vísti seg, at summi hildu Hann vera Jeremias profet. Tey sóu viðkvæma lyndi Jeremiasar aftur í Jesusi. Hesin, sum tók synd í fólki og ikki smæddist at gráta um tey, samstundis sum Hann heldur ikki smæddist at tala at og prædika dóm. Hann minti tey um Jeremias.

———————-

Og so gera vit tað eitt sindur persónligari. Høvdu tey blandað okkum við Jesus ella møguliga Jeremias? Uha! ­- Og tó, at vera vitni Harrans krevur eitt lyndi og dirvi líkt tí hjá Jeremiasi. So líkt, at fólk hava lyndi at blanda okkum við Jesus.

Kanska vit kunna enda við einum: „Amen, HARRI!“ Tað er í lagi bara at teska tað. Kanska betri.

Nógvar slangur eru á Balabac, øll møgulig sløg. Onkur heldur kanska, at tað var ábyrgdarleyst at flyta við konu og børnum út á eina oyggj, har tað eru so nógvar slangur. Veit ikki. Í veruleikanum eru fólk, sum koyra í bili heima í Føroyum, í størri vanda enn tey, sum búgva, har nógvar slangur eru. Man tað ikki vera tað, at ókendir vandar tykjast nógv meira hóttandi enn vandar, vit eru von við?

Tá ið tað er sagt, mugu vit tó viðganga, at slangur eru ikki at spæla við. Tað er ikki av ongum, at fíggindi okkara er kallaður ormurin ella slangan. Hugsaði at luta nakrar slangusøgur, kanska tær kunna kasta ljós á eitt og annað í andaliga stríðnum.

Úr skrivstovuni

Skrivstovan hjá mær á Balabac var einar 20 metrar aftan fyri húsini hjá okkum. Ein dagin, eg siti inni á skrivstovuni og arbeiði, hoyri eg eitt ræðuligt skríggj uttanfyri. Eg renni út og síggi, at tað snýr seg um eina slangu. Eg hyggi rundan um meg. Kanska okkurt er, sum eg kann brúka. Síggi ein vanligan gaffil í grasinum – veit ikki, hvussu hann er endaður har. Eg taki hann, men gaflar nytta jú lítið, tá ið tað kemur til slangur, so eg blaki hann frá mær aftur og renni inn aftur á skrivstovuna eftir einari stong, sum eg møguliga kann nýta. 

Tá ið eg komi út aftur, er ov seint. Slangan er burtur. Men tað ringasta av øllum var, at Ben hjá okkum hevði fingið alt við. – Og tað er ongantíð gott. Hann dugir alt ov væl at fáa søgur burtur úr øllum. Og tit kunnu ætla, at tað dámdi honum at fortelja um, hvussu eg hevði blakað ein gaffil eftir slanguni og so tuskaði inn aftur á skrivstovuna. Eingin virðing fyri okkum eldru 😊.

Og so ein heldur snøggari slangusøga. 

Hetta er frá tíðini, vit búðu í Puerto Princesa. Eg var ikki heima, tá ið hetta hendi. Hundurin hjá okkum hevði snoddað seg fram til eina slangu og vardi fyri, so hon ikki slapp til rýmingar. Cathy og arbeiðsgentan hjá okkum sóu tað. Arbeiðsgentan tók eina fjøl og kroysti hana niður beint aftan fyri høvdið á slanguni, og so tók Cathy eina masketu og kubbaði høvdið av slanguni. Ymiskt er.

Í Fyrstu Mósebók 3.15 sigur Gud HARRIN við ormin: 

„Eg seti fíggindskap millum teg og kvinnuna, millum títt avkom og hennara avkom; Hann skal sora høvdið á tær …“

Hasin fíggindskapurin er veruligur. Okkum dámar ikki slangur. Ikki løgið, at slangan er mynd av hinum ónda. Harrin vil, at vit skilja, hvussu vandamikil hann er. Hann er ikki at spæla við. Men so mugu vit heldur ikki gloyma lyftið í seinnu helvt av versinum, at avkom kvinnunnar – tað er Kristus – skal sora høvd slangunnar.

Á gøtuni

Bygdagøturnar á Balabac eru smalar, og báðumegin við er ofta sítt gras. Ein dagin, eg komi gangandi, síggi eg, beint har eg skal traðka, part av einari slangu á veg yvir um gøtuna. Hvørki høvd ella hali sást, bara miðjan. Høvdið og halin vóru fjald í síða grasinum hvørjumegin gøtuna. At døma eftir, hvussu tjúkkur bulurin var, mátti slangan vera rættiliga long. 

Er tað ikki ofta júst soleiðis við fígginda okkara. Vit vita, at hann er har, men síggja hvørki høvd ella hala. Vit vita, at hann kann loypa á okkum, men vit vita ikki hvaðani.

Tað fyrsta, vit lesa um ormin, er í Fyrstu Mósebók 3.1:

„Men ormurin var snildari enn øll onnur dýr á markini …“

Í flogfari

Fyrstu ferð, vit flugu úr Palawan til Manila, hevði onkur sníkt nakrar slangur við sær umborð. Trygdarviðurskiftini vóru ikki so strong tá sum nú, og hesin hevði goymt tær í einari kurv og sett kurvina undir stólin. 

Meðan vit flúgva, sleppa slangurnar út úr kurvini og koma krúpandi oman eftir dúrkinum. Hetta er einastu ferð, eg havi sæð so at siga alt ferðafólkið leypa upp í stólin at standa. Ræðuligur gangur. Maðurin fekk fatur á slangunum og koyrdi tær aftur í kurvina, men flogskiparin var ikki blíður. 

Síðsta, eg sá til henda góða mannin, var, at meðan vit fóru úr flogfarinum, stóð hann og bíðaði, til myndugleikarnir komu at tosa við hann. 

Hendingarnar umborð á flogfarinum minna okkum á vandan at halda, at vit kunna loyva hinum ónda „umborð“ og hava tamarhald á honum. Efesusbrævið 4.27 sigur: 

„og gevið ikki Djevulinum rúm!“

———————-

Á hálsi Ormsins er sárið av einum naglamerktum fótaspori!

(1. Mós. 3.15) C.S. Lewis