Tag Archive for: Jógvan Júst Rasmussen

Á nýggjársveitslu í Betesda

Tað var fastur siður í Betesda at hava veitslu nýggjársaftan. Haðani eru nógv góð minnir. Tá ið tað var farið at líða út móti midnátt, var bønaløta, sum vardi til eftir midnátt. Ríkt soleiðis at fara biðjandi inn í tað nýggja árið. – Skal eg vera heilt erligur, so kom tað tó onkuntíð fyri, at eg leyp bønaløtuna um – vildi ikki lata alt fýrverkið gleppa mær av hondum. Kortini minnist eg hasar bønaløturnar sum nakað ríkt. Aftan á bønaløtuna var tað fastur siður at syngja sangin hjá Linu Sandell: „Í tínum dýra navni, Jesus, vit eitt nýtt ár byrja nú!“ Sangurin er ein bøn um leiðslu og varðveitslu í nýggja árinum.

Um fyrsta versið:

Í tínum dýra navni, Jesus,
vit eitt nýtt ár byrja nú!
Men vár tráan og vár longsil,
øll vár vón ert eina tú;
kom og ber til vári hjørtu
meiri náði, ljós og kraft,
meiri lív og meiri gleði,
enn vit áður hava havt!

„Í tínum dýra navni, Jesus, vit eitt nýtt ár byrja nú!“ At byrja árið í Jesu navni merkir at byrja tað umboðandi Hann, at Hann er við okkum og, at vit byrja tað í styrki Hansara. Góður máti at byrja árið.

„Men vár tráan og vár longsil, øll vár vón ert eina tú“. Onkur hevur sagt, at trúgvandi hava lyndi til at lúgva, tá ið tey syngja. Kanska henda reglan er eitt av brotunum, har vit lúgva. At siga: „øll vár vón ert eina tú“ er kanska í so ansaligt. Og tó er tað óivað í fínasta lagi at syngja tað kortini. Harri okkara dugir at døma hugsanir og ráð hjartans. Hann sær djypri enn vit og dugir at síggja, hvussu nógv vit í øllum ófullkomileika okkara veruliga leingjast eftir, at Harrin skal vera okkara eitt og alt. Hann veit, at djúpast inni geva hasi orðini afturljóð. Vit leingjast bara so illa eftir at vera Honum nær.

Um annað versið:

Uppihalt og føð tú okkum
gjøgnum hetta nýggja ár,
send tú okkum signing, náði,
ugga tey, sum fella tár!
Okkum lær at tæna, elska
alla tíð, á hvørjum stað,
okkum lær við tráan vænta
komu tína dag um dag!

„Uppihalt og føð tú okkum“. Hetta er í tráð við tað, sum Jesus lærdi lærisveinarnar at biðja (Matt. 6.11):

„Gev okkum í dag dagliga breyð okkara!“ Bíbilskt at biðja soleiðis.

Víðari í versinum finna vit orð sum, signingnáðiuggalærat tænaelska og við tráan vænta. Minnir á tað, sum Paulus sigur í Titus 2.11-13: 

„Tí náði Guds er opinberað, … 

og hon venur okkum upp at avnokta gudloysi og hinar veraldligu girndir og liva sámiliga, rættvíst og gudiliga í heiminum, sum nú er, 
meðan vit vænta hina sælu vón og opinbering dýrdar hins stóra Guds og Frelsara okkara Jesu Krists,“  

Um triðja versið:

Lær tú okkum øll at nýta
tíðina at tæna tær
og at telja várar dagar,
sum at hvør hin síðsti var!
Gev, at eingin burt skal spilla
náðina, sum árið ber,
hetta ár, sum kanska verður
síðsta ár hjá onkrum her!

„At telja várar dagar“. Orðini koma úr Sálmi 90.12:

„At telja dagar okkara – lær Tú okkum tað, so vit kunnu fáa vísdóm í hjartað!“

Sami sálmur (Sálmur 90) sigur eisini (v. 2-6):

„… frá ævunum til ævirnar ert Tú, Gud!

Menniskjað gert Tú aftur til dust; …

Tí túsund ár eru í eygum Tínum sum dagurin í gjár, hann, sum svann, ja, tey eru sum náttarvøka.

… Um morgunin líkjast tey grasinum, ið grør; 

um morgunin blómar tað og grør, um kvøldið er tað følnað og turt.“ 

Álvarsamt.

Sangurin var, sum eg segði, vanliga sungin aftan á bønaløtuna. Tá ið so sangurin var liðugur, plagdi onkur av teim eldru at fara upp og siga nøkur orð. Ofta var mint á síðstu reglurnar í sanginum: „hetta ár, sum kanska verður síðsta ár hjá onkrum her.“ Onkur heldur kanska, at hatta er ein døkkur máti at byrja eitt nýtt ár. Men orðini eru heilt víst í tráð við tað, sum varð endurgivið úr Sálmi 90. Tá ið Gud heldur, at hatta er rætti mátin at byrja árið, man tað vera í lagi (Sálmur 90.2):

„… frá ævunum til ævirnar ert Tú, Gud!“

Heim til jóla

Jógvan Júst og dóttir hansara, Heidi Guttesen, hugleiða um einaferð, Heidi skuldi heim til jóla.

Jógvan Júst:

Tað var upp undir jól í 1994. Vit búðu á oynni Balabac í útsynningshorninum av Filipsoyggjum. Av tí at vit búðu so fjarskotið, máttu vit ferðastvið lítlum Cesna flogfari fyri at sleppa til og av oynni. Felagsskapurin, sum vit virkaðu saman við, hevði vanliga flogfar og flogskipara á oynni Palawan, beint norðan fyri Balabac. Hesi jólini var tó eingin flogskipari á Palawan, og tí kom ein flogskipari av oynni Luzon, heilt har norðuri, til okkara eina ferð um mánaðin.

Heidi gekk í skúla á oynni Luzon og skuldi heim at halda jól. Hon skuldi við Cesna flogfarinum allan vegin úr Luzon til Balabac. Flogfarið var lítið,og teinurin var langur. Tað tók tað nógva av einum degi at flúgva suður. Flogvøllurin hjá okkum á Balabac var ein grasvøllur, okkurt um 350 metrar langur. Við annan endan vóru høg pálmatrø og við hin eitt fjall. Veðrið mátti vera júst tað rætta, skuldi flogfarið lenda, og desember er oftakeðiligur til veður.

Tann dagin, Heidi skuldi koma, var vindurin á markinum. Flogskiparin royndi at lenda, men nei, har bar ikki til. Hann fleyg runt eina løtu ogroyndi so aftur, men sama søga. Hann royndi nakrar ferðir, men so noyddist hann at venda og flúgva norður aftur til Palawan. Morgunin eftir royndi hann aftur, men sama søga, hann fekk ikki lent og mátti norður aftur til Palawan.

Tíðin hjá flogskiparanum var avmarkað, hetta var jú upp undir jól. Á Balabac linkar vindurin vanliga út á seinnapartin. Flogskiparin segði okkum í sendaranum, at hann skuldi royna aftur seinni, men fekk hann ikki lent tá, varð hann noyddur at fara aftur til Luzon. Tað var ein ræðulig kensla at vita, at dóttirin møguliga ikki fór at sleppa heim til jóla. Flogfarið hevði verið so nær við at lent tvær ferðir og so at hugsa sær, at Heidi møguliga fór at verða noydd at fara norður aftur til Luzon. Eg minnist, at onkrar av grannakonunum grótu, tí tær hildu tað vera so synd.

Summi tykkara hava møguliga hoyrt um flogskiparan Martin Burnham. Nøkur ár eftir henda jólatúrin vóru hann og Gracia, kona hansara, tikin gíslar av muslimskum yvirgangsmonnum og hildin fangar í meira enn eitt ár. Tað endaði við, at Martin varð dripin.

Aftur til flogfarið og floglíkindini. Martin vildi gera sítt ítasta, fyri at Heidi skuldi sleppa heim til jóla. Hann spurdi, um tað var í lagi, at hann bíðaði við parti av ferðagóðsinum til næsta túr. Jú, tað var sjálvandi í lagi. Hetta gjørdi flogfarið lættari og líkindini at lenda betri. Flogskiparin royndi aftur, og jú, hesaferð bar til, flogfarið fekk lent.

Eg gloymi ongantíð kensluna, tá ið flogfarið kom, og vit høvdu fingið Heidi heim til jóla í øllum góðum.

Heidi:

Eg minnist væl handa langa flogtúrin heim. Hann kendist sum longsti túrurin í lívinum. Tað var ísakalt í flogfarinum, og undir okkum vóru myrk illveðurskýggj. Einastu steðgirnir vóru, tá ið lítla Cesna flogfarið mátti seta seg fyri at fáa meira brennievni. Tá ið tú hevur verið burtur heimanífrá í fleiri mánaðir, og komforturin á heimferðini er alt annað enn góður, so gleðir tú teg bara enn meira at koma heim.

Men, hvat nú um? … Hvat nú um vit ikki fáa lent? Ella floglíkindini eru ov vánalig til lítla flogfarið? Hvat nú um eg ikki sleppi heim og má halda frídagarnar úti í býnum saman við fólki, sum eg nóg illa kenni?

Hesir „Hvat nú um?“ spurningarnir hava lyndi til at spøkja enn, og dagliga má eg líta mínum himmalska Pápa hesar stúranirnar upp í hendur. Hvat nú um tað, sum eg trái eftir innast inni, ongantíð fer at henda, og um tað, sum eg stúri mest fyri, verður veruleiki? 

Sannleikin er, at vit hava ongantíð fingið lovað, at gøtan bara skal vera sløtt. Men vit hava fingið eitt nógv størri lyfti, og tað er, at um so okkara stúranir verða veruleiki, so fer Gud altíð at vera hjá okkum mitt í ódnarveðrinum. Hetta er tað, vit fáa lovað í Sálmi 139, myndin í Sálminum, sum altíð fær meg at hugsa um mítt barnaheim á lítlu oynni, sunnarlaga á Filipsoyggjum.

Sálmur 139.7-12:

Hvar skal eg fara undan Anda Tínum, og hvar skal eg flýggja undan ásjón Tíni!

Fari eg upp til Himmals, so ert Tú har, og reiði eg mær legu í deyðaríkinum – ja, so ert Tú har;

taki eg veingir morgunroðans, og festi eg búgv við ytsta mark havsins,

so leiðir hond Tín meg har við, høgra hond Tín heldur mær føstum.

Og sigi eg: „Myrkrið skal fjala meg, ljósið rundan um meg skal verða nátt!“

so er heldur ikki myrkrið Tær myrkt, og náttin er bjørt sum dagurin, myrkrið er sum ljósið.

Á bíbliutíma í kjallaranum í Betesda

„Tí Ezra hevði vent hjarta sínum til at granska í lóg HARRANS og gera eftir henni og til at læra onnur í Ísrael lóg og rætt.“ Ezra 7.10

Hugsaði at hugleiða eitt sindur um bíbliutímarnar, sum plagdu at vera í kjallaranum í Betesda, og hvussu stóran týdning teir hava havt í lívinum.

Fríggjakvøld vóru bíbliutímar fyri børn og leygarkvøld fyri ung og vaksin. Minnist meg rætt, vóru hesir bíbliutímarnir úrslit av vekingini, sum fór fram í Betesda fyrst í trýssunum. Havi eg skilt tað rætt, var tað serliga Eliesar Poulsen, sum legði orku í at fáa teir í lag. Umframt tað, eg lærdi heima, á vanligum møtum, í sunnudagskúla og í Zarepta, vóru hesir bíbliutímarnir liðir í at leggja lunnar, sum hava gjørt mun, stóran mun.

Bíbliutímarnir fríggjakvøld

Páll á Dul plagdi at lesa onkra stuttsøgu fyri okkum, og so fóru vit í bólkar. Vit vóru í síðurúmunum í kjallaranum. Onkran vetur vóru gentur og dreingir saman, annars var tað vanliga, at vit vóru hvør sær. 

Eg nevndi Páll á Dul. Aðrir lærarar, eftir hvat eg minnist, vóru Jógvan Tróndheim, Schwartz Jacobsen og Dávur Jacobsen.  

Vit fingu spurningar við heim, sum vit skuldu svara og so taka við okkum til næsta bíbliutíma. Eg minnist ikki, at vit nýttu Emmaus bíbliuskeiðini, møguliga vóru tey ikki enn útkomin á føroyskum. Eg haldi meg tó minnast, at vit nýttu tey onkran vetur, tá ið vit gingu á bíbliutíma leygarkvøld. 

Bíbliutímarnir leygarkvøld

Tað var sama mannagongd sum fríggjakvøld. Vit møttust í salinum í kjallaranum og vórðu so býtt í bólkar. 

Poul Færø var lærari hjá okkum ungu. Hann hevði eitt serligt hegni og vísti eitt satt hirðahjarta móti okkum. Aðrir lærarar, eg minnist, vóru Eliesar, John Høj, Páll Rólant Poulsen og Hanus úr Mikladali. Har vóru ivaleyst eisini aðrir, sum eg ikki minnist.

Bíbliutímarnir og samkoman

Tá ið eg fór á bíbliuskúla, merkti eg veruliga, hvussu væl vit, sum eru uppvaksin í samkomuni, høvdu verið lærd. Eg hoyrdi ofta frá fólki, sum høvdu gingið á skúla saman við føroyingum, hvussu hugtikin tey vóru, at føroyingarnir kendu Skriftina so væl. Og eg hoyri tað ofta enn.  Hatta er ikki bara nakað, sum eyðkendi samkomurnar fyrr. Tey, sum hava havt ábyrgd, hava ofta dugað sera væl at skapt ein longsul eftir Skriftini. Og tað er hatta, sum ger allan munin.

Eg havi, síðani eg flutti heimanífrá, sitið og lýtt á lærarar og talarar, sum duga ótrúliga væl at bera Orðið fram. Tað er sum at sita til stóra veitslu, táið teir borðreiða við Orðsins besta. Men eg veit ikki, onkursvegna merkir tú aftaná, at hatta í sær sjálvum skapar ikki nakran beinleiðis longsil eftir Orðinum. Tað, sum skapar handa tostan, er ofta meira, tá ið vanlig trúgvandi koma saman, og onkur teirra lærir Orðið. Sjálvandi er vandi í hvørjari vælferð, tað er ikki nóg mikið bara at verða lærdur. Paulus sigur í Fyrra Korintbrævi 8.1, at „kunnskapurin blæsur upp“. Ja, hann kann enntá gera okkum gróthørð yvir fyri Harranum, men hin vegin má hann eisini til, skulu vit búnast, sum vit eiga. Tað er sum við øllum, har krevst javnvág.

Skal samkoman búnast og vaksa, mugu vit hava fólk, sum líkjast Ezra. Sum eg nevndi at byrja við – fólk, sum leggja nógva orku í at granska Orðið, at gera eftir tí, tey læra, og so læra tað víðari. Vit mugu byrja, meðan børnini eru ung, og ikki gevast, tá ið tey gerast eldri, og so als ikki, tá ið tey eru vorðin gomul.

Nevndi, tá ið eg var á bíbliuskúla. Stutt áðrenn eg fór, kom Victors umseting út í nýggjari útgávu. Minnist vanligu møtini, at tú legði til merkis nýggju Bíbliurnar, flest øll høvdu við sær. Eg fór so avstað og kom heimaftur í summarfrí árið eftir. Eitt tað fyrsta, eg legði til merkis, tá ið eg kom á møti, var, hvussu slitnar nýggju Bíbliurnar vóru. Hatta kann av sonnum kallast ein ríkur samkomuarvur.

***

„Men verð tú í tí, sum tú hevur lært, og sum tú ert vorðin sannførdur um! Tú veitst jú, hvør ið hevur lært teg tað;

og tú kennir frá barni av hinar heiløgu skriftir, sum kunnu gera teg vísan til frelsu við trúnni á Kristus Jesus.

Øll skriftin er innblást av Gudi og er nyttulig til lærdóm, til sannføring, til rættleiðing, til uppfostran í rættvísi,

so gudsmenniskjað kann verða fullkomið, ført fyri at gera alt gott verk.“ Seinna Timoteusbræv 3.14-17

Netmøti við Jógvan Júst Rasmussen 21. november 2021

Á hesum netmøti talar Jógvan Júst Rasmussen. Sunnudagsskúlin luttekur við sangi. Dan Hjelm og Arnbjørn Justesen hava vitnisburðar.

Í skeivum vagni – hugleiðingar og brot úr talum hjá Andrew Sloan og Peturi Háberg

Í seinastu grein hugleiddi eg um eina talu hjá Andrew Sloan, sála, har hann tosaði um Josias kong. Talan er á heimasíðuni talgilt.org.

Móti endanum av taluni, kemur hann við nøkrum áhugaverdum viðmerkingum um vagnin, sum Josias var í, tá ið hann var særdur og doyði. Í Seinnu Krønikubók 35.23-24 stendur:

„Men Josias kongur varð raktur av bogamonnunum; tá segði kongurin við tænarar sínar: „Komið burtur hiðani við mær, tí eg eri illa særdur!“

Tænarar hansara bóru hann tá úr vagninum, settu hann í hin vagn hansara og fóru til Jerúsalem við honum; har doyði hann og varð jarðaður í grøvum fedra sína. Alt Juda og Jerúsalem syrgdi Josias;“

Andrew sigur um Josias: 

Hann var ikki í tí vagni, hann átti at vera. Gud hjálpi okkum, um vit so kunna siga, eru komin í galna vognin, at vit stíga úr honum og fara í rætta vognin, meðan tíð er.

Hevði ongantíð hugsað um hatta, sum Andrew Sloan nevndi við vagninum. Kannaði tað nærri og fann, at Josias í roynd síni at dylja, hvør hann var – hann var jú farin í dularbúna (2. Krøn. 35.22) – skifti vagn og fór í ein, sum líktist teimum hjá egyptum. – Ein rámandi mynd, mann kennir seg aftur.

Og alt hatta, tí hann hevði blandað seg upp í eina sak, sum Harrin ikki vildi, at hann skuldi blanda seg uppí.

Við myndini av galna vagninum, latið okkum fara innaftur á talgilt.org og lurta eftir broti úr eini talu hjá Peturi Háberg, sála. Eins og hjá Andrew er talan frá fyrst í trýssunum.

Petur Háberg: 

Tá ið mann er ungur frelstur, so kemur Satan ikki sum tann brølandi løvan. Hann kemur við ymiskum interessum. Hann sær eitt ungt hjarta, sum er gripið av Harranum – og eg veit, at tað eru fleiri av teimum eldru trúgvandi her, sum vilja geva mær rætt í tí – vit eru ung og frelst, vit eru gripin av hesum, at Jesus hevur leyskeypt okkum, og vit eru gripin fyri at vinna sálir; men so kemur ymiskt inn, sum tekur okkara interessir, at dríva hetta út úr okkara hjarta og okkara lívi, at stjala evnini frá Gudi, sum Jesus hevur keypt við Sínum dýrabara blóði, til nakað annað, at liva fyri okkum sjálvi, sum er eitt tómt lív. Og hann kemur í ymiskum formum. 

Vit plaga at tosa um, hvat er rætt, og hvat er skeivt. Tað kemur í formi av politikki til ein – tað havi eg erfarið – óskyldiga; tað kann diskuterast, um hetta er rætt ella skeivt, óskyldiga kemur tað. Eg var brennandi nationalur sum ungur, gripin av hesum. Eg dugdi ikki at síggja nakað skeivt í tí, inntil ein dag, eg var so vavdur inn í tað, at eg kundi ikki foreina tað – at fara fram og vitna fyri Jesus – við tað, sum eg var filtraður inn í av politikki. Soleiðis fer politikkur við einum, sum kundi virkað fyri Harran; ítróttur fer við einum øðrum, musikkurin fer við einum triðja.

Ymisk ting, forrætningar, og alt tað, sum kann brúkast til at taka interessuna frá Harranum, blívur brúkt. Og har fer ein lovandi unglingi í Harranum yvir til nakað annað, nyttuleysur og vrakaður fyri Honum.

Eg skal siga tykkum tað. Tað gingið nógv ár, tá ið eg ikki vitnaði fyri Harran, men tað var ein tráan í mínum hjarta at koma Honum nær, og tað kom ein dagur, tá ið eg mátti taka eina avgerð. Eg mátti velja millum hetta, sum eg var innfiltraður í, og Harran. Tað tók ár at loysa meg. Eg sigi ikki, at eg eri loystur frá øllum. Tað er so farligt at koma inn í hesa interessuna, sum eitur heimurin og okkara kjøt, okkara strevan eftir onkrum interessantum. Tú gerst meira og meira bundin. 

Hvat fyri skugga síggja vit aftan fyri alt hetta her? Vit síggja Satans skugga aftan fyri tað. Hann sær tey ungu, sum eru gripin av Harranum, og hann kennir hansara gávur, og hann leggur óskyldiga, tilsýnalátandi, eina snaru, inntil hann hevur rykt handa unga burtur úr Harrans íðinskapi og úr Harrans verki.

Ungi vinir, ansið tykkum. Kappið, áðrenn tað er ov seint.

Og so tvey sitat afturat úr taluni hjá Andrew Sloan:

Tað er mangur mangur maður, sum hevur verið ein stórur maður, men sum einki hevur verið fyri Gudi, men sum kundi havt verið tað.

Heimurin hevur fingið stórar menn burtur úr Guds børnum og teirra flokki, men Guds samkoma hevur mist stórar Guds menn vegna tað.

Josias – hugleiðingar úr talu hjá Andrew Sloan

Minnist eitt mikukvøld í Betesda, tá ið Andrew Sloan, sáli, tosaði um ein av kongunum í Gamla Testamenti, sum bara sjey ella átta ára gamal gjørdist kongur. Hann samanbar kongin, og hvussu hann búnaðist, við búning okkara sum trúgvandi.

Kongurin, hann tosaði um, var antin Jóas ella Josias. Jóas var sjey, tá ið hann gjørdist kongur (2. Krøn. 24.1) og Josias átta (2. Krøn. 34.1).

Herfyri kom eg fram á eina talu hjá Andrew Sloan, inni á talgilt.org, har hann talar um Josias kong. Talan er frá 1960, meðan talan, eg hoyrdi Andrew tala, hevur verið fyrst í sjeyti-árunum. Ikki sama tala, men sami tanki. Her kemur okkurt av tí, sum Andrew segði í taluni inni á talgilt.org.

Hann byrjar við at lesa um syrgiliga deyða Josiasar (2. Krøn. 35.20-27). Álvarsamt, serliga tá ið tú hevur í huga, hvussu væl hann byrjaði, og hvussu leingi hann helt á, til hann fór skeivur.

Talan hjá Andrew var serliga vend til tey ungu, og tú merkti umsorganina, sum hann hevði fyri teimum, og hvussu hann vildi, at tey ungu, sum hann málber seg: „mugu vera vard og ikki verða besmittað av heiminum.“

Átta ára gamal verður Josias kongur

„Josias var 8 ár, táið hann gjørdist kongur, og 31 ár stýrdi hann í Jerúsalem.“ Seinna Krønikubók 34.1

Andrew samanbar tað at gerast ein trúgvandi við at gerast kongur. Jesus segði, at ríki Guds er innan í okkum (Luk. 17.21) Gud vil, at vit ráða í okkara lítla ríki saman við Honum og fyri Hann.

Vit kunnu samanbera átta ára gamla Josias við tey smáu, sum Jesus segði trúgva á Seg. Andrew segði, at hann var sjálvur um átta ára gamal, tá ið hann kom til trúgv.

16 ára gamal byrjar Josias at søkja Gud

„Áttanda árið ið hann sat við stýrið – hann var tá unglingi – byrjaði hann at søkja Gud Dávids, faðirs síns, …“ Seinna Krønikubók 34.3

Andrew las Matteus 6.33:

„Nei, søkið fyrst ríki Guds og rættvísi Hansara! So skal alt hetta verða givið tykkum umframt!“

Hann segði eisini, at orðini „– hann var tá unglingi“ minna okkum á Timoteus (2. Tim. 3.15):

„og tú kennir frá barni av hinar heiløgu skriftir, sum kunnu gera teg vísan til frelsu við trúnni á Kristus Jesus.“

20 ára gamal byrjar Josias at fáa burtur offurheyggjar, altar og skurðgudamyndir

„… og tólvta árið byrjaði hann at fáa burtur úr Juda og Jerúsalem offurheyggjarnar, Asjerurnar og hinar útskornu og stoyptu myndirnar.“Seinna Krønikubók 34.3

12. árið, Josias var kongur – hann hevur tá verið bert 20 ára gamal – varð hann byrjanin til stóra veking.

26 ára gamal reinsar Josias templið. Lógbókin verður funnin, og páskir verða hildnar

„Átjanda árið ið hann sat við stýrið – meðan hann reinsaði landið og templið – sendi hann Safan, … at væla um hús HARRANS Guds síns.“Seinna Krønikubók 34.8

„… fann Hilkia prestur bókina við lóg HARRANS, ið givin var við Mósesi.“ Seinna Krønikubók 34.14

„Nú helt Josias HARRANUM páskir í Jerúsalem. …“ Seinna Krønikubók 35.1

Átjanda árið, ið hann sat við stýrið, hevur hann verið 26 ára gamal. Meðan teir væla um hús Harrans, finnur Hilkia prestur bók – lógbók Harrans. Tá ið kongurin og fólkið hoyra, hvat har stendur, síggja tey, hvussu langt tey eru farin av leið. Hetta førir til, at tey geva seg til Harran av nýggjumog halda størri og ríkari páskir, enn nakran tíð hava verið hildnar í Ísrael, síðani Sámuel profetur livdi (2. Krøn. 35.18).

39 ára gamal fer Josias í kríggj, verður særdur og doyr

„… Josias kongur varð raktur av bogamonnunum; …

Tænarar hansara …  fóru til Jerúsalem við honum; har doyði hann …“ Seinna Krønikubók 35.23-24

Seinna Krønikubók 34.1 sigur, at hann var átta ára gamal, tá ið hann varð kongur, og at hann ráddi í 31 ár. Vit kunnu út frá tí siga, at hann var um 39 ára gamal, tá ið hann doyði.

Tað, sum hendi, var hetta: Harrin sendir Neko kong í Egyptalandi í bardaga móti konginum í Assýria. Josias blandar seg upp í og fer ímóti Neko. Neko ávarar Josias og sigur (2. Krøn. 35.21):

„… Lat vera at berjast við Gud – sum er við mær! Varða teg, at Hann ger ikki enda á tær!“

Josias vildi ikki lurta og varð dripin.

Andrew segði, at ofta skilja heimsins børn, hvat vit skulu gera, men ikki vit. Tað er endurtøka av fyli Bileams.

Hann segði eisini, at vit vita ikki, hví Josias gjørdi hetta. 13 ár vóru liðin, síðan hann hevði fingið tempultænastuna aftur í rættlag, og tey høvdu hildið stóru páskahøgtíðina. Hvat hevði hent hesi 13 árini? Var hann vorðin dølskur, minni nærlagdur í at søkja Harran og at hava reina samvitsku? Vit vita ikki. Vit vita bara, at Josias valdi ikki at lurta og blandaði seg uppí, har hann einki hevði at gera, og endin var, at hann var særdur til deyða, bara 39 ára gamal.

Andrew:

„Hóast vit eru byrjað tíðliga, eru byrjað væl og hava hildið fram leingi, ber tað kortini til at fara skeiv og enda illa.“

Les Misérable – Berið hvør annars byrðar

„Les Misérable“ man vera ein av teimum kendastu skaldsøgunum, ið nakrantíð er skrivað. Høvundurin var fraklendingurin Victor Hugo. Sprotin kemur við hesum uppskotum um, hvussu vit kunnu umseta franska heitið „Les Misérable“: Neyðardýrini, armingarnir, stakklarnir, olmussudýrini, vanlukkudýrini, fátækadýrini, vesalingarnir. Vit skilja týdningin.

Eg haldi, at tað, sum ofta ger skaldsøgur klassikarar, er, at tær so ella so avspegla ein longsul, sum Gud hevur lagt niður í okkum. Vit kenna bæði okkum sjálv, og tað vit leingjast eftir, aftur í søguni.  Hetta er, í hvussu er, satt um „Les Misérable“. 

Í mong ár hevði eg tað til fastan vana hvørt heyst, frá oktober og fram móti jólum, at lesa ella lurta eftir bókini. Onkuntíð eftir allari bókini, onkuntíð eftir eini styttri útgávu ella bara einum broti úr henni. Og onkuntíð hugdi eg eftir sangleikum ella filmum, ið bygdu á søguna. – Eg veit ikki, tað er bara okkurt við tíðini um heystið og góðum bókum. Løgið, tí hesi árini, eg hevði tað til vana at lesa ella lurta eftir „Les Misérable“, búðu vit í tropunum, og har er ikki sami munur á árstíðunum. Helst er bara okkurt heystligt hasa tíðina á árinum, sama hvar á klótuni, tú ert.

Mangt og hvat er í „Les Misérable“, sum eg kundi trivið í. Hugsaði at hugleiða eitt sindur um, tá ið Valjean – tað er høvuðspersónurin í bókini – bjargaði illa løstaða unglinginum Mariusi og bar hann allan vegin heim. 

Tað, sum hendi, var, at Marius, sum var væl við fosturdóttur Valjean, Cosette, hevði verið við í einari miseydnaðari uppreistrarroynd móti fronsku stjórnini og var nú illa særdur og visti ikki til sín. Orsøkin til, at Valjean var har og kundi bjarga honum, var, at hann hevði fingið frænir av tí, sum fór at henda, og hugsaði, at tað fór at enda galið. Tað løgna var, at Valjean dámdi als ikki Marius. Cosett var alt, sum Valjean hevði her í lívinum, og hann óttaðist fyri, at blivu tað hon Marius, so fór hann at missa hana við alla. Og tó, nú hann hoyrdu um tað, sum Marius hevði fløkt seg inn í, tók hann um endan, og tá ið Marius varð særdur, bar hann hann langa teinin heim. 

Marius var so illa fyri, at tað var ivasamt, um hann fór at yvirliva. Hann mátti koma undir læknahjálp alt fyri eitt. Valjean mátti bera Marius gjøgnum eina av myrku, skitnu kloakkunum undir Paris, so teir ikki vórðu sæddir. 

„Les Misérable“ er ein long bók. Og parturin, har Valjean ber Marius gjøgnum kloakkirnar, er mestsum ein bók í bókini. Parturin lýsir longu, myrku og skitnu kloakkirnar, og hvussu torført tað var at bera ein persón ígjøgnum tær, ja næstan ómenniskjaligt. 

Marius visti ikki til sín. At bera hann var sum at bera eitt lík. Har var myrkt og ótespiligt. Onkuntíð kendist eingin botnur, og hann misti fótafestið. Onkuntíð var hann upp undir miðju av berum skarni. Og tað var ikki alt. Hann visti, at tá ið teir komu út úr kloakkini var møguleikin rættiliga stórur, at løgreglan var har og við henni ein strangur dómur. Tað hevði verið so lætt at slept byrðuni og sloppið sær til rýmingar. Men soleiðis var Valjean ikki, hann bar Marius allan vegin heim.

***

Skriftirnar siga nógv um at bera onnur. Frelsari okkara hevur borið okkum, ber okkum og fer at bera okkum, og tað er skylda okkara at gera tað sama við onnur:

  • „Sum hirði røktar Hann fylgi Sítt, í arm Sín savnar Hann lombini, og í favninum ber Hann tey; lambærnar leiðir Hann.“  Esaias 40.11
  • „Um Benjamin segði hann: „Hin elskaði HARRANS er hann … hann hvílir millum herðar Hansara!“ 5. Mósebók 33.12
  • „Táið hann so hevur funnið hann, leggur hann hann glaður á herðarnar.“ Lukas 15.5
  • „Tað er manninum gott, at hann ber ok í ungdóminum, 

at hann situr eina og tigur, táið Hann leggur byrðar á hann,“ Sorgarsongirnir 3.27-28

  • „Tí ok Mítt er gagnligt, og byrði Mín er løtt.“ Matteus 11.30
  • „Berið hvør annars byrðar, og uppfyllið soleiðis lóg Kristusar!“ Galatiabrævið 6.2

Ikki so ringt at skilja og tó so lætt at gloyma – og koma við undanførslum. Vit liva jú í einum heimi, har størri og størri dentur verður lagdur á okkara egnu vælferð. Vanliga hugsanin er ofta, at gerst byrðan ov tung, ja, so slepp henni. Hví – fyri at nýta myndina úr „Les Misérable“ – ganga við tungari byrðu í myrkari evju, serliga tá ið tú ikki orkar meira.

Paulus sat í myrkum, køldum, vátum fangaholi við einum deyðadómi hangandi yvir sær. Undir hesum umstøðunum skrivar hann til Timoteus (2. Tim. 2.1): 

„So verð tá tú, barn mítt, sterkur í náðini í Kristi Jesusi!“

Vit kenna okkum ofta sum „Les Misérable“ umgird av øðrum „misérable“. Skula vit gera mun og bera byrðar, mugu vit taka 2. Tim. 2.1 í álvara.  Tað er handa náðin, sum ger allan munin.

Gudsótti og „Feðgar á ferð“

Ein trúboðari á Filipsoyggjunum segði mær frá vinfólkum í USA, sum vóru í einum bókaklubba, har tey lósu hundrað bøkur úr hvør sínum landi. Tey høvdu júst lisið eina bók úr Føroyum, ið nevndist „The Old Man and His Son“ ella á føroyskum „Feðgar á ferð“.

Á fínum máli er „Feðgar á ferð“ ein tragikomedia um ein gamlan pápa og yngsta son hansara. Pápin er bundin av øllum tí gamla og siðbundna, og sonurin er heimføðisligur, smæðin og kanska ikki tað, ein vildi kallað gløggur.

Teir eru margháttligir, feðgarnir báðir – og tó. Eg haldi, teir hava nakað at læra okkum, nakað, sum mong okkara møguliga ongantíð rættiligahava fingið fatur á. Eg hugsi her um tann stilla, einfalda gudsóttan, sum eyðkendi gamla føroyingin.

Danski bíbliulærarin, Poul Madsen, segði einaferð, at sera stutt er millum „frihed“ og „frækhed“. Tað er so lætt at fara yvir um mark og kalla taðfrælsi, ið ikki er annað enn frekleiki. Tað, eg meini, er, at vit eru framlig, tá ið tað kemur til tað andaliga, duga ikki fólkaskikk – og so als ikki at vísa gudsótta.

Nógv er í bókini, sum eg kundi trivið í, men hugsaði bert at hyggja at partinum, har Lias Berint doyr. Lias Berint var javnaldri Ketils og var júst fluttur inn til teirra at búgva. Ein dagin feðgarnir og Lias Berint eru á veg til hús – eftir at hava verið í grannabygdini – og koma gangandi gjøgnum fjøruna, er Lias Berint so óheppin, at hann dettur og doyr av fallinum. Feðgarnir fáa drigið hann nakað niðan frá og leggja hann í bakskutin á einum báti, sum stóð í einum neysti. 

Her er eitt brot úr bókini:

„Vit kundu gingið upp hús,“ helt Ketil, „men tað ber ikki til at leggja líkið mannleyst burtur í óbygdum her í nátt.“ … 

So fóru teir undir at gera sær ból í forskutinum, fyltu hálm undir og á og løgdu seg við frið … Kálvur lá og slotaði. Hvørja ferð hann hoyrdi okkurt fjasa, spurdi hann pápa sín, hvat tað var. Gamli bað hann tiga 

„Befalla teg í Harrans hendur og legg teg at sova“ … 

Teir práta og Kálvur spyr pápan: 

„Mundi hann (Lias Berint) ikki smæðast, tá ið hann kom til himmiríkis, har er so fínt og so nógv fremmandafólk?“

Kálvur gremur seg fyri pápanum, at fólk arga hann so illa, og spyr:

„Pápin, er tað sannheit, at eg eri býttur?“ Og Ketil svarar „Einki er tú býttur. Halt teg til Várharra, so er tú klókur fyri teg.“

Mundi hann ikki smæðast, tá ið hann kom til himmiríkis

Vit smílast, tá ið vit lesa hetta, Kálvur er bara so ómetaliga heimføðisligur. Men á ein hátt hevur hann rætt, Himmalin er alt ov fínur til okkara. Møguliga er smædni hansara nærri tí, Skriftin lærir, enn ofta alt ov framligi hugburður okkara. Eg haldi, at hesi versini, stuðla tí, eg royni at siga:

  • Job 42.5-6:

„Einki uttan tað, ið tíðindini søgdu, hevði eg hoyrt um Teg; men nú hevur eyga mítt sæð Teg. 

Eg taki tí alt aftur og angri í dusti og øsku!“

  • Esaias 6.5:

„Tá segði eg [Esaias]: Vei mær, tað er úti við mær! Tí eg eri maður við óreinum vørrum, og eg búgvi mitt í fólki við óreinum vørrum – og nú hava eygu míni sæð kongin, HARRAN Gud herskaranna!“ 

  • Lukas 5.8:

„Táið nú Símun Pætur sá hetta, fall hann niður fyri knøum Jesusar og segði: „Harri, far frá mær! Eg eri syndigur maður!“ 

  • Opinberingin 1.17:

„Táið eg sá Hann, fall eg sum deyður niður fyri føtur Hansara.“ 

Hetta segði Jóhannes – sum hevði hallað sær at brósti Jesusar við kvøldmáltíðina – um tað, sum hendi á Patmos.

Halt teg til Várharra, so er tú klókur fyri teg

Ketil skilti, hvar sannur klókskapur var at finna; hann er at finna við at halda seg nær Harranum. Sálomo kongur segði tað sama (Orðt. 1.7):

„At óttast HARRAN er upphav kunnskapar; dárar vanvirða vísdóm og tykt.“

Og so kunnu vit kanska enda við Jeremias 9.24: 

„Nei, tann, ið vil rósa sær, hann rósi sær av, at hann er vitigur og kennir Meg, … Tí tað toknast Mær – sigur HARRIN.“

Náði Guds – og tornir og rullistólar

Hugdi at eini dokumentarsending um tað, sum á enskum kallast „the Prosperity Gospel“ og á gerandismáli herligheits evangeliið. Áhugaverd sending.

   Hesi prædika, at um trúgvin er nóg stór (og gávurnar, sum sendar verða teimum sum prædika), ja, so verður úrslitið jaligt, og tú fært tað, sum tú heldur, at tær tørvar, verið tað góða heilsu, góðar fíggjarumstøður o.s.fr.

   Flestu okkara rista bara við høvdinum, tá ið vit hoyra slíkt. Vit halda okkum kenna Skriftina ov væl til at falla fyri slíkum. Eg veit ikki – kanska er hatta, tey prædika, júst tað, sum mong okkara innast inni trúgva.

Eg og tú og vælferð okkara

Um vit eru ærlig, so halda vit ofta innast inni, at høvdu vit gjørt alt, so sum tað eigur at verða gjørt, so hevði lívið lagað seg øðrvísi.

   Hjá onkrum merkir hetta, at um trúgvin var, sum hon skuldi havt verið, so hevði hjúnabandið verið øðrvísi. Onkur annar heldur, at so høvdu umstøðurnar við børnunum verið øðrvísi. Ein triði heldur, at so var heilsan betri og ein fjórði, at fíggjarligu umstøðurnar høvdu verið betri. Listin er óendaligur.

Og aftursvarini, tá ið tað ikki er, sum vit halda, tað skuldi verið, eru óendalig.

   Onkur verður óður inn á Gud ella sær vónbrotið sum prógv um, at eingin Gud er. Onkur sær tað sum prógv um, hvussu illa skikkað, tey eru at tora at kalla seg trúgvandi. Onkur sær tað sum revsing frá Gudi.

   Tað syrgiliga við øllum hesum er, at vit skilja ikki, hvussu sjálvsøkið tað veruliga er at halda, at vit sum trúgvandi hava rætt til at verða spard fyri tað, sum restin av mannaættini ikki verður spard fyri. Vit hava ongan rætt at halda, at hava vit bara nóg nógva trúgv, so sleppa vit undan tí, sum onnur ikki sleppa undan.

   Hugsaði at nevna tveir persónar, sum eg haldi hava okkurt at læra okkum hesum viðvíkjandi. Annan finna vit í Bíbliuni, hin í Kalifornia. Tann í Bíbliuni eitur Paulus, tann í Kalifornia eitur Joni Eareckson Tada.

   Vit kenna øll Paulus. Joni er eisini væl kend, men sjálvand ikki líka væl sum Paulus. Hon hevur sitið í rullistóli, síðani hon breyt ryggin í einari svimjivanlukku í 1967. – Eg kundi óivað nýtt onkran føroying sum dømi, heldur enn Joni, men ofta er lættari at nýta útlendsk dømir. Vit kenna jú hvør annan so væl, og tað er so lætt at verða misskiltur.

Paulus og tornir

Seinna Korintbræv 12.7-10:

„Og fyri at eg skal ikki gera meg stóran av hinum høgu opinberingum, er mær givin tornur í holdið, eingil Satans, fyri at hann skal sláa meg, so eg geri meg ikki stóran.

At hann skuldi víkja frá mær, bað eg Harran um tríggjar ferðir.

Men Hann segði við meg: „Náði Mín er tær nóg mikið; tí kraft Mín verður fullkomin í veikleika.“ – Tí rósi eg mær helst av veikleika mínum, fyri at kraft Kristusar kann hvíla á mær.

Og tí havi eg gott mót í veikleika, í ringari viðferð, í neyð, í atsóknum, í angist fyri Kristusar skuld; tí táið eg eri veikur, eri eg sterkur.“

Vit vita ikki hvønn torn, talan er um, vit vita bara, at hann hevur verið pínufullur og tungur. Paulus kallaði hann „eingil Satans“, sum var komin fyri at sláa seg. Paulus bað Harran tríggjar ferðir um, at hann skuldi víkja frá sær. Orðingin „tríggjar ferðir“ merkir møguliga, at hann bað Harran fleiri ferðir um, at hann skuldi víkja frá sær. Men svarið var nei. Ístaðin fekk hann at vita (v. 9):

„… Náði Mín er tær nóg mikið; tí kraft Mín verður fullkomin í veikleika. …“

Paulus hevði livað leingi við torninum, tá ið hann fortelur um hann í Seinna Korintbrævi. Við øllum royndunum, sum tornurin hevði givið honum, kundi hann nú siga, at hann rósti sær helst av veikleika sínum. Hann gjørdi tað „fyri at kraft Kristusar kann hvíla á mær“. Hann hevði upplivað, hvussu tornurin var lykilin til náðina.

Joni og rullistólar

Joni Eareckson Tada sigur frá, at nakað eftir, at hon breyt ryggin, tók onkur hana við sær á møti hjá einum kendum grøðaraprædikara. Kanska kundi hon verða grødd; men nei, hon fór á møti í rullistóli, og hon fór heim aftur í rullistóli.

   Hon sigur, at hon gloymir ongantíð tey mongu í hennara støðu, har tey sótu í rullistóli aftan á møtið og bíðaðu eftir lyftini. Tey vóru komin á møtið í tí vón at verða grødd, men fóru heim aftur í sama standi, sum tey komu.

   Sum hugt verður aftur á øll hesi ár, ið Joni hevur sitið í rullistóli, so er tað eyðsæð, at Harrin – eins og Hann nýtti tornin at vísa Paulusi náði Sína – hevur nýtt rullistólin hjá Joni at vísa óteljandi fólkum kraft Sína. Tað hevði ikki borið til, um Joni hevði verið frísk.

   Hvør er tín tornur, tín rullistólur? Duga vit at knýta tað at náði Guds? Tað er bíbilskt at gera tað.

Evangeliið – so einfalt, og tó so lætt at misskilja

Minnist eina ungdómslegu á Zarepta, at vit fóru út á Mykineshólm. Ein heingibrúgv var yvir til hólmin. Páll Poulsen var leiðari fyri Zarepta tá, og meira enn eina ferð havi eg hoyrt hann nýtt heingibrúnna, sum dømi um trúgv. Í okkara eygum sá brúgvin ikki út av nógvum, men hon helt. Páll segði, at trúgv hansara á brúnna var ikki serliga sterk, men tað var brúgvin.

Gott, tá ið brúgvin er sterk, ikki so gott, tá ið hon ikki er tað. Havi hoyrt, at Halldor Olafsson, sáli, segði einaferð: 

„Tað nyttar tær ikki at hava eina sterka trúgv á eina rotna brúgv. Tí so fara bæði tú, trúgvin og brúgvin í havið.“

Eru vit ærlig, mugu vit viðganga, at ofta hava vit gjørt okkum sek í júst hesum, at vit heingja okkum meira í at trúgva enn Hann, sum trúgvin snýr seg um. Vit heingja okkum meira í tað, sum vit hava gjørt, enn tað, sum Hann hevur gjørt.

Tá ið vit hugsa um frelsuna, verður denturin kanska meira lagdur á avgerðina, sum vit tóku, tá ið vit komu til trúgv, heldur enn á Kristus sjálvan – á, at vit takkaðu fyri frelsuna.  

   Ikki misskilja meg. Eg veit, at tað kann vera gott at minnast slíkar hendingar, at tær kunnu vera minnisvarðar at styrkja okkum á leiðini. 

   Vit mugu bara vera varin ikki at grunda frelsuna á nakað, vit hava gjørt. Frelsan skal vera grundað á Kristus og tað, sum Hann hevur gjørt, at Hann tók syndir okkara á Seg. Hon má ikki vera grundað á tað, at vit tóku eina avgerð, at vit bóðu Harran koma inn í hjørtu okkara, ella hvat tað nú kann vera. 

Hetta, eg nú sigi, ljóðar møguliga í so avgjørt, men tað er vert at taka til eftirtektar: 

Vit hava ongan rætt at døma fólk, sum grunda frelsuna á dópin, tá ið vit sjálv grunda hana á at hava biðið Jesus koma inn í lív okkara.

Báðar hasar grundirnar eru skeivar, tí tær botna báðar í tað, sum vit hava gjørt, ikki í tað, sum Kristus hevur gjørt.

Mong, sum ikki minnast, nær tey komu til trúgv, høvdu viljað, at tey kundu havt okkurt upplivilsi, okkurt, tey kundu hugt aftur á og sagt, at tá og tá bleiv eg frelst ella frelstur. 

   Eg minnist, hvussu ofta eg sum smádrongur bað Jesus koma inn í hjartað. Vildi bara binda um heilan fingur, bara í fall. Eg var nokk umskiltur, var bara eitt smábarn og visti ikki betur; men kortini. Hasin hugburðurin vísir, hvat hendir, tá ið vit grunda frelsuna á nakað, sum vit hava gjørt ella eiga at gera, heldur enn á Kristus og tað, sum Hann hevur gjørt. 

   Tað, sum vit eiga at gera, tá ið ivin kemur inn, er ikki at fara aftur til løtuna, tá ið vit halda, at vit komu til trúgv, og spyrja, um vit gjørdu tað rætta; nei, vit skulu fara aftur til Golgata og spyrja, um Kristus gjørdi tað rætta. At hvíla í hasum er at hvíla á sannari frelsugrund. Frelsan hvílir jú ikki á nøkrum, sum vit hava gjørt, men á Honum og tí, sum Hann hevur gjørt.

Gott at minnast, at evangeliið snýr seg ikki fyrst og fremst um tað, sum Gud fer at gera fyri okkum, um vit verða frelst, men um tað, sum Hann longu hevur gjørt fyri okkum. Tað snýr seg ikki fyrst og fremst um tað, sum fer at henda í hjørtum okkara, um Hann kemur inn, men um tað, sum hendi úti á Golgata. Tað, sum hevur størsta týdningin er ikki, at vit siga gott fyri tað, sum Jesus gjørdi á Golgata. Tað, sum hevur størsta týdningin er, at Gud segði gott fyri tað. Tá ið Gud góðtekur tað, kunna vit hvíla, sakin er avgreidd.

Eg hoyrdi einaferð ein talara lýsa hetta við trúnni og frelsuni á henda hátt: 

„Hugsa tær fyrstu páskirnar. Harrin hevur sagt, at fólkið skal smyrja blóðið á træið yvir durunum og á báðar durastavirnar, og tveir grannar standa og práta um hetta, sum Harrin hevur sagt. Tann eini er heldur bangin og sigur: „Vit hava dripið lambið og smurt blóðið, men eg veit ikki, eri bara so bangin.“ Hin flennir, klappar honum á herðarnar og sigur: „Roks í teg, har er einki at vera bangin fyri.“ Hin spyr: „Men tit hava einki páskalamb, og har er einki blóð smurt á trænum yvir durunum og durastavunum hjá tykkum?“ Hin ristir bara við høvdinum og sigur: „Nei, tað síggi eg onga grund at gera, eg havi líka nógva trúgv, sum tit, og tað er jú tað, sum telur.““

Og so spurdi talarin: „Hvør teirra, halda tit, varð bjargaður undan oyðaranum?“ Vit vita svarið.